કોકરોચ વોટ બેન્ક

યુવા આંદોલન દ્વારા કેન્દ્રીય શિક્ષણ મંત્રી ધર્મેન્દ્ર પ્રધાનને રાજીનામું આપવાની ફરજ પાડવામાં આવ્યાને થોડાં અઠવાડિયા થયાં છે. સરકારે વિદ્યાર્થીઓની પરીક્ષા સુધારાની માંગણીઓ સ્વીકારવી પડી હતી, જેનો પડઘો વડાપ્રધાનના સ્વતંત્રતા દિવસના ભાષણમાં પડયો હતો, જ્યાં તેમણે ભારતના ડિજિટલ જાહેર માળખાનો ઉપયોગ કરીને સ્પર્ધાત્મક પરીક્ષાઓ માટે મફત ઓનલાઈન કોચિંગની જાહેરાત પણ કરી હતી. આંકડા અને કાર્યક્રમ અમલીકરણ મંત્રાલય (MoSPI)ના સર્વે ડેટા દર્શાવે છે કે વિદ્યાર્થીઓ આનું સ્વાગત કઇ રીતે કરશે.
ભારતીય પરિવાર બાળકના શિક્ષણ પર ખર્ચ કરે છે તે કુલ રકમમાં ખાનગી કોચિંગનો હિસ્સો ૧૬ ટકા થયો છે, જે ૨૦૧૮ માં ૧૨.૫ ટકા હતો. ઉચ્ચ માધ્યમિક વર્ષોમાં, જ્યારે વિદ્યાર્થીઓ સ્પર્ધાત્મક પરીક્ષાઓની તૈયારી કરે છે, ત્યારે તે બજેટના લગભગ એક ક્વાર્ટર જેટલો થાય છે.
પોષણક્ષમ કોચિંગ મર્યાદિત મૂલ્યનું છે, કારણ કે ગુણવત્તાયુક્ત વ્યાવસાયિક શિક્ષણ મુઠ્ઠીભર સંસ્થાઓ સુધી મર્યાદિત છે. ઉદાહરણ તરીકે, આ વર્ષે, લગભગ ૧.૪ મિલિયન અંડરગ્રેજ્યુએટ બેઠકો માટે ૨.૨ મિલિયનથી વધુ ઉમેદવારોએ મેડિકલ પ્રવેશ પરીક્ષા આપી હતી, પરંતુ ટોચની ૫૦ કોલેજોમાં બેઠકોની સંખ્યા ૧૦,૦૦૦ કરતાં ઓછી હતી. એન્જિનિયરિંગ કોલેજો માટે સંયુક્ત પ્રવેશ પરીક્ષા (JEE) માટે પણ આવી જ સ્થિતિ છે. કદાચ આ જ કારણ છે કે, સન ૨૦૧૧માં ઓલ ઈન્ડિયા સર્વે ઓફ હાયર એજ્યુકેશન શરૂ થયા પછી પહેલી વાર સન ૨૦૨૩-૨૪ શૈક્ષણિક વર્ષમાં અંડરગ્રેજ્યુએટ નોંધણીમાં ૯૩,૩૨૨નો ઘટાડો થયો, ખાસ કરીને યુવાનોમાં. સૌથી તીવ્ર ઘટાડો ઉત્તર પ્રદેશમાં થયો હતો, જ્યાં કરવામાં આવેલા વિશ્લેષણમાં જાણવા મળ્યું હતું કે અંડરગ્રેજ્યુએટ નોંધણીમાં ૧.૫૩ લાખનો ઘટાડો થયો હતો, જ્યારે ડિપ્લોમા નોંધણીમાં ૧.૩૮ લાખનો વધારો થયો હતો.
