બનાસકાંઠામાં બનાસ બાયો-સીએનજી મોડેલ પ્લાન્ટનું લોકાર્પણ : સહકારી મોડેલથી સ્વચ્છ ઊર્જાને વેગ

26 ઓગસ્ટ, 2026ના રોજ ગુજરાતના બનાસકાંઠા જિલ્લાના ધાનેરા તાલુકાના વિંચીવાડા ખાતે નવા બનાસ બાયો-સીએનજી મોડેલ પ્લાન્ટ નું લોકાર્પણ કરવામાં આવ્યું છે. આ સુવિધા બનાસ ડેરી, સુઝુકી મોટર કોર્પોરેશન અને નેશનલ ડેરી ડેવલપમેન્ટ બોર્ડ (NDDB) નો સંયુક્ત ઉપક્રમ છે. 

• નેશનલ ડેરી ડેવલપમેન્ટ બોર્ડ (NDDB) નું મુખ્યાલય આણંદ, ગુજરાત ખાતે આવેલું છે અને તેની સ્થાપના 1965 માં થઈ હતી.

પ્લાન્ટ અને પ્રોજેક્ટની મુખ્ય વિશેષતાઓ:

• આ પ્રસંગે બાયો-સીએનજી ફિલિંગ સ્ટેશન અને 9 વાહનો સાથે ભારતની પ્રથમ ગ્રામીણ સહકારી-મોડેલ ‘ગ્રામીણ ભારત ટેક્સી’ સેવા પણ શરૂ કરવામાં આવી.
• આ નવો પ્લાન્ટ દરરોજ 100 મેટ્રિક ટન છાણ પર પ્રક્રિયા કરવા માટે ડિઝાઇન કરવામાં આવ્યો છે.
• સુઝુકી સમર્થિત આ બાયો-સીએનજી પહેલ રૂ. 250 કરોડના રોકાણ સાથે સંકળાયેલી છે. દામા ખાતેના પ્રથમ પ્લાન્ટ સાથે હવે આ નેટવર્ક વિસ્તરીને 4 કાર્યરત પ્લાન્ટ સુધી પહોંચ્યું છે, જેની સંયુક્ત દૈનિક ક્ષમતા 340 મેટ્રિક ટન છે.

 બાયો-સીએનજી અને તેની પ્રક્રિયા:

• બાયો-સીએનજી એ સંપીડિત બાયોગેસ (Compressed Biogas) છે, જે ઓર્ગેનિક (જૈવિક) કચરામાંથી ઓક્સિજનની ગેરહાજરીમાં થતી પ્રક્રિયા (Anaerobic Digestion) દ્વારા ઉત્પન્ન થાય છે. 
• તેમાં મુખ્યત્વે મિથેન (CH₄), કાર્બન ડાયોક્સાઇડ (CO₂) અને અલ્પ પ્રમાણમાં અન્ય વાયુઓ હોય છે. બાયોગાસમાંથી અશુદ્ધિઓ દૂર કરીને તેને શુદ્ધ 'બાયો-સીએનજી' બનાવવામાં આવે છે, જેની ગુણવત્તા વ્યાપારી સીએનજી (CNG) જેવી જ હોય છે. 
• બાયો-સીએનજી બનાવવા માટે પશુઓનું છાણ, કૃષિ અવશેષો, ઘરનો કચરો અને ખાંડ ઉદ્યોગના કચરાનો (Pressmud)  ઉપયોગ થાય છે.

પરીક્ષાલક્ષી પ્રશ્ન:

પ્રશ્ન 1: બાયો-સીએનજી અંગે નીચેના વિધાનો પર વિચાર કરો:

1. તે ઓર્ગેનિક કચરામાંથી ઉત્પન્ન થઈ શકે છે.
2. બાયોગેસને શુદ્ધ કરીને બાયો-સીએનજી બનાવવામાં આવે છે.
3. તેમાં મુખ્યત્વે મિથેન અને કાર્બન ડાયોક્સાઇડ હોય છે.
4. તેની ગુણવત્તા વ્યાપારી CNG જેવી બનાવી શકાય છે.

સાચો જવાબ પસંદ કરો:

(A) માત્ર 1 અને 2
(B) માત્ર 1, 2 અને 3
(C) માત્ર 2, 3 અને 4
(D) 1, 2, 3 અને 4