એઆઈ પર યુનોની ટકોર

સંયુક્ત રાષ્ટ્ર દ્વારા રચાયેલ સ્વતંત્ર આંતરરાષ્ટ્રીય વૈજ્ઞાનિક પેનલ ઓન આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI) એ કૃત્રિમ બુદ્ધિમત્તાના અવસરો, જોખમો અને વૈશ્વિક અસર અંગેનો પોતાનો પ્રથમ પ્રારંભિક અહેવાલ જાહેર કર્યો છે.
સંયુક્ત રાષ્ટ્ર સંઘના મહાસચિવ એન્ટોનિયો ગુટરેસે એઆઈ પરનો અહેવાલ જગતના ચોકમાં મૂકતી વખતે રસપ્રદ વાત કરી કે દુનિયા જેને સમજી શકતી નથી એને નિયંત્રિત કરી શકતી નથી. એથી AI અંગેની અતિ અનિવાર્ય એવી સમજ આ અહેવાલમાં વિવિધ દેશો માટે પ્રસ્તુત કરવામા આવી છે. આ અહેવાલ ઝડપી રોકાણ અને ઉપયોગના કેટલાક અનપેક્ષિત વિભાજન તરફ નિર્દેશ કરે છે જે ગંભીર છે. વિભાજન, જુદા પ્રકારનું છે. એમાં ગ્લોબલ નોર્થ અને ગ્લોબલ સાઉથની વાત છે. દુનિયા ખરેખર બે ભાગમાં વહેંચાઈ જવાની છે.
પૃથ્વીનો ઉત્તર ગોળાર્ધ અને દક્ષિણ ગોળાર્ધ બંનેમાં આગળ જતા આસમાન જમીનનો ફેર પડી જશે. આ તફાવતનું સર્જન કરનાર તત્ત્વ કૃત્રિમ બુદ્ધિમત્તા એટલે કે આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ છે. એના દ્વારા પૃથ્વીના ઉત્તર ગોળાર્ધ અને દક્ષિણ ગોળાર્ધ બંનેના વિકાસના રસ્તાઓ અલગ અલગ થઈ જવાના છે, જેમાં ઉત્તર ક્ષેત્ર વિવિધ ઉદ્યોગોમાં અદ્યતન AI મોડેલોને સ્વીકારવાથી થતા લાભોનો સિંહફાળો મેળવવા માટે તૈયાર છે અને પ્રમાણમાં ગરીબ દેશો દ્વારા તેમના પોતાના AI ઇકોસિસ્ટમ કરતાં વધુ અદ્યતન મોડેલોને નિયંત્રિત કરવામાં પડકારનો સામનો કરવો પડી રહ્યો છે. આ વિભાજન વિકાસ વાંચ્છુક દેશોને ટેબલ પર સ્થાન મેળવવા માટે મૂડી-સઘન સાહસો પસંદ કરવા અથવા અડધા ડઝન કંપનીઓ દ્વારા લાદવામાં આવેલી શરતો સ્વીકારવા માટે મજબૂર કરી રહ્યું છે, જેમના નિર્ણયો AI ની ઍક્સેસ અને ઉપયોગને આકાર આપે છે.
અત્યારે આ બધી ટેકનોલોજિકલ ધમાલ આમ આદમીને ન સમજાય તે સ્વાભાવિક છે, પરંતુ ઉક્ત ઘટનાક્રમોના પ્રભાવથી તે હવે મુક્ત નહિ રહી શકે. સરહદો કે વિવાદો કે નકશાઓ વગરનું આ વિભાજન વધુ મહત્વપૂર્ણ બને છે, જ્યારે આવનારા નજીકના યુગમાં દરેક દેશને AI ના પ્રકાશમાં જોવામાં આવશે. વિપુલ શક્તિ, અતિ નિષ્ણાત અને વિદ્વત્તાપૂર્વક બેઠેલી કંપનીઓ જે ઉચ્ચ પગાર પર દુર્લભ પ્રતિભાઓને ભાડે રાખે છે, અને પાછલા વર્ષની ક્ષમતાઓને વટાવી જવા માટે સ્પર્ધાત્મક ઉત્સાહ સાથે નીતિ અવરોધોને દૂર કરવાની ઇચ્છાશક્તિ ધરાવે છે એ જ અનેક દેશોના ભવિષ્યની જનમ કુંડળી તૈયાર કરશે. યુનોનો આ અહેવાલ વૈજ્ઞાનિક સંશોધનમાં AI ટેકનોલોજીની પરિવર્તનશીલ સંભાવના પર પણ પ્રકાશ પાડે છે, જેનો વિકાસ સોશિયલ મીડિયાના વિકાસ કરતાં ઘણો ઝડપથી થઈ રહ્યો છે.
