ક્રૂડ પુન:100 ડોલર કૂદાવી જતાં ભારતીય અર્થતંત્ર પર વધેલું દબાણ

બેન્ચમાર્ક બ્રેન્ટ ક્રૂડ ઓઈલના ભાવ છેલ્લા કેટલાક દિવસોથી પ્રતિ બેરલ ૧૦૦ ડોલર પહોંચી ગયા છે. આ તેજી પશ્ચિમ એશિયામાં ફરી તણાવ અને યુએસ અને ઈરાની સાથીઓ વચ્ચે સતત ગોળીબારને કારણે ઉદભવી છે. દરમિયાન, યમનમાં ઈરાન સમથત હુતી બળવાખોરોએ સાઉદી અરેબિયા પર હુમલા શરૂ કર્યા છે. હુતીઓનો ઈરાન-સાઉદી તેલ નિકાસને નિશાન બનાવવાનો ઇરાદો છે. તેઓ તેમની પોતાની સરકાર સામે પણ લડી રહ્યા છે, જેને સાઉદી અરેબિયા દ્વારા ટેકો આપવામાં આવે છે. દુશ્મનાવટમાં વધુ વધારો થવાથી પ્રદેશમાં વધુ અશાંતિ સર્જાશે અને વૈશ્વિક ઉર્જા બજારોને અસર થશે.
ફેબ્રુઆરીના અંતમાં યુએસ અને ઈરાન વચ્ચે લડાઈ શરૂ થઈ ત્યારથી તેલના ભાવમાં નોંધપાત્ર વધઘટ થઈ છે. બંને પક્ષો દ્વારા ક્રૂડ ઓઇલ માટેનો મુખ્ય માર્ગ, હોર્મુઝ સ્ટ્રેટની નાકાબંધીથી વૈશ્વિક ઉર્જા બજાર પર ગંભીર અસર પડી હતી. ફેબ્રુઆરીના બીજા અઠવાડિયામાં બ્રેન્ટ ક્રૂડ ઓઇલના ભાવ, જે ૭૦-૭૫ ડોલર પ્રતિ બેરલ હતા, તે માર્ચમાં ૧૦૦ ડોલર પ્રતિ બેરલથી ઉપર ગયા હતા. યુદ્ધવિરામ તૂટી ગયા બાદ તેલના ભાવમાં વધારો થયો હતો, તેમાં તાજેતરમાં ઉછાળો નોંધાયો હતો.
અમેરિકા ઈરાનને તેલ વેચતા અટકાવીને યુદ્ધના આર્થિક ખર્ચમાં વધારો કરવા માંગે છે, જેમાંથી મોટાભાગનું તેલ ચીનને ગયું હતું. તે અનિશ્ચિત છે કે વધેલા આર્થિક ખર્ચ ઈરાનને યુએસ શરતો સ્વીકારવા દબાણ કરશે કે કેમ. પરંતુ યુદ્ધના ખર્ચ ફક્ત ઈરાન પૂરતા મર્યાદિત નથી. ઊંચા ઈંધણના ભાવ સમગ્ર વિશ્વને અસર કરી રહ્યા છે. આમાં અમેરિકન ગ્રાહકો અને વ્યવસાયોનો પણ સમાવેશ થાય છે. યુએસમાં ફુગાવો સેન્ટ્રલ બેંકના લક્ષ્ય કરતાં વધુ છે, અને ઊંચા ઈંધણના ભાવ પરિસ્થિતિને વધુ જટિલ બનાવશે. બજારનો એક ભાગ અપેક્ષા રાખે છે કે યુએસ સેન્ટ્રલ બેંક વ્યાજ દરોમાં વધારો કરશે.

સતત ઊંચા ક્રૂડના ભાવ ભારત જેવા દેશ માટે મેક્રોઇકોનોમિક મેનેજમેન્ટને જટિલ બનાવે છે, જે તેની જરૂરિયાતો પૂરી કરવા માટે આયાત પર ખૂબ આધાર રાખે છે. જોકે પરિસ્થિતિ અત્યાર સુધી સારી રીતે સંચાલિત થઈ છે, અને પ્રથમ ત્રિમાસિક ગાળાના રાષ્ટ્રીય ખાતાના ડેટા દર્શાવે છે કે ભારતીય અર્થતંત્ર ૭.૮ ટકાના દરે વૃદ્ધિ પામી રહ્યું છે, મજબૂત નિકાસ પ્રદર્શન છતાં બાહ્ય ખાતા પર દબાણ ચાલુ છે.
સતત દબાણની સંભાવનાને ઓળખીને, રિઝર્વ બેંકે જૂનમાં વિદેશી મૂડી પ્રવાહને આકર્ષવા માટે કન્સેશનલ સ્વેપ સ્કીમની જાહેરાત કરી હતી, જેમાં બિન-નિવાસી ભારતીયો પાસેથી થાપણોનો સમાવેશ થાય છે. પ્રતિભાવ પ્રોત્સાહક હતો અને નજીકના ગાળામાં રિઝર્વ બેંકને બાહ્ય ખાતાનું સંચાલન કરવામાં મદદ કરશે. જો કે, તેલના ઊંચા ભાવ અને અનિશ્ચિત વૈશ્વિક આથક પરિસ્થિતિઓને ધ્યાનમાં રાખીને, ચાલુ ખાતાની ખાધમાં વધારો થવાની સંભાવના અને મૂડી પ્રવાહ પર દબાણની અંતર્ગત સમસ્યા યથાવત છે.
ભારતમાં આગામી ક્વાર્ટરમાં ફુગાવો વધવાની ધારણા છે, અને ઊર્જાના ભાવની આંશિક અસર તેને વધુ ઉંચી કરશે, જેના કારણે વધુ નાણાકીય કડકતા જરૂરી બનશે. ઉદાહરણ તરીકે, ગેસના ભાવ તાજેતરમાં વધારવામાં આવ્યા હતા.
તેલ કંપનીઓ પેટ્રોલ અને ડીઝલના વેચાણમાં અંડર-રિકવરીનો સામનો કરી રહી છે, અને તે કેવી રીતે રિકવરી કરશે તે સ્પષ્ટ નથી. ઇન્ડિયન ઓઇલ કોર્પોરેશને જૂન ક્વાર્ટરમાં રૂ. ૧,૧૦૦ કરોડથી વધુનું નુકસાન નોંધાવ્યું હતું. તેલ કંપનીઓ લાંબા સમય સુધી નુકસાન સહન કરી શકતી નથી.
ચાલુ નાણાકીય વર્ષના પ્રથમ ચાર મહિનામાં બજેટ સબસિડી ખર્ચમાં પણ તીવ્ર વધારો થયો છે, જે રાજકોષીય વ્યવસ્થાપન માટે પડકાર ઉભો કરે છે. આ નવી કટોકટી કેટલો સમય ચાલશે તે સ્પષ્ટ નથી, તેથી ભારતે તેની અસરનો સામનો કરવા માટે ફરીથી તૈયારી કરવી પડશે.