પેલેટના ઘા રુઝાયા નથી

પેલેટ ગનનું નામ સાંભળતાં જ ભારતના સામૂહિક સ્મરણમાં કાશ્મીરની તસવીરો તરવરી ઊઠે છે - આંખોમાં ઘૂસેલા ધાતુના નાના કણો, ચહેરા પર પડેલા અસંખ્ય ઘા અને જીવનભર માટે અંધકારમાં ધકેલાઈ ગયેલા યુવાનો. પરંતુ આજે પેલેટના ઘા માત્ર કાશ્મીરની કહાણી રહ્યા નથી. જુલાઈ ૨૦૨૬માં દિલ્હીના જંતર-મંતર ખાતે વિદ્યાર્થીઓના પ્રદર્શન દરમિયાન પેલેટથી ઈજા થયાના અહેવાલોએ દેશની રાજધાનીમાં જ આ અત્યંત વિવાદાસ્પદ ભીડ નિયંત્રણ પદ્ધતિને ફરી રાષ્ટ્રીય ચર્ચાના કેન્દ્રમાં લાવી છે.
પેલેટ ગનની સૌથી મોટી સમસ્યા તેની અણધારી અસર છે. સામાન્ય ગોળી એક ચોક્કસ દિશામાં જાય છે, પરંતુ પેલેટ કારતૂસમાંથી એકસાથે અનેક નાના ધાતુના કણો છૂટે છે અને અલગ-અલગ દિશામાં ફેલાય છે. પરિણામે નિશાન બનાવવામાં આવેલી વ્યક્તિ ઉપરાંત આસપાસ ઊભેલા લોકો પણ તેની ઝપેટમાં આવી શકે છે.
તબીબી નિષ્ણાતોના જણાવ્યા મુજબ આંખ અને ચહેરા પર પડેલા પેલેટથી કાયમી દ્રષ્ટિ ગુમાવવાની શક્યતા રહે છે, જ્યારે શરીરના અન્ય ભાગોમાં ઘૂસેલા પેલેટ લાંબા સમય સુધી શરીરમાં રહી શકે છે. કેટલાક કિસ્સામાં દરેક પેલેટને સર્જરી દ્વારા બહાર કાઢવું પણ શક્ય કે યોગ્ય હોતું નથી. કોઈ શંકા નથી કે કોઈપણ વિરોધ દરમિયાન, પોલીસ વહીવટીતંત્રે પ્રદર્શનકારીઓને હિંસક બનતા અટકાવવા અને જાનમાલનું નુકસાન ન થાય તે માટે પગલાં લેવા જોઈએ. એ પણ કોઈ શંકા નથી કે રાજ્ય પાસે હિંસા અટકાવવા અને કાયદો અને વ્યવસ્થા જાળવવા માટે પૂરતી સત્તાઓ છે. જો કે, દેશ સામે પ્રશ્ન લોકશાહી વિરોધને દબાવવા માટે ઉપયોગમાં લેવાતા બળના સ્તરનો છે. સ્પષ્ટપણે, રાષ્ટ્ર વિરોધી શક્તિઓ, હિંસક ટોળાઓ અને વિદ્યાર્થીઓના વિરોધનો સામનો સમાન અભિગમનો ઉપયોગ કરીને કરી શકાતો નથી.
