બજારે ધીરજ રાખવી

વૈશ્વિક બજારોમાં તાજેતરની ઉથલપાથલ અને આગામી સપ્ટેમ્બરમાં યુએસ ફેડરલ રિઝર્વ દ્વારા ચાર વર્ષમાં પ્રથમ વખત દર ઘટાડવાની સંભાવના વચ્ચે, ઘણા લોકો અપેક્ષા રાખતા હતા કે ભારતીય રિઝર્વ બેંક રેપોરેટમાં ઘટાડો કરશે. આ સાથે વલણમાં પણ ફેરફાર થવાની સંભાવના હતી. રિઝર્વ બેંકના ગવર્નરે બજારને માત્ર બે જ શબ્દો કહ્યાઃ ધીરજ રાખો. બજારે તેની વાત સાંભળી હોય તેવું લાગે છે. નીતિમાં કોઈ ફેરફાર ન થતાં, બોન્ડ યીલ્ડ અને કરન્સી બંનેમાં હિલચાલ અટકી ગઈ.
સ્વાભાવિક છે કે કેન્દ્રીય બેંક અત્યારે વૃદ્ધિને લઈને ચિંતિત નથી અને ફુગાવાના મોરચે પણ કોઈ રાહત નથી. તેનો અર્થ એ છે કે સતત નવમી પોલિસી માટે યથાવત સ્થિતિ રાખવામાં આવી છે. બેંકોને નાણા ધિરાણ કરતી વખતે રિઝર્વ બેંક દ્વારા વસૂલવામાં આવતા રેપો રેટ અથવા વ્યાજનો દર માત્ર ૬.૫ ટકા જ રહે છે.
ભૂતકાળની જેમ, ગવર્નરે ભવિષ્ય વિશે કંઈપણ કહેવાનું ટાળ્યું. જેઓ વલણમાં પરિવર્તનની અપેક્ષા રાખતા હતા તેઓ નિરાશ થયા છે પરંતુ જેઓ વિચારતા હતા કે કડકતા અપનાવીને વધારાની રોકડ પાછી ખેંચી લેવામાં આવશે તેઓએ રાહતનો શ્વાસ લીધો છે. તે સંદર્ભમાં નીતિ દરેક માટે સુખદ હતી. ચાલુ વર્ષ માટે રિઝર્વ બેન્કના વૃદ્ધિ અંદાજો અને ફુગાવાના અંદાજો યથાવત છે પરંતુ કેટલાક નાના સુધારા સાથે. ઉદાહરણ તરીકે, ખરૂ૨૬-૨૭ માટે ય્ઘઁ વૃદ્ધિ દર ૭.૨ ટકા છે એટલે કે જૂનમાં જાહેર કરાયેલા આંકડાઓમાં કોઈ ફેરફાર થયો નથી.
એ જ રીતે, વર્ષ માટે છૂટક ફુગાવાનો અંદાજ ૪.૫ ટકાના સ્તરે યથાવત રાખવામાં આવ્યો છે. પરંતુ બીજા ક્વાર્ટરનો અંદાજ ૩.૮ ટકાથી વધારીને ૪.૪ ટકા અને ત્રીજા ક્વાર્ટરનો અંદાજ ૪.૬ ટકાથી વધારીને ૪.૭ ટકા કરવામાં આવ્યો છે. ચોથા ક્વાર્ટરનો અંદાજ ૪.૫ ટકાથી ઘટાડીને ૪.૩ ટકા કરવામાં આવ્યો છે. પ્રથમ વખત, રિઝર્વ બેંકે નાણાકીય વર્ષ ૨૬ ના પ્રથમ ત્રિમાસિક ગાળા માટે છૂટક ફુગાવાનો અંદાજ ૪.૪ ટકા રાખ્યો છે. વૃદ્ધિનું વર્ણન ચોક્કસપણે મજબૂત છે અને ફુગાવો ઘટી રહ્યો છે પરંતુ ડિફ્લેશનનો દર અસમાન અને ધીમો છે. દાસે ગભરાટના કોઈ ચિહ્નો દર્શાવ્યા ન હતા પરંતુ સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે ફુગાવો અમારું મુખ્ય લક્ષ્ય છે અને જ્યાં સુધી તે અંકુશમાં ન આવે ત્યાં સુધી રિઝર્વ બેન્ક તેનું વલણ બદલશે નહીં.
