જલ જીવન મિશન 2.0 હેઠળ ક્ષમતા નિર્માણ માટે રાષ્ટ્રીય વર્કશોપ યોજાયો

જલ શક્તિ મંત્રાલય હેઠળના પીવાના પાણી અને સ્વચ્છતા વિભાગ દ્વારા 20 ઓગસ્ટ 2026ના રોજ નવી દિલ્હી ખાતે જલ જીવન મિશન 2.0 હેઠળ ક્ષમતા વર્ધન (Capacity-Building) માટે રાષ્ટ્રીય કાર્યશાળાનું આયોજન કરવામાં આવ્યું હતું. 

જલ જીવન મિશન વિશે

• શરૂઆત: 15 ઓગસ્ટ 2019
• નોડલ મંત્રાલય: જલ શક્તિ મંત્રાલય
• લક્ષ્ય: ગ્રામીણ ઘરોમાં કાર્યાત્મક ઘરગથ્થુ નળ જોડાણ (FHTCs) પૂરા પાડવા.
• હર ઘર જલ: ગ્રામીણ ઘરોને પર્યાપ્ત અને સુરક્ષિત પીવાનું પાણી પૂરું પાડવું.
• સેવા ધોરણ: પ્રતિ વ્યક્તિ પ્રતિદિન 55 લિટર (LPCD).

JJM 2.0 વિશે 

• JJM 2.0 સમગ્ર સરકારી અભિગમનો ઉપયોગ કરીને ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર કેન્દ્રિતમાંથી નાગરિક કેન્દ્રિત યુટિલિટી આધારિત સેવા વિતરણ તરફ આગળ વધે છે. 
• નળના પાણીની પ્રણાલીની કાર્યક્ષમતા, વિશ્વસનીયતા અને લાંબા ગાળાની ટકાઉપણું પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવું.
• ડિસેમ્બર 2028 સુધીમાં તમામ 19.36 કરોડ ગ્રામીણ ઘરોને નળ દ્વારા પાણીના કનેક્શન આપીને તમામ ગ્રામ પંચાયતોને 'હર ઘર જલ' તરીકે પ્રમાણિત કરવાનું લક્ષ્ય છે. પર્યાપ્ત સંચાલન અને મરમ્મત (O&M) પ્રણાલીઓની પુષ્ટિ થયા પછી જ ગ્રામ પંચાયત પોતાની જાતને ‘હર ઘર જલ’ તરીકે પ્રમાણિત કરશે. 
• ‘સૂજલમ ભારત’ નામના રાષ્ટ્રીય ડિજિટલ ફ્રેમવર્કની સ્થાપના કરવામાં આવશે અને આ માળખા હેઠળ દરેક ગામને એક અનન્ય ‘સૂજલ ગાવ ID’ આપવામાં આવશે જે સ્ત્રોતથી લઈને ઘરના નળ સુધીની સંપૂર્ણ પીવાના પાણી સપ્લાય સિસ્ટમનું ડિજિટલી મેપિંગ કરશે.
• પારદર્શિતા અને જવાબદેહી સુનિશ્ચિત કરવા માટે ‘જલ અર્પણ’ હેઠળ યોજનાઓના કમિશનિંગમાં ગ્રામ પંચાયતો અને ગ્રામીણ જળ સ્વચ્છતા સમિતિઓને સામેલ કરવી ફરજિયાત છે. 
• આ મિશન 24×7 અવિરત ગ્રામીણ પીવાના પાણી પુરવઠાની ખાતરી આપીને 'વિકસિત ભારત @2047' ના વિઝનને મજબૂત બનાવે છે. 

31 મે 2026ના સત્તાવાર જલ જીવન મિશન-IMISના આંકડા મુજબ, દેશના 8 રાજ્યો—ગોવા, અરુણાચલ પ્રદેશ, હરિયાણા, હિમાચલ પ્રદેશ, મિઝોરમ, પંજાબ, તેલંગાણા અને ગુજરાતમાં 100% કાર્યાત્મક ઘરગથ્થુ નળ જોડાણ (FHTC) કવરેજ પ્રાપ્ત થયું છે. આ ઉપરાંત આંદામાન અને નિકોબાર ટાપુઓ, પુડુચેરી તથા દાદરા અને નગર હવેલી તથા દમણ અને દીવ જેવા 3 કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોએ પણ 100% FHTC કવરેજ હાંસલ કર્યું છે. એટલે જલ જીવન મિશન હેઠળ કુલ 8 રાજ્યો અને 3 કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોએ 100% નળ કનેક્શન કવરેજ પ્રાપ્ત કર્યું છે.

અગાઉની પરીક્ષામાં પૂછાયેલા પ્રશ્નો

પ્રશ્ન 1: જલ જીવન મિશન વિશે નીચેનાં વિધાનો ધ્યાને લો:

1. આ મિશનનો હેતુ દરેક ગ્રામીણ ઘરને કાર્યરત ઘરેલું નળ જોડાણ પ્રદાન કરવાનો છે.

2. આ મિશન મુખ્યત્વે ઝડપી વસ્તી વધારાને કારણે પાણીની અછતનો સામનો કરી રહેલા શહેરી વિસ્તારોને લક્ષ્ય બનાવે છે.

ઉપર પૈકી કયું/કયાં વિધાન/વિધાનો સાચું/સાચાં છે?

(A) ફક્ત 1

(B) ફક્ત 2

(C) 1 અને 2 બંને

(D) બંનેમાંથી એક પણ નહિ

પ્રશ્ન 2: જળ જીવન મિશન વિશે નીચેનાં વિધાનો ધ્યાને લો:

1. તેનો ઉદ્દેશ્ય 2024 સુધીમાં તમામ શહેરી ઘરોને પાઇપ દ્વારા પાણી પુરવઠો પૂરો પાડવાનો છે.

2. તે ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં સમુદાય-આગેવાની હેઠળના પાણી વ્યવસ્થાપન અને સ્ત્રોત ટકાઉપણા પર ભાર મૂકે છે.

ઉપર પૈકી કયું/કયાં વિધાન/વિધાનો સાચું/સાચાં છે?

(A) ફક્ત 1

(B) ફક્ત 2

(C) 1 અને 2 બંને

(D) બંનેમાંથી એક પણ નહિ

પ્રશ્ન 3: જળ જીવન મિશન (JJM) વિશે નીચેનાં વિધાનો ધ્યાને લો:

1. JJM 2019માં શરૂ કરવામાં આવ્યું હતું.

2. JJMનો ઉદ્દેશ્ય ગ્રામીણ પરિવારો માટે પાઇપલાઇન દ્વારા પીવાના પાણીની વિશ્વસનીય પહોંચ પૂરી પાડીને લાંબા ગાળાની પાણીની સુરક્ષા સુનિશ્ચિત કરવાનો છે.

3. ગુજરાતે JJM હેઠળ 80% કવરેજ પ્રાપ્ત કર્યું છે.

ઉપર પૈકી કયાં વિધાનો સાચાં છે?

(A) ફક્ત 1 અને 2

(B) ફક્ત 1 અને 3

(C) ફક્ત 2 અને 3

(D) 1, 2 અને 3