૧૯૯૧માં સેન્સેક્સમાં સામેલ ૩૦ કંપનીઓમાંથી, આજે ફક્ત સાત મોજુદ

ઉદારીકરણના ૩૫ વર્ષ : શેરબજારમાં મહત્વપૂર્ણ પરિવર્તન
બાકીની કંપનીઓ કાં તો બંધ થઈ ગઈ અથવા ટોચની ૩૦ કંપનીઓમાં સમાવેશ થવા માટે જરૂરી ગતિએ વૃદ્ધિ કરવામાં નિષ્ફળ ગઈ
અમદાવાદ : ૧૯૯૧માં ઉદારીકરણ દ્વારા લાવવામાં આવેલા આર્થિક પરિદ્રશ્યમાં કદાચ સૌથી મહત્વપૂર્ણ પરિવર્તન ભારતના શેરબજારમાં પરિવર્તન છે. ભારતના બેન્ચમાર્ક ઇન્ડેક્સ, બીએસઈ સેન્સેક્સની રચના, ભારતના કોર્પોરેટ ક્ષેત્રમાં પરિવર્તનની તીવ્રતાને પ્રતિબિંબિત કરે છે, સફળ કંપનીઓ નિયમિતપણે પાછળ રહેતી કંપનીઓને બદલે છે.
૧૯૯૧માં બીએસઈ સેન્સેક્સમાં લિસ્ટેડ ૩૦ શેર ધરાવતી કંપનીઓમાંથી, સુધારાના ૩૫ વર્ષ પછી ફક્ત સાત કંપનીઓ સેન્સેક્સમાં રહી છે. બાકીની કંપનીઓ કાં તો બંધ થઈ ગઈ અથવા ટોચની ૩૦ લિસ્ટેડ કંપનીઓમાં સામેલ થવા માટે જરૂરી ગતિએ વૃદ્ધિ કરવામાં નિષ્ફળ ગઈ છે. આ ફેરફારો ભારતીય અર્થતંત્રના વ્યાપક પરિવર્તનને પ્રતિબિંબિત કરે છે.
આજ સુધી ઇન્ડેક્સમાં પોતાનું સ્થાન જાળવી રાખનારી કંપનીઓમાં, ટાટા સ્ટીલ સૌથી આગળ છે. આ સ્ટીલ ઉત્પાદક ૧૯૯૧માં ઇન્ડેક્સમાં સૌથી મૂલ્યવાન કંપની હતી. માર્ચ ૧૯૯૧ના અંતમાં, તેનું બજાર મૂડીકરણ (એમ-કેપ) રૂ. ૩,૬૫૩.૫ કરોડ હતું. રિઝર્વ બેંકના ડેટા અનુસાર, તે સમયે રૂપિયા-ડોલર વિનિમય દર સરેરાશ રૂ. ૧૯.૨ પ્રતિ ડોલર હતો. માર્ચ ૧૯૯૧ના અંતમાં રિલાયન્સ ઇન્ડસ્ટ્રીઝ ઇન્ડેક્સમાં બીજી સૌથી મોટી લિસ્ટેડ કંપની હતી, જેનું બજાર મૂડીકરણ રૂ. ૧,૮૨૫.૭ કરોડ હતું. ટાટા મોટર્સ પેસેન્જર વ્હીકલ્સ (અગાઉ ટાટા એન્જિનિયરિંગ અને લોકોમોટિવ્સ અથવા ટેલ્કો) રૂ. ૧,૭૮૮.૩ કરોડના બજાર મૂડીકરણ સાથે ત્રીજી સૌથી મોટી લિસ્ટેડ કંપની હતી.
હિન્દુસ્તાન યુનિલિવર પણ ૧૯૯૧ થી સતત ઇન્ડેક્સનો સભ્ય છે. HUL નું ૧૯૯૧ માં રૂ. ૧,૩૫૩.૧ કરોડનું બજાર મૂડીકરણ હતું. રૂ. ૯૦૨.૨ કરોડના બજાર મૂડીકરણ સાથે ITC, રૂ. ૮૪૮.૫ કરોડના બજાર મૂડીકરણ સાથે લાર્સન એન્ડ ટુબ્રો અને રૂ. ૧૩૦ કરોડના બજાર મૂડીકરણ સાથે મહિન્દ્રા એન્ડ મહિન્દ્રાનો ૧૯૯૧ માં સેન્સેક્સ કંપનીઓમાં સમાવેશ થયો હતો. બેન્ચમાર્ક ઇન્ડેક્સ માર્ચ ૧૯૯૧ના અંતમાં ૧,૧૬૮ પોઈન્ટથી વધીને જુલાઈ ૨૦૨૬ના અંતમાં ૭૮,૦૯૪.૬ પોઈન્ટ થયો, જે ૬૭ ગણો વધારો દર્શાવે છે. આનાથી રોકાણકારોને વાર્ષિક ધોરણે ૧૨.૬% વળતર મળ્યું છે.
સેન્સેક્સ કંપનીઓનું કુલ બજાર મૂડીકરણ ૩૫ વર્ષ અને ૪ મહિનામાં ૭૭૯ ગણું વધ્યું હતું. માર્ચ ૧૯૯૧ ના અંતમાં તે રૂ. ૨૦,૧૯૩.૮ કરોડથી વધીને જુલાઈ ૨૦૨૬ ના અંતમાં રૂ. ૧૫૭.૨ લાખ કરોડ થયું હતું.
૧૯૯૧થી સેન્સેક્સમાં સામેલ સાત કંપની

(નોંધ ઃ માર્કેટ કેપ. (રૂ. કરોડમાં))