Explainer: રિલીઝના માત્ર 48 કલાકમાં જ દિલજીતની ફિલ્મ 'Satluj' કેમ હટાવી દેવાઈ? જાણો શું છે સમગ્ર વિવાદ
Summarized by AI; it may make mistakes. Check important info
Summarized by AI; it may make mistakes. Check important info
Why Satluj is Removed?: બોલિવૂડ અને પંજાબી સિનેમાના સુપરસ્ટાર દિલજીત દોસાંજની મોસ્ટ અવેટેડ ફિલ્મ ‘સતલુજ’ ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ Zee5 પર રિલીઝ થતાં જ ફરી એકવાર વિવાદોના વમળમાં ફસાઈ છે. ઓટીટી પર રિલીઝ થયાના માત્ર 48 કલાકની અંદર જ આ ફિલ્મને ભારતમાં સ્ટ્રીમિંગ પ્લેટફોર્મ પરથી હટાવી દેવામાં આવી છે. આખરે આ ફિલ્મ પાછળનો વિવાદ શું છે? સેન્સર બોર્ડ સાથે તેનો શું વિવાદ હતો? અને શા માટે આ ફિલ્મને લઈને દિલજીત દોસાંજ આટલા ભાવુક અને આક્રમક દેખાયા? આ તમામ પ્રશ્નોના જવાબો વિગતવાર સમજીએ.
ફિલ્મ ‘સતલુજ’ની વાર્તા કોના પર આધારિત છે?
આ ફિલ્મ કોઈ કાલ્પનિક વાર્તા નથી, પરંતુ પંજાબના પ્રખ્યાત માનવાધિકાર કાર્યકર જસવંત સિંહ ખાલરાના વાસ્તવિક જીવન અને તેમના બલિદાન પર આધારિત બાયોપિક છે. ફિલ્મમાં જસવંત સિંહ ખાલરાનું મુખ્ય પાત્ર દિલજીત દોસાંજે ભજવ્યું છે.
શું હતો મુદ્દો? વર્ષ 1984થી 1994 દરમિયાન પંજાબમાં ઉગ્રવાદના સમયગાળામાં હજારો યુવાનો રહસ્યમય રીતે ગુમ થઈ ગયા હતા. જસવંત સિંહ ખાલરાએ આ ગુમ થયેલા લોકો અને પોલીસ દ્વારા કથિત રીતે અજાણ્યા ગણીને કરી દેવાયેલા હજારો અંતિમ સંસ્કારના મામલાની ઊંડી તપાસ કરી હતી.
ખાલરાનું શું થયું? તેમની આ તપાસને કારણે પંજાબ અને સમગ્ર દેશમાં મોટો ખળભળાટ મચી ગયો હતો. પરંતુ, વર્ષ 1995માં જસવંત સિંહ ખાલરા પોતે પણ રહસ્યમય રીતે ગુમ થઈ ગયા હતા.
અદાલતનો ચુકાદો: બાદમાં તપાસમાં બહાર આવ્યું કે તેમનું અપહરણ કરીને હત્યા કરવામાં આવી હતી. આ કેસમાં વર્ષ 2005માં પંજાબ પોલીસના 4 કર્મચારીઓને દોષિત ઠેરવી 7 વર્ષની સજા કરાઈ હતી, જેને વર્ષ 2007માં હાઈકોર્ટે વધારીને આજીવન કેદમાં ફેરવી દીધી હતી.
સેન્સર બોર્ડ સાથે શું વિવાદ હતો?
આ ફિલ્મ ઓટીટી પર આવી તે પહેલાં થિયેટરોમાં રિલીઝ થવાની હતી, પરંતુ સેન્ટ્રલ બોર્ડ ઓફ ફિલ્મ સર્ટિફિકેશન (CBFC) સાથે તેને મોટો વિવાદ થયો:
127 કટ્સની માંગણી: સેન્સર બોર્ડે ફિલ્મના વિષયને અત્યંત સંવેદનશીલ ગણાવીને તેમાં 127 કટ્સ કરવાની ભલામણ કરી હતી. આ કારણે ફિલ્મની રિલીઝ વારંવાર લંબાઈ.
નામમાં વારંવાર ફેરફાર: ફિલ્મનું ઓરિજિનલ નામ ‘ઘલ્લૂઘારા’ રાખવામાં આવ્યું હતું. 'ઘલ્લૂઘારા' એ શીખ ઇતિહાસમાં થયેલા નરસંહાર (જેમ કે વર્ષ 1746, 1762 અને 1984) માટે વપરાતો ઐતિહાસિક શબ્દ છે. સેન્સર બોર્ડના વાંધા બાદ તેનું નામ બદલીને 'પંજાબ 95' કરાયું. સેન્સર બોર્ડે આ નામ સામે પણ વાંધો ઉઠાવતા અને 21 કટ્સ આપતા નિર્માતાઓ બોમ્બે હાઈકોર્ટ પહોંચ્યા હતા. વિવાદોના કારણે વર્ષ 2023ના ટોરોન્ટો ઇન્ટરનેશનલ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાંથી પણ તેનું પ્રીમિયર રાજકીય કારણોસર રદ કરવામાં આવ્યું હતું. આખરે, તમામ કાનૂની ગૂંચવણો બાદ ફિલ્મનું નામ બદલીને ‘સતલુજ’ રાખવામાં આવ્યું અને તે 3 જુલાઈએ સીધી ઓટીટી પર રિલીઝ થઈ.
