Explainer: શું છે રશિયાનું અત્યંત ગુપ્ત ‘ફાઇબર ઓપ્ટિક્સ ડ્રોન’ ટૅક્નોલૉજી? જાણો કેવી રીતે બદલાઈ ગયું આધુનિક યુદ્ધનું ગણિત
Summarized by AI; it may make mistakes. Check important info
Summarized by AI; it may make mistakes. Check important info
The Dawn of Wired Warfare: આધુનિક સંરક્ષણ ટૅક્નોલૉજીની દુનિયામાં અત્યારે એક જ નવીનતમ હથિયારની સૌથી વધુ ચર્ચા છે—ફાઇબર ઓપ્ટિક્સ ગાઇડેડ ડ્રોન. રશિયા અને યુક્રેન વચ્ચે ચાલી રહેલા યુદ્ધમાં રશિયન સેના દ્વારા આ ટૅક્નોલૉજીનો ઉપયોગ સત્તાવાર રીતે સામે આવ્યો છે. સામાન્ય રીતે ડ્રોન વાયરલેસ હોય છે, પરંતુ રશિયાએ તેની સૌથી મોટી નબળાઈને દૂર કરવા માટે ડ્રોનની પાછળ વાયર બાંધીને તેને યુદ્ધના મેદાનમાં ઉતાર્યા છે. આ નવીનતમ આવિષ્કારને રશિયન મિલિટરી સોર્સમાં ‘પ્રિન્સ ઑફ વેન્ડલ’ કોડનેમ આપવામાં આવ્યું છે.
આ આર્ટિકલમાં આપણે આ નવા સનસનાટીભર્યા હથિયારનું 360 ડિગ્રી વિશ્લેષણ કરીશું કે આ ટૅક્નોલૉજી શું છે, તે કેવી રીતે કામ કરે છે અને તેના તમામ ફાયદા-ગેરફાયદા સહિત પર્યાવરણ પર થતી ઘાતક અસરો કઈ છે.
હિસ્ટ્રી અને બેકગ્રાઉન્ડ: આ આઇડિયા ક્યાંથી આવ્યો?
વાયર-ગાઇડેડ ટૅક્નોલૉજીનો સિદ્ધાંત એકદમ નવો નથી. કોલ્ડ વોરના સમયથી જ એન્ટી-ટેન્ક ગાઇડેડ મિસાઇલો (જેમ કે BGM-71 TOW અથવા 9M14 Malyutka)માં ઓપરેટર અને મિસાઇલ વચ્ચે તાંબાના વાયરનો ઉપયોગ થતો હતો. પરંતુ એ જૂની મિસાઇલોમાં માત્ર કમાન્ડ સિગ્નલ મોકલી શકાતા હતા, કોઈ લાઇવ વીડિયો ફીડ પાછી આવી શકતી નહોતી. રશિયાએ આ જ જૂના સિદ્ધાંતને અત્યંત આધુનિક ફાઇબર ઓપ્ટિક કેબલ અને FPV (First-Person View) કામિકાઝે ડ્રોન સાથે જોડીને આ નવો અજેય અને ઘાતક આવિષ્કાર કર્યો છે.
ટૅક્નોલૉજીકલ આર્કિટેક્ચર અને તે કેવી રીતે કામ કરે છે?
આ ડ્રોનની બનાવટ અને તેની કામ કરવાની પદ્ધતિ સામાન્ય કોમર્શિયલ ડ્રોન કરતાં તદ્દન અલગ અને ભૌતિક જોડાણ પર આધારિત છે:
કેબલ રીલ સિસ્ટમ: ડ્રોનની ઉપર અથવા નીચે એક નળાકાર પ્લાસ્ટિક કન્ટેનર માઉન્ટ કરવામાં આવે છે. આ બોક્સમાં અંદાજે 10થી 20 કિલોમીટર લાંબો અત્યંત બારીક, હળવો પરંતુ અતિશય મજબૂત ઓપ્ટિકલ ફાઇબર વાયર વીંટાળેલો હોય છે. જેમ જેમ ડ્રોન હવામાં આગળ વધે છે, તેમ તેમ આ વાયર હવામાં પાછળથી ખૂલતો જાય છે.
