India Maritime Advisory: મિડલ ઈસ્ટના સમુદ્રી માર્ગો પર વધી રહેલા તણાવ અને વ્યાપારિક જહાજો પર થઈ રહેલા સતત હુમલાઓને ધ્યાનમાં રાખીને ભારત સરકારે એક મોટું અને કડક પગલું ભર્યું છે. ઇન્ટરનેટ અને વૈશ્વિક વ્યાપાર માટે મહત્ત્વપૂર્ણ ગણાતી સ્ટ્રેટ ઑફ હોર્મુઝ અને ઓમાનની ખાડીની આસપાસ મર્ચન્ટ નેવીના જહાજોને નિશાન બનાવવાની ઘટનાઓ બાદ, ભારતના શિપિંગ મહાનિદેશાલય દ્વારા નવી અને કડક મેરિટાઇમ સિક્યોરિટી ઍડવાઇઝરી જાહેર કરવામાં આવી છે.
આ સુરક્ષા નિર્દેશો ઈરાન ક્ષેત્ર, ફારસની ખાડી, સ્ટ્રેટ ઑફ હોર્મુઝ અને તેની આસપાસના સમુદ્રી વિસ્તારોમાં કાર્યરત ભારતીય ફ્લેગ ધરાવતા જહાજો અને તમામ ભારતીય નાવિકો માટે જાહેર કરવામાં આવ્યા છે. તાજેતરમાં ભારતીય ચાલક દળ ધરાવતા કોમર્શિયલ જહાજો પર થયેલા ત્રણ મોટા હુમલા બાદ ભારત સરકાર આ બાબતે ખૂબ જ ગંભીર અને સતર્ક બની ગઈ છે.
ત્રણ મોટા હુમલા બાદ વધી ચિંતા: ત્રણ ભારતીય નાવિકોએ ગુમાવ્યા જીવ
ભારત સરકારની આ ત્વરિત પ્રતિક્રિયા ઓમાનના દરિયાકાંઠા નજીક થયેલા તાજેતરના ઘાતક હુમલા બાદ આવી છે, જેણે વૈશ્વિક સ્તરે ચિંતા વધારી દીધી છે. આ દુ:ખદ ઘટનામાં ત્રણ ભારતીય નાવિકોના મોત થયા હતા. આ વિસ્તાર વિશ્વના સૌથી વ્યસ્ત અને વ્યૂહાત્મક રીતે મહત્ત્વના સમુદ્રી કોરિડોર પૈકીનો એક છે, જ્યાંથી ક્રૂડ ઓઇલ અને ગેસ સપ્લાયનો એક બહુ મોટો હિસ્સો પસાર થાય છે.
આ મહત્ત્વપૂર્ણ રૂટ પર સુરક્ષા વ્યવસ્થા કથળવાના કારણે માત્ર ભારત જ નહીં પરંતુ વૈશ્વિક અર્થતંત્ર માટે પણ ખતરાની ઘંટડી વાગી ગઈ છે. વર્તમાન સમયમાં સ્ટ્રેટ ઑફ હોર્મુઝના પૂર્વીય અને પશ્ચિમી છેડા પર 13 ભારતીય ફ્લેગવાળા જહાજો પર આશરે 622 ભારતીય નાવિકો તહેનાત છે. આ ઉપરાંત, આશરે 18,000થી વધુ ભારતીય નાવિકો આ સમગ્ર ખાડી વિસ્તારમાં કાર્યરત સેંકડો વિદેશી ફ્લેગ ધરાવતા વ્યાપારિક જહાજો પર પોતાની સેવાઓ આપી રહ્યા છે, જેના કારણે આ સુરક્ષા સંકટની સીધી અને સૌથી મોટી અસર ભારત પર પડી રહી છે.
ડ્રોન, મિસાઇલ અને દરિયાઈ માનવરહિત બોટના હુમલાથી બચવાની તૈયારી
શિપિંગ મહાનિદેશાલય દ્વારા જાહેર કરવામાં આવેલી નવી ગાઇડલાઇન્સ હેઠળ, તમામ શિપ ઓપરેટરો અને કૅપ્ટનોને પોતપોતાના જહાજો પર વ્યાપક સુરક્ષા કવાયત (સેફ્ટી ડ્રીલ) કરવાના કડક આદેશ આપવામાં આવ્યા છે. આ સાથે જ, જહાજો પર ઉપલબ્ધ 'શિપ સિક્યોરિટી ઍલર્ટ સિસ્ટમ'(SSAS)ની નિયમિત તપાસ કરવા અને તેને દરેક સમયે ચાલુ રાખવા માટે જણાવાયું છે, જેથી કોઈપણ કટોકટીની સ્થિતિમાં તાત્કાલિક સહાય મોકલી શકાય.
