જરૂર પડ્યે ઉચિત પગલાં લઈશું, બાંગ્લાદેશના તિસ્તા પ્રોજેક્ટમાં ચીનની એન્ટ્રીથી ભારત ઍલર્ટ

બાંગ્લાદેશ દ્વારા તિસ્તા નદી પરિયોજના અને ચીન-બાંગ્લાદેશ-મ્યાનમાર ઇકોનોમિક કોરિડોર (CBMEC)માં ચીન સાથે વધારવામાં આવી રહેલા સહયોગ અંગે ભારતે સાવચેતીભર્યું વલણ અપનાવ્યું છે. ભારતે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે તે પડોશી દેશોમાં થઈ રહેલી આવી દરેક મહત્ત્વની ગતિવિધિ પર ઝીણવટભરી નજર રાખી રહ્યું છે અને જરૂર પડશે ત્યારે યોગ્ય પગલાં પણ લેશે.

ચીનની મદદથી આગળ વધશે તિસ્તા પરિયોજના

તાજેતરમાં બાંગ્લાદેશના વડાપ્રધાન તારિક રહેમાનની ચીન મુલાકાત દરમિયાન બંને દેશો વચ્ચે 'તિસ્તા રિવર કોમ્પ્રિહેન્સિવ મેનેજમેન્ટ એન્ડ રિસ્ટોરેશન પ્રોજેક્ટ' પર સહયોગ માટે સહમતી બની છે. આ સાથે જ ચીને 'ચીન-બાંગ્લાદેશ-મ્યાનમાર ઇકોનોમિક કોરિડોર' (CBMEC) પરિયોજનાને પણ આગળ ધપાવવાની યોજના રજૂ કરી છે. બાંગ્લાદેશની નવી સરકાર આ મુખ્ય ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર પ્રોજેક્ટ્સમાં ચીનની ટેકનિકલ સહાયતા મેળવવા માટે સક્રિય દેખાઈ રહી છે.

ભારતની વ્યૂહાત્મક ચિંતાઓ અને 'ચિકન નેક'

નિષ્ણાતોના મતે, જો CBMEC પરિયોજના પૂર્ણ થાય છે, તો ચીનને સીધો બંગાળની ખાડી સુધી પહોંચવાનો માર્ગ મળી જશે. ભારત માટે સૌથી મોટી ચિંતા એ છે કે જો ચીની નિષ્ણાતો તિસ્તા પરિયોજના પર કામ કરશે, તો તેઓ ભારતની વ્યૂહાત્મક રીતે અત્યંત સંવેદનશીલ ગણાતી 'ચિકન નેક'(સિલીગુડી કોરિડોર) સરહદની ખૂબ નજીક પહોંચી જશે. આ એ સાંકડો ભૂભાગ છે જે ઉત્તર-પૂર્વ ભારતના રાજ્યોને દેશના બાકીના ભાગો સાથે જોડે છે અને સામરિક દૃષ્ટિએ અતિ મહત્ત્વનો છે.

ભારતનું વલણ: 'દરેક ગતિવિધિ પર છે અમારી નજર'

આ ઘટનાક્રમો અંગે વિદેશ મંત્રાલયના પ્રવક્તા રણધીર જયસ્વાલે જણાવ્યું કે, ભારત પોતાના પડોશી દેશોમાં થતી તમામ મહત્ત્વપૂર્ણ પ્રવૃત્તિઓ પર સતત દેખરેખ રાખે છે અને પોતાની રાષ્ટ્રીય સુરક્ષાના હિતમાં યોગ્ય પગલાં લે છે. તિસ્તા પરિયોજના અંગે ભારતે અગાઉ જ બાંગ્લાદેશ સમક્ષ પોતાનો પક્ષ સ્પષ્ટ કરી દીધો હતો. ભારત આ નવા ઘટનાક્રમોને પોતાની સમગ્ર નીતિનો ભાગ બનાવીને આગળની વ્યૂહનીતિ નક્કી કરશે.

તિસ્તા નદી જળ વિવાદનો ઈતિહાસ

ભારત અને બાંગ્લાદેશ વચ્ચે કુલ 54 નદીઓ વહે છે. જોકે, તિસ્તા એકમાત્ર એવી મુખ્ય નદી છે, જેના જળની વહેંચણીને લઈને બંને દેશો વચ્ચે હજુ સુધી કોઈ ઔપચારિક કરાર થઈ શક્યો નથી. જૂન 2024માં તત્કાલીન બાંગ્લાદેશી વડાપ્રધાન શેખ હસીનાની ભારત મુલાકાત દરમિયાન, વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ પણ તિસ્તા નદીના સંરક્ષણ અને પ્રબંધનમાં સહયોગ કરવાની ઈચ્છા વ્યક્ત કરી હતી અને ભારતની ટેકનિકલ ટીમને ઢાકા મોકલવાની વાત કહી હતી. હવે આ પ્રોજેક્ટમાં ચીનની એન્ટ્રી થતાં દક્ષિણ એશિયાના રાજકારણમાં ગરમાવો આવી ગયો છે.