માત્ર 48 કલાકમાં Zee5 પરથી કેમ હટાવાઈ?
ફિલ્મ ‘સતલુજ’ 3 જુલાઈએ Zee5 પર રિલીઝ થઈ, પરંતુ 5 જુલાઈએ પ્લેટફોર્મે અચાનક તેને ભારતના કેટલોગમાંથી હટાવી દીધી.
Zee5 નું સત્તાવાર કારણ: કંપનીએ ઇન્સ્ટાગ્રામ પર જણાવ્યું કે, "હાલના ડેવલપમેન્ટને ધ્યાનમાં રાખીને આ ફિલ્મ આગામી સૂચના સુધી ભારતમાં ઉપલબ્ધ રહેશે નહીં." જોકે, કંપનીએ સ્પષ્ટ કર્યું કે તેઓ આ શક્તિશાળી વાર્તાની સાથે મજબૂતપણે ઊભા છે અને કાનૂની પ્રક્રિયાઓ પૂર્ણ કરીને તેને ટૂંક સમયમાં ભારતભરના દર્શકો માટે ફરી લાઈવ કરવાના પ્રયાસો કરી રહ્યા છે. આ ફિલ્મ વિદેશમાં Zee5 Global પર હજુ પણ જોઈ શકાય છે.
દિલજીત દોસાંજને પહેલેથી જ હતી આશંકા
આ ફિલ્મ ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ પરથી હટી જશે તેની આશંકા મુખ્ય અભિનેતા દિલજીત દોસાંજને પહેલાથી જ હતી. એટલા માટે જ તેમણે ફિલ્મનું કોઈ મોટું પ્રમોશન કર્યું નહોતું.
ફેન્સને આપી હતી સલાહ: શનિવારે જ ઇન્સ્ટાગ્રામ લાઇવ દરમિયાન દિલજીતે પોતાના ચાહકોને કહ્યું હતું કે, "મને લાગે છે કે સોમવાર સુધીમાં કદાચ ફિલ્મ હટાવી દેવાશે, તેથી તમે અત્યારે જ તેને ઓનલાઈન ડાઉનલોડ કરીને જોઈ લો."
ફિલ્મ હટ્યા બાદ દિલજીત દોસાંજની પ્રતિક્રિયા
સોમવારે સવારે જ્યારે ફિલ્મ ખરેખર હટાવી દેવામાં આવી, ત્યારે દિલજીત દોસાંજ ફરી ઇન્સ્ટાગ્રામ પર લાઇવ આવ્યા અને પોતાનો આક્રોશ તેમજ સંતોષ બંને વ્યક્ત કર્યો:
દિલજીત દોસાંજના મુખ્ય શબ્દો:
"મને જે ડર હતો તે જ થયું. ફિલ્મ સોમવાર પહેલા જ હટાવી દેવાઈ, એટલે જ અમે કોઈ પ્રમોશન કર્યું નહોતું. પ્રમોશન વિના સીધી ઓનલાઈન રિલીઝ કરવી જ યોગ્ય હતી. તમે મને જેટલો ત્રાસ આપવો હોય એટલો આપી શકો છો, હું મારા અંતિમ શ્વાસ સુધી પંજાબની સાથે જ રહીશ. મને એ વાતનો સંતોષ છે કે આખરે આ વાર્તા લોકો સુધી પહોંચી ગઈ છે. આજે દેશનો યુવા વર્ગ અને દરેક ઘર જસવંત સિંહ ખાલરાના બલિદાન વિશે વાત કરી રહ્યું છે. ઇન્ટરનેટ પર એકવાર આવેલી વસ્તુ ક્યારેય સંપૂર્ણપણે ડિલીટ થતી નથી, લોકોએ તેને ડાઉનલોડ કરી લીધી છે અને એકબીજાને બતાવી રહ્યા છે."
‘સતલુજ’ એ પંજાબના માનવાધિકાર કાર્યકર જસવંત સિંહ ખાલરાના જીવનની સત્ય ઘટના પર આધારિત ફિલ્મ છે. તેના વિષયની સંવેદનશીલતા અને ભૂતકાળના રાજકીય-પોલીસ વિવાદોના કારણે સેન્સર બોર્ડે તેને થિયેટરમાં રિલીઝ થવા ન દીધી. જ્યારે તે નામ બદલીને ઓટીટી પર આવી, ત્યારે પણ કાનૂની કે રાજકીય દબાણોના કારણે તેને ભારતમાં માત્ર 48 કલાકમાં જ હોલ્ડ પર મૂકી દેવામાં આવી છે.
