લોન લેનારનું અચાનક અવસાન થાય તો બાકી રકમ કોણે ચૂકવવી પડે? જાણો RBIના નિયમો
Summarized by AI; it may make mistakes. Check important info
Summarized by AI; it may make mistakes. Check important info
RBI Rules On Unpaid Loans After Borrower Death: ઘર, કાર કે અંગત જરૂરિયાતો માટે બૅંકમાંથી લોન લેવી એ સામાન્ય બાબત છે, પરંતુ જો લોનની સંપૂર્ણ ભરપાઈ થાય તે પહેલાં જ મુખ્ય દેવાદારનું અચાનક અવસાન થઈ જાય, તો સૌથી મોટો પ્રશ્ન એ ઊભો થાય છે કે બાકી નીકળતી EMI કોણ ભરશે? શું પરિવારના સભ્યો પર આ દેવાનો બોજ આવી જાય છે, કે પછી બૅંક મિલકત જપ્ત કરીને હરાજી કરી દે છે? ભારતીય રિઝર્વ બૅંક(RBI)ની માર્ગદર્શિકા અને બૅંકિંગ નિયમો હેઠળ સિક્યોર્ડ અને અનસિક્યોર્ડ લોનની વસૂલાત અંગે ચોક્કસ જોગવાઈઓ કરવામાં આવી છે.
સહ-અરજદારની મુખ્ય કાનૂની જવાબદારી
જો લોનમાં પતિ, પત્ની કે બિઝનેસ પાર્ટનર સહ-અરજદાર તરીકે સામેલ હોય, તો મુખ્ય લોનધારકના મૃત્યુ પછી બાકી રકમ ચૂકવવાની સંપૂર્ણ કાનૂની જવાબદારી સહ-અરજદાર પર આવી જાય છે. સામાન્ય રીતે હોમ લોનના કિસ્સામાં આ જોગવાઈ સૌથી વધુ લાગુ પડે છે, જ્યાં સહ-અરજદારે નિયત શરતો અને EMI શેડ્યૂલ મુજબ આગળના હપ્તાઓની નિયમિત ચુકવણી કરવી પડે છે.
ગેરંટર અને કાનૂની વારસદારોના અધિકારો અને મર્યાદા
જો લોનમાં કોઈ સહ-અરજદાર ન હોય અથવા તે હપ્તા ભરવામાં અસમર્થ રહે, તો બૅંક લોનના ગેરંટરનો સંપર્ક કરે છે. લોન એગ્રીમેન્ટ પર હસ્તાક્ષર કરતી વખતે ગેરંટર કાનૂની બાંહેધરી આપે છે કે મુખ્ય દેવાદારની ગેરહાજરી કે ડિફોલ્ટની સ્થિતિમાં બાકી રકમ તે ચૂકવશે.
જો કેસમાં ગેરંટર પણ ન હોય, તો બૅંક મૃતકના કાનૂની વારસદારો(જેમ કે સંતાનો અથવા જીવનસાથી)નો સંપર્ક સાધે છે. જોકે, અહીં એક મહત્ત્વપૂર્ણ કાનૂની નિયમ લાગુ પડે છે: વારસદારો માત્ર તેટલી જ રકમ ચૂકવવા માટે બંધાયેલા છે જેટલી મિલકત તેમને વારસામાં મળી હોય. બૅંક કોઈપણ સંજોગોમાં વારસદારની પોતાની વ્યક્તિગત કે સ્વ-ઉપાર્જિત સંપત્તિમાંથી લોનની વસૂલાત કરી શકતી નથી.
લોન ઇન્શ્યોરન્સ બને છે સૌથી મોટી ઢાલ
મોટાભાગની બૅંકો અને નાણાકીય સંસ્થાઓ હોમ લોન કે મોટી પર્સનલ લોન આપતી વખતે લોન ઇન્શ્યોરન્સ કે ક્રેડિટ શીલ્ડનો વિકલ્પ આપે છે. જો લોન લેતી વખતે વીમો લેવામાં આવ્યો હોય, તો લોનધારકના આકસ્મિક મૃત્યુ બાદ વીમા કંપની બાકી નીકળતી તમામ રકમ સીધી બૅંકને ચૂકવી દે છે. પરિણામે મૃતકના પરિવાર કે કાનૂની વારસદારો પર કોઈપણ પ્રકારનો આર્થિક બોજ આવતો નથી અને ઘર કે મિલકત સંપૂર્ણપણે સુરક્ષિત રહે છે.
સિક્યોર્ડ લોનમાં મિલકતની હરાજીનો કડક નિયમ
હોમ લોન, કાર લોન કે મોર્ગેજ લોન જેવી સિક્યોર્ડ લોનમાં બૅંક પાસે મિલકત ગીરો રાખેલી હોય છે. આવા કિસ્સામાં જો મૃત્યુ બાદ પરિવાર EMI ભરવાનો ઇન્કાર કરે અને કોઈ વીમા કવચ પણ ન હોય, તો બૅંક SARFAESI ઍક્ટ હેઠળ તે મિલકત જપ્ત કરીને તેની જાહેર હરાજી કરી શકે છે. હરાજી દ્વારા લોનની બાકી રકમ વસૂલ કર્યા બાદ જો કોઈ વધારાની રકમ બચે, તો તે મૃતકના કાનૂની વારસદારને સોંપી દેવામાં આવે છે.
અનસિક્યોર્ડ લોન અને NPA રાઇટ-ઑફ
પર્સનલ લોન અને ક્રેડિટ કાર્ડ જેવી અનસિક્યોર્ડ લોનમાં કોઈ સંપત્તિ ગીરો હોતી નથી. આવા કેસમાં જો લોનધારકનું મૃત્યુ થાય અને કોઈ સહ-અરજદાર કે ગેરંટર ન હોય, તો બૅંક કાનૂની વારસદારોની અંગત સંપત્તિમાંથી નાણાં વસૂલ કરી શકતી નથી. બૅંક મૃતકના નામે રહેલી અન્ય બૅંક બેલેન્સ કે મિલકતમાંથી વસૂલાતનો પ્રયાસ કરે છે, પરંતુ જો કંઈ ન મળે તો બૅંકે તે લોનને બેડ ડેટ (NPA) ગણીને ચોપડેથી માંડી વાળવી પડે છે.