ઍડવાઇઝરીમાં ખાસ ચેતવણી આપવામાં આવી છે કે નાવિકો આધુનિક અને ઉભરતા ખતરાઓ જેવા કે આત્મઘાતી ડ્રોન, લાંબી અંતરની મિસાઇલ, લોઇટરિંગ મ્યુનિશન્સ (આત્મઘાતી હથિયાર) અને પાણીની સપાટી પર ચાલતા ડ્રોન બોટ્સ (માનવરહિત નૌકાઓ) અંગે અત્યંત સાવધ રહે. રાત્રિના સમયે અને સંવેદનશીલ વિસ્તારોમાંથી પસાર થતી વખતે જહાજો પર વધારાના સુરક્ષા ગાર્ડ તહેનાત રાખવા માટે પણ સૂચના આપવામાં આવી છે.
ભારતીય નૌસેનાના કેન્દ્રો સાથે ક્ષણ-ક્ષણનું કડક સંકલન
સમુદ્રમાં સુરક્ષા વ્યવસ્થાને વધુ મજબૂત કરવા માટે જહાજના ચાલક દળને સૂચના આપવામાં આવી છે કે તેઓ કોઈપણ પ્રકારની શંકાસ્પદ પ્રવૃત્તિ, નૌસેનાની હલચલ કે સુરક્ષા સંબંધી જોખમ જોતાંની સાથે જ તરત જ ભારતીય સત્તાધીશોને જાણ કરે. આ માટે ભારત સરકારના 'ડીજીકોમ સેન્ટર' અને ભારતીય નૌસેનાના 'ઇન્ફોર્મેશન ફ્યુઝન સેન્ટર - ઇન્ડિયન ઓશન રીજન'(IFC-IOR)ને મુખ્ય નોડલ એજન્સી બનાવવામાં આવી છે, જે ચોવીસે કલાક સમુદ્રી ગતિવિધિઓ પર કડક નજર રાખી રહી છે.
ઉલ્લેખનીય છે કે ભારતના આશરે 3.2 લાખ નાવિકો વિશ્વભરના વિવિધ જહાજો પર કામ કરે છે, જેના કારણે વ્યાપારિક જહાજોની સુરક્ષા ભારત માટે અત્યંત સંવેદનશીલ અને વ્યૂહાત્મક રાષ્ટ્રીય ચિંતાનો વિષય બની ગઈ છે.
ભારતનું કડક રાજદ્વારી વલણ: અમેરિકા સમક્ષ નોંધાવ્યો વિરોધ
આ સમગ્ર હુમલાના મામલે નવી દિલ્હીએ અત્યંત આક્રમક અને કડક રાજદ્વારી વલણ અપનાવ્યું છે. કોમર્શિયલ જહાજો પર થયેલા હુમલા અને પોતાના નાગરિકોના મોતના પગલે ભારત સરકારે અમેરિકન વહીવટીતંત્ર સમક્ષ આકરો વિરોધ નોંધાવ્યો છે, કારણ કે આ ક્ષેત્રની સુરક્ષા અને નૌકાઓની મુક્ત અવરજવરની દેખરેખમાં આંતરરાષ્ટ્રીય દળોની મોટી ભૂમિકા છે.
ભારતે ખાડી દેશોના સહયોગી રાષ્ટ્રો અને અન્ય આંતરરાષ્ટ્રીય સમુદ્રી સુરક્ષા એજન્સીઓ સાથે પોતાનું રાજદ્વારી સંકલન અનેકગણું વધારી દીધું છે, જેથી સમુદ્રમાં ભારતીય નાગરિકોની સુરક્ષાને હરહાલમાં સુનિશ્ચિત કરી શકાય. જ્યાં સુધી ખાડી વિસ્તારનું સુરક્ષા વાતાવરણ સંપૂર્ણપણે શાંત અને સ્થિર ન થાય, ત્યાં સુધી તમામ ભારતીય જહાજો અને નાવિકોને 'હાઇએસ્ટ સ્ટેટ ઑફ ઍલર્ટ' પર રહેવાની સલાહ આપવામાં આવી છે.