તે નિશ્ચિત છે કે બદલાતા વૈશ્વિક ચિત્રની આના પર અસર થશે. પરંતુ ચાલુ ખાતાની ખાધ આરામદાયક સ્તરે છે અને ૬૭૫ બિલિયન ડોલરના વિદેશી મુદ્રા ભંડાર અને મજબૂત મેક્રો ઈકોનોમિક આઉટલૂક સાથે, એટલે ચિંતા કરવાની કોઈ જરૂર નથી. ભલે બાહ્ય પરિબળો નબળા પડી રહ્યા હોય. હાલમાં, મોનેટરી પોલિસી કમિટી (સ્ઁભ) એ જણાવ્યું છે કે જ્યાં સુધી હેડલાઇન ફુગાવો લક્ષ્યની નજીક ન રહે ત્યાં સુધી ડિફ્લેશનરી વલણ જાળવી રાખવામાં આવશે. લગભગ આઠ વર્ષ પહેલાં રજૂ કરવામાં આવેલી ફુગાવાના લક્ષ્યાંકની લવચીક પ્રણાલી હેઠળ, ચાર ટકાનો લક્ષ્યાંક નક્કી કરવામાં આવ્યો હતો, જેમાં બે ટકાના ઉપર અને નીચે તરફના માર્જિન સાથેની સંભાવનાઓ પણ કલ્પવામાં આવી છે.
રિઝર્વ બેંકે પબ્લિક સોર્સ ડિજિટલ લેન્ડિંગ એપ (ઘન્છ) બનાવવાની દરખાસ્ત કરી છે. એકવાર નિયંત્રિત સંસ્થાઓ તેમના ઘન્છ વિશે માહિતી આપવાનું શરૂ કરી દે, પછી ગ્રાહકો માટે ગેરકાયદે ધિરાણ આપતી એપ્લિકેશનોને ઓળખવી મુશ્કેલ નહીં હોય. તેણે ધિરાણ માહિતી કેન્દ્રોમાંથી પખવાડિયામાં અથવા તેનાથી પણ ઓછા સમયાંતરે ક્રેડિટ સંબંધિત માહિતી પ્રદાન કરવાની દરખાસ્ત કરી છે. એકવાર આ થઈ જાય પછી, લોન લેનારાઓને લોનની માહિતી ઝડપથી અપડેટ થવાનો ફાયદો થશે. ધિરાણકર્તાઓ જોખમનું વધુ સારી રીતે મૂલ્યાંકન કરી શકશે. હાલમાં આ માહિતી દર મહિને આપવામાં આવે છે.
આ અને આવા અન્ય પગલાં ડિજિટલ પેમેન્ટ સિસ્ટમને મજબૂત બનાવશે. આખરે રિઝર્વ બેંક સતત ચેક ક્લિયર કરવાની યોજના ધરાવે છે. હાલમાં ચેક ક્લિયર થવામાં બે દિવસ જેટલો સમય લાગે છે. જો નવી સિસ્ટમ બનાવવામાં આવશે તો થોડા કલાકોમાં ચેક ક્લિયર થઈ જશે. ગયા વર્ષે નવેમ્બરમાં, વ્યક્તિગત લોનના જોખમના વજન અથવા મૂડીની જરૂરિયાતમાં વધારાને કારણે, ક્રેડિટમાં વૃદ્ધિ ધીમી પડી છે પરંતુ કેટલાક ક્ષેત્રોમાં વ્યક્તિગત લોનમાં વધારો થયો છે. છૂટક ધિરાણ દ્વારા વધતા વપરાશ પર કાળજીપૂર્વક દેખરેખ રાખવાની જરૂર છે. હોમ લોન ટોપ અપ પણ ઝડપથી વધી રહી છે. કેટલાક ધિરાણકર્તાઓ ગોલ્ડ લોન પર ટોપ અપ પણ આપી રહ્યા છે અને આ દરમિયાન જોખમનું મૂલ્યાંકન કરવામાં આવી રહ્યું નથી અને તે પણ જોવામાં નથી આવી રહ્યું કે આ રકમનો ઉપયોગ કયા હેતુ માટે કરવામાં આવી રહ્યો છે. આ પૈસાનો દુરુપયોગ શક્ય છે. રિઝર્વ બેંક આના પર ચાંપતી નજર રાખી રહી છે.