ટ્રમ્પે પાકિસ્તાનને બતાવ્યો ઠેંગો! અમેરિકા-ઈરાન વાટાઘાટોમાંથી મુનિર-શાહબાઝ બાકાત

Trump Excludes Pakistan From US-Iran Talks: અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે વધી રહેલા તણાવ અને સંભવિત યુદ્ધની સ્થિતિમાં મધ્યસ્થતા કરવાનો દાવો કરી રહેલા પાકિસ્તાન માટે એક મોટા ડિપ્લોમેટિક ઝટકાના સમાચાર સામે આવ્યા છે. અહેવાલો અનુસાર, અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે ઈરાન સાથેની વાટાઘાટોમાં શામેલ દેશોનો ઉલ્લેખ કરતી વખતે સાઉદી અરેબિયા, સંયુક્ત અરબ અમીરાત (UAE) અને કતરના નામ લીધા હતા, પરંતુ તેમણે પાકિસ્તાનનું નામ લેવાનું સંપૂર્ણપણે ટાળ્યું હતું.

અગાઉ નિવૃત્ત જનરલ જેક કીન પણ પાકિસ્તાન અને કતર પર ઈરાન તરફ ઝુકાવ રાખવાનો આરોપ લગાવી ચૂક્યા હતા. તાજેતરના આ ઘટનાક્રમ બાદ જનરલ આસીમ મુનીર અને પ્રધાનમંત્રી શહબાઝ શરીફની પાકિસ્તાની લીડરશિપ માટે વૈશ્વિક સ્તરે મોટી મૂંઝવણ ઊભી થઈ છે.

ટ્રમ્પનું મોટું નિવેદન: ખાડી દેશોની અપીલ બાદ લશ્કરી હુમલાનો નિર્ણય પાછો ખેંચ્યો

સોમવારે રાષ્ટ્રપતિ ટ્રમ્પે મહત્ત્વનું નિવેદન આપતા જણાવ્યું હતું કે, ઈરાન સાથે શાંતિપૂર્ણ વાટાઘાટોની આ નવી પહેલ તેના પોતાના કહેવાથી જ થઈ રહી છે. આ વાટાઘાટોમાં સાઉદી અરેબિયા, UAE અને કતર અત્યંત મહત્ત્વની અને કેન્દ્રીય ભૂમિકા ભજવી રહ્યા છે.

ટ્રમ્પના જણાવ્યા અનુસાર, સાઉદી અરેબિયા, UAE અને કતરે અમેરિકાને ઈરાન પર મોટો લશ્કરી હુમલા કરવાનો નિર્ણય પડતો મૂકવા અને વાટાઘાટોનો કૂટનીતિક રસ્તો અપનાવવા માટે પ્રોત્સાહિત કર્યું હતું. હવે આ વાટાઘાટોનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાંથી જહાજોની અવરજવર માટે તેને ફરીથી શાંતિપૂર્ણ રીતે ખોલવાનો અને ઈરાનના પરમાણુ કાર્યક્રમ સાથે જોડાયેલા પડકારોનો કાયમી ઉકેલ શોધવાનો છે.

ઈરાનનો પલટવાર: સીધી વાટાઘાટોનો દાવો ફગાવ્યો

બીજી તરફ, ઈરાને ટ્રમ્પના સીધી વાટાઘાટો શરૂ થવાના દાવાને ફગાવી દીધો છે. ઈરાનનું કહેવું છે કે હાલમાં તેમની કોઈ સીધી વાટાઘાટો થઈ રહી નથી, પરંતુ માત્ર હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાં જહાજોની સુરક્ષિત અવરજવરને લઈને ઓમાન સાથે જ વાટાઘાટો ચાલી રહી છે.

જૂન 2026માં હતી પાકિસ્તાનની સત્તાવાર ભૂમિકા, હવે કેમ ચર્ચા બહાર?

આ અગાઉ જૂન 2026માં જ્યારે અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે કરાર થયા હતા, ત્યારે પાકિસ્તાન અને કતરને સત્તાવાર રીતે મુખ્ય મધ્યસ્થ પક્ષ તરીકે જાહેર કરવામાં આવ્યા હતા. જૂનમાં કતરના વિદેશ મંત્રાલયે પણ સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે તેઓ પાકિસ્તાનની આગેવાની હેઠળની આ મધ્યસ્થતાને સમર્થન આપી રહ્યા છે.

22 જૂનના રોજ સ્વિટ્ઝર્લૅન્ડના બર્ગનસ્ટોક ખાતે યોજાયેલી હાઇ-લેવલ બેઠકમાં પણ અમેરિકા અને ઈરાનની સાથે કતર અને પાકિસ્તાન બંને મધ્યસ્થ તરીકે સામેલ થયા હતા, જ્યાં પરમાણુ મુદ્દાઓ, આર્થિક પ્રતિબંધો અને ભવિષ્યની વાટાઘાટો અંગે ચર્ચા થઈ હતી. પરંતુ તાજેતરના બદલાયેલા સમીકરણોમાં ટ્રમ્પે પાકિસ્તાનનો કોઈ ઉલ્લેખ કર્યો નથી.

ખાડી દેશોની ભૂમિકા કેમ વધી અને પાકિસ્તાન કેમ ફેંકાયું બહાર?

સાઉદી અરેબિયા, UAE અને કતર સીધા જ આ સંકટથી પ્રભાવિત થાય છે. હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાં તણાવ વધવાથી આ ખાડી દેશોની અર્થવ્યવસ્થા, તેલ નિકાસ અને પ્રાદેશિક સુરક્ષા પર સીધી માઠી અસર પડે છે. તેથી જ મે મહિનામાં પણ આ ત્રણેય દેશોએ ટ્રમ્પને સૈન્ય કાર્યવાહી રદ કરીને કૂટનીતિને મોકો આપવા વિનંતી કરી હતી.
બીજી તરફ, પાકિસ્તાન માટે સ્થિતિ બેધારી તલવાર સમાન છે:

• એક તરફ ઈરાન તેનો પડોશી દેશ છે અને તેની સાથે તેના ભૌગોલિક, સામાજિક અને ધાર્મિક સંબંધો છે.
• બીજી તરફ અમેરિકા અને સાઉદી અરેબિયા સાથે તેના વ્યૂહાત્મક અને આર્થિક સંબંધો જોડાયેલા છે.

આ જ બેવડા વલણના કારણે પાકિસ્તાન માટે મધ્યસ્થતા જાળવવી મુશ્કેલ બની છે. તાજેતરમાં દોહા અને મસ્કત આ વાટાઘાટોના મુખ્ય કેન્દ્રો બનતા દેખાઈ રહ્યા છે.

શું પાકિસ્તાન માટે આ કાયમી ઝટકો છે?

ટ્રમ્પના તાજેતરના વલણથી સંકેત મળે છે કે વર્તમાન તબક્કામાં ખાડી દેશો વધુ પ્રમુખ ભૂમિકામાં છે. જોકે, પાકિસ્તાન સંપૂર્ણપણે બહાર થઈ ગયું છે કે કેમ તે કહેવું ઉતાવળ ગણાશે, કારણ કે તે પડદા પાછળ રહીને કે પછીના તબક્કામાં ફરી સામે આવી શકે છે. પરંતુ જો આગામી મોટા કરારમાં પાકિસ્તાન કેન્દ્રીય ભૂમિકા ગુમાવી દેશે, તો તે શહબાઝ-મુનીર સરકાર માટે ખૂબ મોટો રાજનૈતિક આંચકો સાબિત થશે.