આ સંદર્ભમાં, પ્રશ્ન એ ઊભો થાય છે ઃ શું જંતર-મંતરથી શરૂ થયેલા સંસદ કૂચને રોકવા માટે ઉપયોગમાં લેવાયેલા બળ જરૂરી હતા? શું તે બધું યોગ્ય રીતે અધિકૃત હતું? આ વિરોધ દરમિયાન પેલેટ ગનનો ઉપયોગ કરવા અંગે પણ આવો જ વિવાદ ઉભો થયો છે. જો કે, દિલ્હી પોલીસે શરૂઆતમાં પેલેટ ગનનો ઉપયોગ કરવાનો ઇનકાર કર્યો હતો. બાદમાં, જનરલ ડાયરીમાં નોંધાયું હતું કે રેપિડ એક્શન ફોર્સે રમખાણો વિરોધી બંદૂકોથી બે રાઉન્ડ ફાયરિંગ કર્યું હતું. બીજી તરફ, વિપક્ષી પક્ષો વિદ્યાર્થી વિરોધીઓ સામે બળનો ઉપયોગ કરવા બદલ સરકાર પર સતત હુમલો કરે છે. ખાસ કરીને, કોગ્રેેસના નેતૃત્વ હેઠળના વિપક્ષે પેલેટ ગનનો ઉપયોગ કરવા બદલ ગૃહમંત્રીની તીવ્ર ટીકા કરી છે. તેઓ તેમના રાજીનામા માટે ઝુંબેશ ચલાવી રહ્યા છે. દરમિયાન, દિલ્હીની બે હોસ્પિટલોમાંથી માહિતી અધિકાર કાયદા હેઠળ એકત્રિત કરવામાં આવેલી માહિતી અનુસાર, ૨૦ જુલાઈના રોજ વિદ્યાર્થીઓના વિરોધ પ્રદર્શન દરમિયાન પેલેટ ગનથી ઓછામાં ઓછા દસ લોકો ઘાયલ થયા હતા.
આ હોસ્પિટલોએ પેલેટ ગનથી ઘાયલ થયેલા વિદ્યાર્થીઓને સારવાર પૂરી પાડી હતી. આ આંકડો નિઃશંકપણે નોંધપાત્ર છે કારણ કે તે સત્તાવાર રેકોર્ડ પર આધારિત છે, ચકાસાયેલ દાવાઓ પર નહીં. ખરેખર, પેલેટ ગનથી વિદ્યાર્થીઓને થયેલા અનુભવો ચિંતાજનક રહ્યા છે. અહેવાલો દર્શાવે છે કે કેટલાક વિરોધીઓને તેમના ચહેરા, છાતી અને આંખોમાં ઇજાઓ થઈ છે. એવી આશંકા છે કે એક વિદ્યાર્થી પોતાની દ્રષ્ટિ પણ ગુમાવી શકે છે. જાહેર ચર્ચાએ વિદ્યાર્થી વિરોધીઓ સામે પેલેટ ગનનો ઉપયોગ કરવાના તર્ક અંગે પ્રશ્નો ઉભા કર્યા છે. દરમિયાન, કાયદો અને વ્યવસ્થા દરમિયાન મેટલ પેલેટ ગનનો ઉપયોગ પર પ્રતિબંધ મૂકવાની માંગ કરતી અરજીની સુનાવણી કરતી વખતે, સુપ્રીમ કોર્ટે જણાવ્યું હતું કે હાલના નિયમો હેઠળ ચોક્કસ પરિસ્થિતિઓમાં તેનો ઉપયોગ કરી શકાય છે.
જો કે, સુપ્રીમ કોર્ટે આવા શસ્ત્રો રાખવાની કાયદેસરતા અને ચોક્કસ ઘટનામાં તેમના દુરુપયોગના આરોપો વચ્ચે તફાવત દર્શાવ્યો છે. આ તફાવતની નજીકથી તપાસ કરવી આવશ્યક છે. તેમના ઉપયોગ પછી કોઈપણ વિવાદ ટાળવા માટે, પરિસ્થિતિની સ્પષ્ટ સમજણ સુનિશ્ચિત કરવા માટે પારદર્શિતા મહત્વપૂર્ણ છે. દારૂગોળાના પર્યાપ્ત રેકોર્ડ, સીસીટીવી ફૂટેજ, બોડી કેમેરા રેર્કાર્ડિંગ્સ, વાયરલેસ વાતચીત અને તબીબી રેકોર્ડ જાળવવા સહિત અનેક પરિબળોનું કાળજીપૂર્વક નિરીક્ષણ કરવું આવશ્યક છે. આ હકીકતોની સ્વતંત્ર તપાસ જરૂરી છે. બીજી બાજુ, સરકારની પણ જવાબદારી છે કે તે ભીડ નિયંત્રણ માટે પેલેટ ગનનો ઉપયોગ કરવાના નિયમો સ્પષ્ટ રીતે જણાવે.