હાઈ-સ્પીડ ડેટા ટ્રાન્સફર: ડ્રોનમાં લાગેલા કેમેરાનો હાઇ-ડેફિનેશન ડેટા ઈલેક્ટ્રિકલ સિગ્નલમાંથી ઓપ્ટિકલ સિગ્નલમાં રૂપાંતરિત થાય છે. આ પાતળા કાચના બનેલા વાયર દ્વારા ડ્રોનનો લાઇવ વીડિયો અને ઓપરેટરના કમાન્ડ સિગ્નલ પ્રકાશની ગતિએ સીધા ઓપરેટરના કંટ્રોલ યુનિટ સુધી પહોંચે છે. આ વાયરનું કુલ વજન માંડ 1થી 1.5 કિલોગ્રામ જેટલું જ રાખવામાં આવે છે જેથી ડ્રોનની ઉડાન ક્ષમતા પર ભાર ન પડે.
યુદ્ધના મેદાન પર ગેમ-ચેન્જર કેમ?
જામિંગ સામે 100% સુરક્ષા: સામાન્ય ડ્રોન હવામાં Radio Waves અથવા GPS સેટેલાઇટ સિગ્નલ દ્વારા ઓપરેટર સાથે જોડાયેલા હોય છે, જેને ઈલેક્ટ્રોનિક જામિંગ સિસ્ટમ દ્વારા હવામાં જ નકામા કરી શકાતા હતા. જોકે આ ડ્રોન કોઈ રેડિયો ફ્રિકવન્સી પર કામ કરતું ન હોવાથી દુશ્મનની કોઈપણ શક્તિશાળી જામિંગ સિસ્ટમ તેની સામે તદ્દન નકામી સાબિત થાય છે.
ક્રિસ્ટલ ક્લિયર વીડિયો ક્વોલિટી: વાયર કનેક્શનના કારણે ઓપરેટરને કોઈપણ અવરોધ કે સ્ક્રીન ફ્લિકરિંગ વિનાનો 4K અથવા HD ક્વોલિટીનો લાઇવ વીડિયો મળે છે. સામાન્ય ડ્રોન જ્યારે જમીનની નજીક ટાર્ગેટની એકદમ નજીક પહોંચે, ત્યારે ગ્રાઉન્ડ લેવલ જામિંગના કારણે સ્ક્રીન બ્લેકઆઉટ થઈ જાય છે. આ ડ્રોનમાં છેલ્લી સેકન્ડ સુધી ક્લિયર વીડિયો દેખાતો હોવાથી ટાર્ગેટ પર (જેમ કે ટેન્ક કે બંકરના સૌથી નબળા ભાગ પર) સચોટ હુમલો કરવો સરળ બને છે.
NLOS (Non-Line-of-Sight) અટેક: સામાન્ય રેડિયો ડ્રોન જો પહાડ, મોટી ઇમારતો કે ગાઢ જંગલની પાછળ જાય તો સિગ્નલ તૂટી જાય છે. પરંતુ વાયર કનેક્શન હોવાથી આ ડ્રોન કોઈપણ ભૌગોલિક અવરોધની પાછળ છુપાયેલા દુશ્મન પર પણ આસાનીથી ત્રાટકી શકે છે.
ઓપરેટરની સુરક્ષા: દુશ્મન દેશોના રડાર રેડિયો સિગ્નલ ટ્રેક કરીને એ શોધી લે છે કે ડ્રોન ઉડાડનાર ઓપરેટર ક્યાં બેઠો છે. આ વાયર્ડ ડ્રોનમાં રેડિયો સિગ્નલ જ ન હોવાથી તે એકદમ ‘સાયલન્ટ કિલર’ તરીકે કામ કરે છે અને ઓપરેટરનું લોકેશન ટ્રેક કરવું અશક્ય બની જાય છે.
ટેકનિકલ મર્યાદાઓ અને ગેરફાયદા
વાયર તૂટવાનું જોખમ: જો ઓપરેટર ડ્રોનને અચાનક તીવ્ર 180 ડિગ્રીનો વળાંક આપે અથવા ડ્રોન ગીચ જંગલો, વૃક્ષોની ડાળીઓ, વીજળીના તાર કે ઈમારતો વચ્ચેથી પસાર થાય, તો ફાઇબર ઓપ્ટિક વાયર ભરાઈને તૂટી જવાનો મોટો ભય રહે છે. વાયર તૂટતાં જ ડ્રોન તુરંત નકામું થઈને તૂટી પડે છે.
