ચોમાસાની નબળી પ્રગતિ અનેક આર્થિક પડકારોને ખેંચી લાવશે

ઇનસાઇડ સ્ટોરી
જૂનમાં ગ્રાહક ભાવ સૂચકાંક (CPI) પર આધારિત ફુગાવો ભારતીય રિઝર્વ બેંકના ૪% લક્ષ્યાંક કરતાં વધી ગયો છે. જાન્યુઆરી ૨૦૨૫ પછી આ પહેલી વાર છે. તાજેતરમાં જાહેર કરાયેલા આંકડા અનુસાર, જૂનમાં ફુગાવો વધીને ૪.૩૮% થયો, જે પાછલા મહિનામાં ૩.૯૩% હતો. ફુગાવામાં આ વધારો મુખ્યત્વે ખાદ્ય અને ઇંધણના ભાવમાં વધારો થવાને કારણે થયો હતો. ખાદ્ય ભાવ સૂચકાંકમાં ૫.૩૨% નો વધારો થયો હતો. મુખ્ય ફુગાવો લગભગ ૪% રહેવાની ધારણા છે. નાણાકીય નીતિ સમિતિ ઓગસ્ટની શરૂઆતમાં તેની નીતિ સમીક્ષા કરશે. તેની પાસે જૂન મહિના માટે નવીનતમ ફુગાવાનો ડેટા ઉપલબ્ધ હશે. જ્યારે એકંદર ડેટા પોતે ચિંતાનું કારણ નથી, વર્તમાન મેક્રોઇકોનોમિક વાતાવરણની જટિલતાઓ નાણાકીય નીતિ સમિતિ મીટિંગ પર પ્રભુત્વ ધરાવે તેવી શક્યતા છે.
યુએસ અને ઈરાન યુદ્ધવિરામ માટે સંમત થયા અને વાટાઘાટો દ્વારા બાકી રહેલા મુદ્દાઓનું નિરાકરણ લાવ્યા પછી વૈશ્વિક સ્તરે ક્રૂડ ઓઈલના ભાવમાં તીવ્ર ઘટાડો થયો હતો. ભારતીય ક્રૂડ ઓઈલ બાસ્કેટનો ભાવ એપ્રિલમાં સરેરાશ ૧૧૪ ડોલર પ્રતિ બેરલથી ઘટીને જુલાઈમાં આશરે ૭૧ ડોલર પ્રતિ બેરલ થયો હતો. જોકે, ઘણા લોકોને ડર હતો તેમ, આ યુદ્ધવિરામ ટકી શક્યો નહીં, અને છેલ્લા કેટલાક દિવસોથી બંને પક્ષો વચ્ચે હુમલાઓ ચાલુ રહ્યા છે. પરિણામે, હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ દ્વારા જહાજોની અવરજવરમાં નોંધપાત્ર ઘટાડો થયો છે.
વૈશ્વિક ક્રૂડ ઓઈલનો લગભગ ૨૦ ટકા હિસ્સો આ જળમાર્ગમાંથી પસાર થાય છે. યુએસ પ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે દાવો કર્યો છે કે હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ ખુલ્લો છે અને યુએસ ખાતરી કરશે કે તે ઈરાન સિવાય તમામ દેશો માટે ખુલ્લો રહેશે, પરંતુ ફી સાથે. સુરક્ષા પૂરી પાડવાના બદલામાં વળતરની યુએસની માંગ પોતે જ એક સમસ્યા છે અને તેના વ્યાપક ભૂરાજકીય પરિણામો છે. વધુમાં, આ સંઘર્ષે સ્પષ્ટપણે દર્શાવ્યું છે કે ઈરાની હુમલાઓને અટકાવવાનું સરળ રહેશે નહીં. ઈરાને ઈચ્છા મુજબ પ્રદેશમાં વિવિધ લક્ષ્યોને નિશાન બનાવ્યા છે.
તેથી, જ્યાં સુધી બંને પક્ષો પરસ્પર સંમતિથી સંમતિ ન મળે ત્યાં સુધી, હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાંથી પુરવઠાનું સ્તર અનિશ્ચિત રહેશે, જેના કારણે નજીકના ભવિષ્યમાં તેલના ભાવ ઊંચા રહેશે. ભારતમાં ક્રૂડ ઓઇલના ભાવમાં વધારો થવાથી પેટ્રોલના છૂટક ભાવ પર આંશિક અસર પડી છે. ક્રૂડ ઓઇલના ભાવ ફરી મજબૂત થતાં, નજીકના ભવિષ્યમાં રિટેલ ઇંધણના ભાવમાં ઘટાડો થવાની શક્યતા સરળતાથી નકારી શકાય છે. આમ, આ ફુગાવાના દર પર દબાણ ચાલુ રાખશે.
ખાદ્યપદાર્થોના ભાવ અંગે પણ અનિશ્ચિતતા યથાવત છે. ચોમાસાની શરૂઆત નબળી રહી છે, જેમાં વરસાદમાં આશરે ૧૮% ઘટાડો થયો છે. પરિણામે, ગયા વર્ષની સરખામણીમાં ખરીફ વાવણીમાં આશરે ૧૬% ઘટાડો થયો છે. ભારતમાં ખાદ્ય અનાજનો પુષ્કળ ભંડાર હોવા છતાં, ખરીફ ઉત્પાદનમાં તીવ્ર ઘટાડો ખાદ્ય ફુગાવામાં વધારો કરશે, જે આંશિક રીતે નાશવંત ઉત્પાદનોના ભાવમાં વધારો થવાને કારણે થશે. આ રવિ પાકને પણ અસર કરી શકે છે.
તેથી, અપેક્ષા કરતાં નબળો ચોમાસું નીતિગત ગૂંચવણો ઊભી કરી શકે છે. કેન્દ્રીય બેંકો સામાન્ય રીતે ખાદ્યપદાર્થોના ભાવમાં મોસમી વધઘટને અવગણે છે. જો કે, નબળા ચોમાસાને કારણે વધેલા ભાવ લાંબા સમય સુધી ટકી શકે છે. નાણાકીય નીતિ સમિતિની જૂનની બેઠકમાં ચાલુ નાણાકીય વર્ષ માટે સરેરાશ ફુગાવાનો દર ૫.૧ ટકા રહેવાનો અંદાજ હતો.
આર્થિક વાતાવરણમાં અનિશ્ચિતતાના ઊંચા સ્તરને કારણે આગાહી કરવી અત્યંત મુશ્કેલ બને છે. રિઝર્વ બેંક હાલ માટે ફુગાવાનો અંદાજ જાળવી શકે છે અને વધુ સ્પષ્ટતાની રાહ જોઈ શકે છે. નીતિગત કાર્યવાહી અંગે, હાલ માટે યથાસ્થિતિ જાળવી રાખવી યોગ્ય રહેશે. વ્યાજ દરમાં વધારો ત્યારે જ શક્ય બનશે જો ફુગાવાની અપેક્ષાઓ વર્તમાન અંદાજો કરતાં નોંધપાત્ર રીતે વધે, જે હાલમાં અશક્ય લાગે છે. પશ્ચિમ એશિયાની પરિસ્થિતિ અને ચોમાસાની પ્રગતિ પર ઘણું બધું નિર્ભર રહેશે.