SC-ST એક્ટમાં વગર તપાસે FIR અને ધરપકડ પર સવાલ, સુપ્રીમ કોર્ટે દલીલો આપીને સુનાવણી કરવાનો કર્યો ઈનકાર

Supreme Court SC ST Act Verdict: સુપ્રીમ કોર્ટમાં અનુસૂચિત જાતિ-અનુસૂચિત જનજાતિ (SC/ST) એક્ટની કેટલીક કલમોની બંધારણીય માન્યતાને પડકારતી અરજી દાખલ કરવામાં આવી હતી. આ કાયદાને બંધારણનું ઉલ્લંઘન ગણાવીને તેના પર સ્ટે લાવવાની માંગ કરવામાં આવી હતી. અરજદાર વતી વિષ્ણુ જૈને કહ્યું કે, આ કાયદાનો દુરુપયોગ થઈ રહ્યો છે. તેમાં સજાનો દર ખૂબ જ ઓછો છે, જ્યારે ખોટા કેસોમાં કરોડો રૂપિયાનું વળતર પણ ચૂકવવામાં આવ્યું છે. જોકે સુપ્રીમ કોર્ટે આ અરજી ફગાવી દીધી હતી. સુપ્રીમ કોર્ટે જણાવ્યું કે વર્ષ 2020માં આ કાયદાની કેટલીક કલમો રદ કર્યા બાદ, સંસદે તેને ફરીથી લાગુ કરી હતી. ત્યારબાદ 2020માં ત્રણ જજની બેંચ આ કાયદાને યોગ્ય ઠેરવી ચૂકી છે, અને આવી અરજીઓને ફગાવી ચૂકી છે.

ન્યાયાધીશોએ અરજી ફગાવતા શું કહ્યું?

જસ્ટિસ બાગચી એ કહ્યું, 'કોઈ એક વ્યક્તિ સાથે થયેલી ઘટના કે કથિત દુરુપયોગના આધારે તે કાયદાની ફરીથી સમીક્ષા કરી શકાય નહીં, જેને પહેલાથી જ ત્રણ જજોની બેંચ યોગ્ય ઠેરવી ચૂકી છે. જ્યારે ત્રણ જજ તે કાયદાને મંજૂરી આપી ચૂક્યા છે, તો માત્ર પાંચ વર્ષની અંદર તેને ફરીથી શા માટે ચકાસવો?' તેમજ, મુખ્ય ન્યાયાધીશે કહ્યું કે, 'જો કાયદાની જોગવાઈઓનો દુરુપયોગ થાય છે, તો અદાલત પોતાના ન્યાયિક અધિકારોનો ઉપયોગ કરીને આવા મામલાઓ ઉકેલી શકે છે. તેનો અર્થ એ નથી કે આખો કાયદો જ ખોટો કે ખરાબ છે.'

વકીલે બંધારણની કલમ 21નો કર્યો ઉલ્લેખ

આ દરમિયાન વકીલ હરિશંકર જૈને બંધારણની કલમ 21 (જીવન અને વ્યક્તિગત સ્વતંત્રતાનો અધિકાર) નો સંદર્ભ આપતા સવાલ ઉઠાવ્યો કે, SC/ST એક્ટના આરોપીઓને આગોતરા જામીનનો લાભ શા માટે ન મળવો જોઈએ. આના પર જસ્ટિસ બાગચીએ કહ્યું કે, આ નિર્ણય કાયદો બનાવનારી સંસદની સમજ અને નીતિનો હિસ્સો છે.

તેમણે કહ્યું, 'એવા ઘણા કાયદા છે, જેમાં સાત વર્ષ સુધીની સજા થઈ શકે છે, છતાં પણ જામીન પર ખાસ પ્રતિબંધો લાદવામાં આવ્યા છે, જેમ કે UAPA અને PMLA. આ મહત્વપૂર્ણ સવાલો છે, પરંતુ અમે જજ કાયદો બનાવનારાઓની જગ્યાએ બેસીને એ નક્કી ન કરી શકીએ કે, કાયદો કેવો હોવો જોઈએ. સંસદે પોતાની સમજ મુજબ આ જોગવાઈઓ બનાવી છે.'

રિવર્સ ભેદભાવના દાવા પર સુપ્રીમ કોર્ટે શું કહ્યું?

વકીલ જૈને દલીલ કરી કે SC/ST એક્ટમાં કરવામાં આવેલો સુધારો 'રિવર્સ ભેદભાવ' છે, અને તેનાથી સમાજમાં વધુ વિભાજન ઊભું થઈ રહ્યું છે. આના પર જસ્ટિસ મોહાનાએ કહ્યું કે, 2020ના સુપ્રીમ કોર્ટના નિર્ણયમાં આ તમામ આશંકાઓ પર પહેલાથી જ વિચાર કરવામાં આવી ચૂક્યો છે. તેમણે એમ પણ જણાવ્યું કે SC/ST એક્ટની કલમ 18A લાગુ હોવા છતાં, જો કોઈ કેસમાં પ્રથમ દ્રષ્ટિએ આક્ષેપો સાચા ન જણાય તો અદાલત તે FIR રદ કરી શકે છે.

સુપ્રીમ કોર્ટે તાજેતરના નિર્ણયનો આપ્યો સંદર્ભ

જસ્ટિસ બાગચીએ પણ સુપ્રીમ કોર્ટના એક તાજેતરના નિર્ણયનો સંદર્ભ આપતા કહ્યું કે, માત્ર FIR માં SC/ST એક્ટનો ઉલ્લેખ હોવા માત્રથી આગોતરા જામીનનો પૂરી રીતે ઈનકાર કરી શકાય નહીં. અદાલત એ તપાસ કરી શકે છે કે, શું આક્ષેપોના સમર્થનમાં પ્રથમ દ્રષ્ટિએ કોઈ કેસ બને છે કે નહીં.

ત્યારબાદ જૈને દાવો કર્યો કે, પીડિતોને ₹493 કરોડનું વળતર વહેંચવું નિયમોની વિરુદ્ધ છે, અને આનાથી લોકોને FIR નોંધાવવા માટે પ્રોત્સાહન મળી રહ્યું છે. આ ટિપ્પણી પર જસ્ટિસ બાગચીએ નારાજગી વ્યક્ત કરતા કહ્યું, 'આ ખૂબ જ કઠોર વાત છે.'