પીરિયોડિક લેબર ફોર્સ સર્વેના યુનિટ-લેવલ ડેટાના વિશ્લેષણમાં જાણવા મળ્યું છે કે સન ૨૦૨૫માં, ૧૫થી ૨૯ વર્ષની વયના દરેક ૧૦૦ સ્નાતકોમાંથી ફક્ત ૨૬ નિયમિત પગારદાર રોજગારમાં હતા, અને ફક્ત ચાર પાસે કરારની નોકરીઓ અને સામાજિક સુરક્ષા સાથે પગારદાર નોકરીઓ હતી. તેથી, યુવા રોજગાર સંકટના બે છેડા દેખાય છેઃ એક નોકરીની તૈયારીમાં, અને બીજો નોકરીઓમાં. એકલા મફત કોચિંગ આમાંથી કોઈ પણ ઉકેલ લાવશે નહીં. સરકાર દ્વારા ૬ ટકા - ૬. ૫ ટકા આર્થિક વૃદ્ધિનો દાવો કરવામાં આવ્યો હોવા છતાં, ભારતીય અર્થતંત્રની માળખાકીય સમસ્યાઓને હવે અવગણી શકાય તેવી નથી.
ભારતના કોલેજ ગ્રેજ્યુએટ્સને રોજગારી આપવા માટે ઉત્પાદન સૌથી આશાસ્પદ ક્ષેત્ર છે, પરંતુ તે કુલ મૂલ્યવર્ધનના છઠ્ઠા ભાગ જેટલું જ રહે છે. તે અર્થતંત્રના એક ચતુર્થાંશ સુધી પણ પહોંચ્યું નથી જેનું સરકારે લાંબા સમયથી વચન આપ્યું હતું. દરમિયાન, ખાનગી ક્ષેત્ર તેના આદેશથી પાછળ હટી રહ્યું છે.
સન ૨૦૧૯માં કોર્પોરેટ ટેક્સ ૩૦ ટકાથી ઘટાડીને ૨૨ ટકા કરવામાં આવ્યો હોવા છતાં, કોર્પોરેટ રોકાણ ૨૦૦૭-૦૮ના નાણાકીય વર્ષ જીડીપીના ૧૭.૩ ટકાથી ઘટીને ૨૦૨૪-૨૫ના નાણાકીય વર્ષમાં ૧૦.૩ ટકા થઈ ગયું છે. કેન્દ્ર સરકારે જે પગલાં લેવાની જરૂર છે તે સ્પષ્ટ છેઃ ઔદ્યોગિક ક્ષમતામાં જાહેર રોકાણ, સ્થાનિક સુરક્ષાને બદલે નિકાસ પ્રદર્શન દ્વારા શિસ્તબદ્ધ ઉદ્યોગ માટે સમર્થન. સરકારની કેટલીક વ્યર્થ નિયમાવલી જે પસંદગીયુક્ત રીતે ઉદ્યોગોને લક્ષ્ય બનાવે છે, ખાસ કરીને નોકરીઓનું સર્જન કરતી મધ્યમ કદની કંપનીઓને અસર કરે છે તેમાં પણ નવેસરથી બૌદ્ધિક વ્યાયામ કરવો જરૂરી છે. આ અભિગમ યુવાનોને જરૂરી સ્તરે નોકરીઓ પૂરી પાડવાની વધુ સારી તક આપશે. જેમ કે વિયેતનામ જેવા દેશોએ દર્શાવ્યું છે.
કેન્દ્ર સરકાર હજુ એવા ખુશનુમા ખ્યાલમાં છે કે કોકરોચ જનતા પાર્ટીનાં પરિબળોને અંકે કરી લેવાશે પરંતુ એ માત્ર ભ્રમણા છે. સ્વયંમાં નિરંતર ગુલતાન રહેતી ભારતીય જનતા પાર્ટી પણ હજુ એ બાબતે અજ્ઞાાનમાં ડૂબેલી છે કે દેશમાં નવી કોકરોચ વોટ બેન્ક ઊભી થઈ રહી છે, જેનો સામનો સત્ય સિવાયના કોઈ પ્રયોગથી થઈ શકશે નહિ. પરંતુ એ બધું તો પ્રબળ ભાવિના ગર્ભમાં છુપાયેલું છે. સરકાર હજુ પણ એ સમજતી નથી કે સમસ્યા નોકરીશૂન્ય યુવા વર્ગની છે અને એ માત્ર લીકપ્રૂફ કસોટીઓ કે મફતના કોચિંગથી ઉકેલી શકાશે નહિ.