સીમિત રેન્જ: ડ્રોન પર વાયરની રીલનું વજન મર્યાદિત રાખવું પડતું હોવાથી તે સામાન્ય રીતે 5થી 10 કિલોમીટર (મહત્તમ 20 કિલોમીટર) સુધીની ત્રિજ્યામાં જ હુમલો કરી શકે છે.
વજન અને હવાનો અવરોધ: વધારાના કેબલ બોક્સના વજન અને જોરદાર પવનમાં હવામાં લટકતા લાંબા વાયરના ખેંચાણને કારણે ડ્રોનની બેટરી ઝડપથી ખતમ થાય છે. આ કારણે ડ્રોનની ઝડપ સામાન્ય ડ્રોન કરતા થોડી ઓછી (50થી 60 કિલોમીટર પ્રતિ કલાક) હોય છે અને તે વધુ તીવ્ર વળાંક લઈ શકતા નથી. વન-ટાઇમ યુઝ પ્રોડક્ટ: આ ડ્રોનનો કેબલ એકવાર હવામાં ખૂલી ગયા પછી તેને પાછો વીંટાળી શકાતો નથી. એટલે કે જો ડ્રોન હુમલો કર્યા વગર પાછું આવે તો પણ તે વાયર નકામો થઈ જાય છે.
ઇકોલોજીકલ અને પર્યાવરણીય કટોકટી
યુદ્ધમાં વપરાતા આ હથિયારની પ્રકૃતિ, પર્યાવરણ અને જીવ-જંતુઓ પર લાંબાગાળે અત્યંત ઘાતક અસરો થાય છે:
માઇક્રોપ્લાસ્ટિક અને કાચનો કચરો: આ કેબલ સિલિકા ગ્લાસ અને પ્લાસ્ટિકના કોટિંગથી બનેલા હોય છે. ડ્રોન અથડાયા કે ક્રેશ થયા પછી આ હજારો મીટર લાંબો વાયર પ્રકૃતિમાં જ રહી જાય છે, જે ક્યારેય ઓગળતો નથી. સમય જતાં તે તૂટીને માઇક્રોપ્લાસ્ટિકમાં ફેરવાય છે, જે જમીનની ફળદ્રુપતાનો નાશ કરે છે અને ભૂગર્ભ જળને પ્રદૂષિત કરે છે.
પક્ષીઓ અને જીવ-જંતુઓ માટે ફાંસો: હવામાં અથવા વૃક્ષો પર લટકતા આ અદ્રશ્ય જેવા પાતળા અને અત્યંત મજબૂત વાયરો પક્ષીઓ અને હવામાં ઉડતા જીવ-જંતુઓ માટે જીવલેણ ફાંસો સાબિત થાય છે. નરી આંખે ન દેખાતા આ વાયરોમાં ફસાવાથી પક્ષીઓની પાંખો કપાઈ જાય છે અથવા તેઓ લટકીને મોતને ભેટે છે.
વન્યજીવોને ગંભીર નુકસાન: જમીન પર પડેલો આ મજબૂત કાચનો વાયર જ્યારે જંગલી પ્રાણીઓના પગમાં ભરાય છે ત્યારે તે ફાંસાની જેમ વીંટળાઈ જાય છે. પ્રાણી જેટલો ખેંચવાનો પ્રયત્ન કરે, એટલો જ તે ચામડી અને માંસને ચીરીને હાડકા સુધી પહોંચી જાય છે. વળી, જો કોઈ પ્રાણી ઘાસ સાથે તેને ખાઈ જાય, તો તેના આંતરડા કપાઈ જવાથી આંતરિક રક્તસ્રાવને કારણે તેનું દર્દનાક મૃત્યુ થાય છે.
ખેતીવાડી અને કૃષિ ક્ષેત્રને નુકસાન: યુદ્ધ પૂરું થયા પછી પણ જ્યારે સ્થાનિક ખેડૂતો ટ્રેક્ટર કે આધુનિક મશીનરી લઈને ખેતરોમાં જશે, ત્યારે જમીન પર અને ઝાડીઓમાં ફસાયેલા આ મજબૂત ફાઇબર કેબલ ટ્રેક્ટરના વ્હીલ અને બ્લેડમાં ફસાઈને મશીનરીને મોટું નુકસાન પહોંચાડશે.
