'ગરબડ તમે કરી અને જવાબદાર અમને ઠેરવો છો...', યુરોપને ભારતના મંત્રીએ સંભળાવ્યું

EU Carbon Tax: જર્મનીની રાજધાની બર્લિનમાં આયોજિત એક કાર્યક્રમ દરમિયાન કેન્દ્રીય વાણિજ્ય અને ઉદ્યોગ મંત્રી પીયૂષ ગોયલે ક્લાઈમેટ ચેન્જ અને કાર્બન ઉત્સર્જનના મુદ્દે વિકસિત દેશોને આડે હાથ લીધા હતા. તેમણે સ્પષ્ટ શબ્દોમાં જણાવ્યું હતું કે આજે વિશ્વ જે પર્યાવરણીય સંકટનો સામનો કરી રહ્યું છે, તેના માટે ભારત જેવા વિકાસશીલ દેશોને જવાબદાર ઠેરવવા યોગ્ય નથી. પર્યાવરણને નુકસાન પહોંચાડવામાં અને વાતાવરણમાં કાર્બનનું પ્રમાણ વધારવામાં અમીર અને વિકસિત દેશોનો ઐતિહાસિક ફાળો રહ્યો છે.

વસ્તી અને કાર્બન ઉત્સર્જનનું ગણિત

પીયૂષ ગોયલે આંકડા આપતાં જણાવ્યું કે ભારત વિશ્વની લગભગ 17 ટકા વસ્તી ધરાવે છે, તેમ છતાં ગ્લોબલ કાર્બન ઉત્સર્જનમાં ભારતનો ફાળો 3 ટકાથી પણ ઓછો છે. આનાથી વિપરીત, યુરોપની વસ્તી વિશ્વની કુલ વસ્તીના માત્ર 3થી 4 ટકા જેટલી હોવા છતાં તેમના ઐતિહાસિક ઉત્સર્જનને નકારી શકાય તેમ નથી. આજે પણ યુરોપમાં પ્રતિ વ્યક્તિ કાર્બન ઉત્સર્જન ભારતની તુલનામાં લગભગ 7થી 8 ગણું વધારે છે. આથી ક્લાઈમેટ ચેન્જ સામેની લડાઈમાં નીતિઓ ઘડતી વખતે દરેક દેશના ઐતિહાસિક યોગદાન અને વર્તમાન પરિસ્થિતિઓને ધ્યાનમાં રાખવી જરૂરી છે.

ભારતની જરૂરિયાતો અને સ્વચ્છ ઊર્જા તરફ ઝડપી પ્રગતિ

ભારતે પોતાના 140 કરોડથી વધુ નાગરિકોની ઊર્જા, ખોરાક અને અન્ય મૂળભૂત જરૂરિયાતો પૂરી કરવાની હોય છે. તેમ છતાં, દેશ સ્વચ્છ ઊર્જા (Clean Energy), સંસાધનોના પુનઃઉપયોગ અને સર્ક્યુલર ઈકોનોમી (Circular Economy)ના ક્ષેત્રમાં ઝડપથી આગળ વધી રહ્યો છે. ભારત પર્યાવરણ પ્રત્યે જાગૃત છે, પરંતુ તે દેશની ઊર્જા સુરક્ષા, ખાદ્ય સુરક્ષા અને રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા સાથે બાંધછોડ કરી શકે નહીં. ઐતિહાસિક રીતે પર્યાવરણને નુકસાન પહોંચાડનારા વિકસિત દેશો ભારત જેવા દેશો પર પોતાના કડક નિયમો લાદી શકે નહીં.

EUના 'કાર્બન ટેક્સ' (CBAM) સામે ભારતનો વિરોધ

પીયૂષ ગોયલનું આ નિવેદન યુરોપિયન યુનિયન (EU) દ્વારા લાવવામાં આવેલ 'કાર્બન બોર્ડર એડજસ્ટમેન્ટ મેકેનિઝમ' (CBAM) એટલે કે કાર્બન ટેક્સ સામે ભારતની ચિંતાઓ દર્શાવે છે. આ નીતિ હેઠળ યુરોપમાં આયાત થતાં સ્ટીલ, એલ્યુમિનિયમ, સિમેન્ટ, ખાતર, હાઇડ્રોજન અને વીજળી જેવા ઉત્પાદનો પર કાર્બન ઉત્સર્જનના આધારે વધારાનો ટેક્સ લાદવામાં આવશે. યુરોપનો દાવો છે કે આનાથી સમાન તક મળશે, પરંતુ ભારતને ડર છે કે આનાથી યુરોપના બજારમાં ભારતીય ઉત્પાદનો મોંઘા થઈ જશે અને ભારતીય નિકાસકારોની સ્પર્ધાત્મકતા પર વિપરીત અસર પડશે.

આર્થિક વિકાસ અને પર્યાવરણ વચ્ચે સંતુલન

ભારત લાંબા સમયથી ગ્લોબલ મંચ પર એ વાત પર ભાર મૂકી રહ્યું છે કે પર્યાવરણ અને હવામાનમાં થતા ફેરફારો સામે લડવું એ વિશ્વના તમામ દેશોની સામૂહિક જવાબદારી છે. જોકે, આ લડાઈમાં દરેક દેશની ભૂમિકા અને ક્ષમતા એકસરખી હોઈ શકે નહીં. ભારતનું સ્પષ્ટ માનવું છે કે અમીર અને વિકસિત દેશોએ ભૂતકાળમાં ઉદ્યોગો અને વિકાસના નામે સૌથી વધુ પ્રદૂષણ ફેલાવ્યું છે, તેથી તેમની જવાબદારી પણ વધારે બને છે. વિકસિત દેશોએ પોતાની મજબૂત આર્થિક સ્થિતિનો ઉપયોગ કરીને ભારત જેવા વિકાસશીલ દેશોને સ્વચ્છ ઊર્જા અપનાવવા માટે જરૂરી નાણાકીય સહાય અને આધુનિક ટેક્નોલોજી પૂરી પાડવી જોઈએ. ભારત પર્યાવરણના રક્ષણ માટે પૂરી રીતે પ્રતિબદ્ધ છે, પરંતુ તે એવી નીતિઓ કે નિયમોનો વિરોધ કરે છે જેનાથી તેના દેશના આર્થિક વિકાસ, વેપાર અને નિકાસ પર ખોટો બોજ પડે.