'ડિજિટલ અરેસ્ટ' સ્કેમ: છેલ્લા 3 વર્ષમાં ભારતીયોએ ગુમાવ્યા 4,000 કરોડ રૂપિયાથી વધુ, સરકારી આંકડામાં ચોંકાવનારો ખુલાસો
Summarized by AI; it may make mistakes. Check important info
Summarized by AI; it may make mistakes. Check important info
Digital Arrest in India: ભારતમાં 'ડિજિટલ અરેસ્ટ’ સ્કેમ હાલમાં દેશના સૌથી વિનાશક અને ખતરનાક સાયબર ફ્રોડ તરીકે ઉભરી આવ્યું છે. એક રિપોર્ટમાં જણાવવામાં આવ્યું છે કે સત્તાવાર સરકારી આંકડા મુજબ, વર્ષ 2022થી લઈને આ વર્ષના મે મહિના સુધીમાં ડિજિટલ અરેસ્ટના કારણે કુલ 297,727 ફરિયાદો નોંધાઈ છે અને દેશના નાગરિકોએ 4,057.7 કરોડ રૂપિયાની માતબર રકમ ગુમાવી છે. આ સ્કેમમાં સાયબર ઠગો પોલીસ ઓફિસર, સીબીઆઈ કે અન્ય કેન્દ્રીય એજન્સીઓના નકલી અધિકારી બનીને લોકોને ડરાવે છે અને પર્સનલ એકાઉન્ટમાં પૈસા ટ્રાન્સફર કરાવી લે છે.
સાયકોલોજિકલ પ્રેશર ઊભું કરવા વીડિયો કોલનો ઉપયોગ
આ પ્રકારના સાયબર ક્રાઇમમાં ગુનો કરવાની પદ્ધતિ ખૂબ જ ચતુર અને ગંભીર છે. સ્કેમર્સ મોટે ભાગે સિનિયર સિટીઝન્સને પોતાના સોફ્ટ ટાર્ગેટ બનાવે છે અને તેમને જેલ કે કાનૂની કાર્યવાહીનો ડર બતાવીને મોટી રકમનું RTGS ટ્રાન્સફર કરવા મજબૂર કરે છે. આ ઠગો પોતાના શિકાર પર માનસિક દબાણ જાળવી રાખવા માટે વોટ્સએપ, સિગ્નલ કે ટેલિગ્રામ પર સતત વીડિયો કોલ ચાલુ રખાવે છે.
તાજેતરમાં જ આવો એક મોટો કિસ્સો દિલ્હીમાં સામે આવ્યો હતો, જ્યાં એક NRI વૃદ્ધ ડોક્ટર દંપતીને કલાકો સુધી નકલી 'ડિજિટલ અરેસ્ટ' હેઠળ રાખીને તેમની પાસેથી 14.84 કરોડ રૂપિયા પડાવી લેવામાં આવ્યા હતા.
સાઉથ-ઈસ્ટ એશિયાના સંગઠિત ક્રાઈમ સેન્ટર્સ સાથે કનેક્શન
સાયબર ક્રાઈમ ઇન્વેસ્ટિગેટર્સે તપાસ દરમિયાન શોધી કાઢ્યું છે કે, આમાંના મોટાભાગના સ્કેમો દક્ષિણ-પૂર્વ એશિયાના દેશો જેવા કે કંબોડિયા, મ્યાનમાર અને લાઓસમાં બેઠેલા સંગઠિત સાયબર ક્રાઈમ નેટવર્ક દ્વારા ઓપરેટ કરવામાં આવી રહ્યા છે.
સાયબર સુરક્ષા અધિકારીઓ વારંવાર નાગરિકોને ચેતવણી આપી રહ્યા છે કે, ભારતીય કાયદામાં 'ડિજિટલ અરેસ્ટ' જેવી કોઈ જ જોગવાઈ નથી. જો કોઈ વ્યક્તિ ફોન કે વીડિયો કોલ પર પોલીસ, સીબીઆઈ કે આરબીઆઈના અધિકારી હોવાનો દાવો કરીને પૈસાની માંગણી કરે, તો તે સંપૂર્ણપણે ફ્રોડ છે.
વર્ષ દર વર્ષે વધી રહ્યો છે આ સ્કેમનો ગ્રાફ
ગયા કેટલાક વર્ષોમાં ડિજિટલ અરેસ્ટ સંબંધિત ફરિયાદોની સંખ્યામાં જબરદસ્ત ઉછાળો જોવા મળ્યો છે:
- વર્ષ 2022: માત્ર 39,925 ફરિયાદો નોંધાઈ હતી.
- વર્ષ 2024: આ આંકડો સર્વોચ્ચ સપાટીએ પહોંચ્યો હતો, જ્યાં કુલ 1,23,672 ફરિયાદો આવી હતી અને લોકોએ 1,935.5 કરોડ રૂપિયા ગુમાવ્યા હતા.
- વર્ષ 2026 (પ્રથમ 5 મહિના): આ વર્ષે જાન્યુઆરીથી મે મહિના સુધીમાં જ સત્તાવાર રીતે 15,215 ફરિયાદો નોંધાઈ ચૂકી છે, જેમાં લોકોએ 481.1 કરોડ રૂપિયા ગુમાવ્યા છે.
જોકે, સતત વધી રહેલા કેસો અને નાણાકીય નુકસાનની વચ્ચે ગયા વર્ષે કેસોની સંખ્યામાં સહેજ ઘટાડો પણ નોંધાયો હતો, પરંતુ આ વર્ષે ફરીથી આ આંકડા ચિંતાજનક સ્તરે વધી રહ્યા છે જે દેશમાં સાયબર સિક્યોરિટી અને લોકજાગૃતિની તાતી જરૂરિયાત દર્શાવે છે.
