136 વર્ષ પહેલા દેશમાં રવિવારની રજા પણ નહોતી, સાતેય દિવસ કામના, 1940થી 8 કલાક કામનો નિયમ

Sunday Holiday History India : આજે રવિવારની રજા સામાન્ય બાબત લાગે છે, પરંતુ ભારતમાં એક સમય એવો પણ હતો જ્યારે કામદારો માટે અઠવાડિયાના સાતેય દિવસ કામ કરવું પડતું હતું. વર્ષ 1890 પહેલાં રવિવારની રજા અંગે કોઈ સામાન્ય વ્યવસ્થા નહોતી. આજે બેન્ક કર્મચારીઓ પાંચ દિવસના સપ્તાહની માગ કરી રહ્યા છે ત્યારે રજાની આ વ્યવસ્થાનો ઇતિહાસ પણ રસપ્રદ છે.

1890માં શરૂ થઈ રવિવારની રજા

ઉપલબ્ધ માહિતી અનુસાર, અંગ્રેજ શાસન દરમિયાન રવિવારની રજાની વ્યવસ્થા શરૂ થવાની દિશામાં પ્રયાસો થયા હતા. મજૂર નેતા નારાયણ લોખંડેએ કામદારો માટે રવિવારની રજાની માગને લઈને લાંબો સંઘર્ષ કર્યો હતો. અંતે 10 જૂન 1890થી કર્મચારીઓ માટે રવિવારની રજા જાહેર કરવામાં આવી હતી. ત્યારથી ભારતમાં સન્ડે હોલિડેની પરંપરા વધુ પ્રચલિત બની.

8 કલાકના કામનો નિયમ પણ મહત્વપૂર્ણ ફેરફાર

કામદારોના કામકાજના સમયને લઈને પણ મોટો ફેરફાર થયો. વર્ષ 1940માં ડૉ. બાબાસાહેબ આંબેડકરના પ્રયાસોથી મજૂરો માટે 8 કલાકના કામના સમયને માન્યતા મળ્યાનો ઉલ્લેખ કરવામાં આવે છે. આ વ્યવસ્થાને ફેક્ટરી એક્ટ સાથે પણ જોડવામાં આવે છે.

1985થી પાંચ દિવસનું સપ્તાહ

ભારતમાં પાંચ દિવસના સપ્તાહની વ્યવસ્થા પણ તબક્કાવાર અમલમાં આવી. 21 મે 1985ના મેમોરેન્ડમ બાદ કેન્દ્ર સરકારની કેટલીક કચેરીઓમાં શનિવારની રજા સાથે પાંચ દિવસના સપ્તાહની વ્યવસ્થા શરૂ થઈ હતી. રિઝર્વ બેન્ક સહિત કેટલીક સંસ્થાઓમાં પણ પાંચ દિવસનું સપ્તાહ અમલમાં છે.

બેન્ક કર્મચારીઓની પાંચ દિવસના સપ્તાહની માગ

હાલ સરકારી બેન્કોના આશરે 8 લાખ કર્મચારીઓ મહિનાના બીજા અને ચોથા શનિવારની જગ્યાએ તમામ શનિવાર અને રવિવારે રજા સાથે પાંચ દિવસનું સપ્તાહ કરવાની માગ કરી રહ્યા છે. બેન્ક કર્મચારીઓનું કહેવું છે કે બદલાતી કાર્યપ્રણાલી અને ડિજિટલ સેવાઓ વચ્ચે કામકાજની વ્યવસ્થામાં પણ ફેરફાર જરૂરી છે. બીજી તરફ, સરકારી કચેરીઓમાં ઓનલાઇન કામગીરી વધવા છતાં સર્વર ડાઉન થવા જેવી સમસ્યાઓ અને કર્મચારીઓની અછત જેવા મુદ્દાઓ પણ ચર્ચામાં રહે છે. ડિજિટલ કામગીરી વધારવા માટે કર્મચારીઓ તેમજ નાગરિકો બંનેને નવી કાર્યપ્રણાલી સાથે વધુ સુસંગત બનાવવાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂકવામાં આવે છે.