સોશિયલ મીડિયા ઉદ્યોગ પાસે જવાબદારીપૂર્ર્વક કાર્ય કરવાનો સમય છે, છતાં તેણે જાહેર ચર્ચાને વિકૃત કરી છે અને લોકશાહીને અસર કરી છે, લોકો વાસ્તવિક સમયમાં શું થઈ રહ્યું છે તે સમજી શકે તે પહેલાં જ એના પરના રંગ બેરંગી વિધાનો ધોધની જેમ એમની હથેળી પર પડે છે. તે સ્પષ્ટ નથી કે વ્યક્તિગત દેશો, ચીન કે યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ પણ, AI વિકાસની ગતિને અર્થપૂર્ણ રીતે રોકવાની શક્તિ ધરાવે છે કે કેમ. બેજવાબદારીપૂર્વક કાર્ય કરતી AI કંપનીઓએ પહેલાથી જ અન્ય કોઈપણ ઉદ્યોગમાં અસહ્ય નુકસાન પહોંચાડયું છે. AI મોડેલોએ કિશોરો અને પુખ્ત વયના લોકોને જોખમી કલ્પનાઓમાં ફસાવી દીધા છે. તેઓએ વર્લ્ડ વાઇડ વેબને સપાટ કરી દીધું છે, જાહેર જનતા સુધી માહિતી પહોંચાડવાના તેના મિશન માટે સંસાધનો સમર્પિત કરવાની ન્યુઝ મિડીયાની ક્ષમતા પર ગંભીર અસર કરી છે. તેઓએ એક ડીપ ફેક રોગચાળો ફેલાવ્યો છે જેણે લેખિત શબ્દ અને છબીઓ બંને પર વિશ્વાસ ગુમાવ્યો છે અને તેઓએ કૃત્રિમ સામાન્ય બુદ્ધિના તેમના વચનોને વૈશ્વિક નાણાકીય પ્રણાલીઓ સાથે જોડયા છે, જેનાં સંભવિત વિનાશક આર્થિક પરિણામો હવે પછી સપાટી પર આવવાનાં છે.
સરકારો માટે સૌથી મહત્ત્વપૂર્ણ કાર્યએ છે કે જ્યારે જરૂર પડે ત્યારે આ કંપનીઓને કેવી રીતે જવાબદાર ઠેરવવી, કારણ કે આ વાતચીતમાં પાછળ રહેવાથી - ભલે ઉદ્યોગના નેતાઓ ગ્લોબલ સાઉથની ચિંતાઓને અવગણે - નોંધપાત્ર પરિણામો આવી શકે છે. ભારતે આ દાયકાની તકનીકી પ્રગતિમાં પોતાને મોખરે ન રાખવાની કિંમત પહેલેથી જ અનુભવી છે. દરમિયાન, એન્થ્રોપિકના 'માયથોસ' અને 'ફેબલ' એ મોટી સાયબર સિસ્ટમોને સુરક્ષિત કરવાનું આકર્ષક વચન આપ્યું હતું, પરંતુ યુએસએ તેમની ઍક્સેસને અવરોધિત કરી દીધી, જેના કારણે આ મોડેલો ધરાવતી કંપનીઓને ચિંતા થઈ કે બીજું મોડેલ તેમના માળખા પર હુમલો કરવામાં સફળ થઈ શકે છે. AI ને ભૂ-વ્યૂહાત્મક સંપત્તિ તરીકે જોવાની મર્યાદાઓ છે; તેનાથી થતા સંભવિત નુકસાનને ઘટાડવા માટે હજુ તો ઘણું કરવાનું બાકી છે.