'ઐ મેરે પ્યારે વતન' ગીત ભારત માટે નહોતું લખાયું! આંખોમાં આંસુ લાવી દેશે 66 વર્ષ જૂના આ ગીત પાછળની કહાણી

Patriotic Song Penned For Afghanistan: ‘ઐ મેરે પ્યારે વતન, ઐ મેરે બિછડે ચમન, તુઝપે દિલ કુર્બાન…’—15 ઓગસ્ટનો સ્વાતંત્ર્ય પર્વ હોય કે 26 જાન્યુઆરીનો પ્રજાસત્તાક દિવસ, દેશભક્તિથી છલકાતું આ સદાબહાર ગીત દરેક ભારતીયના હૃદયમાં દેશપ્રેમની અનોખી લહેર જગાવી દે છે. પરંતુ આ ગીત સાથે જોડાયેલો એક અત્યંત રોમાંચક અને ભાવુક કરી દે તેવો ઈતિહાસ છે. તમને જાણીને કદાચ આશ્ચર્ય થશે કે સમગ્ર ભારતમાં દેશભક્તિના પ્રતીક સમાન ગણાતું આ ગીત વાસ્તવમાં ભારત માટે નહીં, પરંતુ અન્ય દેશ—અફઘાનિસ્તાનની યાદમાં લખવામાં આવ્યું હતું.

શું છે ગીત પાછળની ભાવુક કહાણી?

વર્ષ 1961માં રિલીઝ થયેલી હિન્દી ફિલ્મ ‘કાબુલીવાલા’માં આ ગીત દર્શાવવામાં આવ્યું હતું. આ ફિલ્મ મહાન સાહિત્યકાર રવીન્દ્રનાથ ટાગોરે વર્ષ 1892માં લખેલી પ્રસિદ્ધ વાર્તા ‘કાબુલીવાલા’ પર આધારિત હતી.

• વાર્તાનો પ્લોટ: ફિલ્મમાં કાબુલ (અફઘાનિસ્તાન)થી ભારત આવીને ડ્રાયફ્રૂટ્સ વેચીને ગુજરાન ચલાવતા ગરીબ પઠાણ અબ્દુલ રહેમાન ખાન (બલરાજ સાહની દ્વારા ભજવાયેલું પાત્ર)ની કહાણી દર્શાવવામાં આવી હતી.
• ભારતમાં વેપાર કરતી વખતે રહેમાનને કલકત્તાની એક નાની બાળકી 'મિની'માં પોતાના વતન કાબુલમાં છૂટી ગયેલી વહાલી દીકરી અમીનાની છબી દેખાય છે.
• પોતાના વતન અને પરિવારથી હજારો કિલોમીટર દૂર બેસીને જ્યારે રહેમાન પોતાના દેશ અફઘાનિસ્તાન અને પોતાની વ્હાલી દીકરીને યાદ કરીને ચોધાર આંસુએ રડી પડે છે, ત્યારે ફિલ્મમાં તે પોતાના વતનની યાદમાં ‘ઐ મેરે પ્યારે વતન’ ગીત ગાય છે.

ભારતીય દિગ્ગજોએ કર્યું હતું સર્જન

ગીત ભલે અફઘાનિસ્તાનના એક પઠાણના વિરહ અને દેશપ્રેમ પર આધારિત હતું, પરંતુ તેને રચનારા અને ગાનારા તમામ કલાકારો ભારતીય હતા:

• ગીતકાર: જાણીતા ગીતકાર પ્રેમ ધવને ફિલ્મની પરિસ્થિતિ અને પટકથા અનુસાર આ હૃદયસ્પર્શી શબ્દો કંડાર્યા હતા.
• સંગીત: દિગ્ગજ સંગીતકાર સલિલ ચૌધરીએ આ ગીતને અત્યંત દર્દભરી અને મધુર ધૂનથી સજાવ્યું હતું.
• ગાયક: મહાન પાર્શ્વગાયક મન્ના ડેના અવાજે આ ગીતને હંમેશ માટે અમર બનાવી દીધું હતું.

દરેક સરહદથી પર દેશપ્રેમની સાચી ભાવના

આ ગીતની વિશેષતા એ છે કે તેમાં શબ્દોની પસંદગી અને લાગણી એવી છે કે દુનિયાના કોઈપણ દેશનો નાગરિક જ્યારે પોતાના વતનથી દૂર હોય ત્યારે તે આ ગીતને પોતાના દેશ સાથે સીધું જોડી શકે છે. ગીતમાં આવતી પંક્તિઓ ‘હમ જહાં પૈદા હુએ ઉસ જગહ હી નિકલે દમ’ માતૃભૂમિ પ્રત્યેના સર્વોચ્ચ સમર્પણને ઉજાગર કરે છે.

રિલીઝના આશરે 65 વર્ષ વીતી ગયા હોવા છતાં આજે પણ જ્યારે આ ગીત વાગે છે ત્યારે સાંભળનાર દરેક વ્યક્તિ ભાવવિભોર થઈ જાય છે.