નિરખને ડેટા લોકગગનમાં

દેશના અન્ય આર્થિક મેટ્રિક્સની જેમ જ, કોર ઇન્ડસ્ટ્રીઝનો ઇન્ડેક્સ (ICI) પણ અર્થતંત્રનું એટલું જ અદ્યતન અને સચોટ પ્રતિનિધિત્વ કરે છે જેટલું દેશના અન્ય આર્થિક મેટ્રિક્સ. નેશનલ એકાઉન્ટ્સ, કન્ઝયુમર પ્રાઇસ ઇન્ડેક્સ (CPI), હોલસેલ પ્રાઇસ ઇન્ડેક્સ (WPI) અને ઇન્ડેક્સ ઓફ ઇન્ડસ્ટ્રિયલ પ્રોડક્શન (IIP) જેવા અન્ય ડેટા આ વર્ષની શરૂઆતમાં અપડેટ કરવામાં આવ્યા હતા. એ અલગ વાત છે કે આ કસરતોમાં પણ નોંધપાત્ર વિલંબ થયો હતો. કોઈ પણ ડેટા જાહેર કરતા પહેલા એનડીએ સરકાર ગભરાય છે એ વાત હવે છાની રહી નથી. સરકારને ચિંતા હોય છે કે ક્યાંક વાસ્તવિકતા છતી થઈ જશે ને આપણે રજૂ કરેલા રંગીન ચિત્ર ખોટા પડશે તો? સરકારનું એ એક અજ્ઞાાન છે કે પ્રજાને આપણે બતાવીએ એ ચાંદતારા જ દેખાય છે. હકીકત એ છે કે પ્રજા સહસ્ત્ર નેત્રે બધું નિરખતી હોય છે. સરકારે પોતે પ્રજાના ગગનમાં જોવાની જરૂર છે.
ડેટા એટલો મહત્વની માસ્ટર કી છે કે એના વિના આયોજન અને પ્રયોજન બન્નેમાં અંધત્વ આવી જાય. કોઈ પણ દેશની લોકશાહીની હવે કસોટી એ છે કે સરકાર મૂળ વાસ્તવિક ડેટા સાથે કોઈ રમત ન કરે. મોદી સરકાર છેલ્લા બાર-બાર વરસથી બેરોજગારીના ડેટામાં હસ્તક્ષેપ કરે છે અને છતાં સત્ય તો પ્રગટ થયા જ કરે છે. ICI હવે દેશના એક વધુ બેરોમીટર ઉપરોક્ત શ્રેણીમાં જોડાઈ ગયું છે. તેનો જૂનનો ડેટા એક નવી શ્રેણી પર આધારિત છે જેમાં અપડેટેડ બેઝ યર, વધારાના ક્ષેત્રનો સમાવેશ અને સુધારેલા વજન અને પદ્ધતિઓનો સમાવેશ થાય છે. આ એક સ્વાગતપાત્ર પગલું છે. આ મુખ્ય ઉદ્યોગોનું પ્રદર્શન અર્થતંત્રના સ્વાસ્થ્યનું એક મહત્વપૂર્ણ માપ છે.
નવી શ્રેણીમાં આયર્ન ક્ષેત્રનો પણ સમાવેશ થતાં, અગાઉના આઠ ક્ષેત્રો હવે નવ થઈ ગયા છે. સ્ટીલ અને કોલસા ક્ષેત્રો માટે માપન પદ્ધતિમાં પણ સુધારો કરવામાં આવ્યો છે જેથી અગાઉ પ્રચલિત બેવડી ગણતરીને દૂર કરી શકાય. એક ક્ષેત્રના ઉમેરાથી સ્વાભાવિક રીતે ઇન્ડેક્સમાં ક્ષેત્રીય વજનના વિતરણમાં ફેરફાર થયો છે, પરંતુ અંતિમ વજન પણ આથક પ્રવૃત્તિમાં વ્યાપક ફેરફારોને પ્રતિબિંબિત કરે છે.
કોલસા અને કુદરતી ગેસ ક્ષેત્રોનું ભારણ લગભગ અડધું થઈને અનુક્રમે ૫.૬ ટકા અને ૩.૮ ટકા થઈ ગયું છે. બીજી તરફ, સૂચકાંકમાં વીજળી ક્ષેત્રનો હિસ્સો હવે વધીને ૩૦ ટકાથી વધુ થઈ ગયો છે, જે અગાઉની શ્રેણીમાં ૨૦ ટકાથી ઓછો હતો. આ સંભવત: વીજળી ઉત્પાદનમાં નવીનીકરણીય ઊર્જાના વધતા જતા હિસ્સાને પ્રતિબિંબિત કરે છે, જ્યારે વીજળીની માંગ પણ ઝડપથી વધી રહી છે. જૂન ૨૦૨૬ માં ઇન્ડેક્સનું પ્રદર્શન, જેમાં પાંચ મહિનાનો સૌથી વધુ ૫% નો વિકાસ જોવા મળ્યો, તે દર્શાવે છે કે ભારતીય ઉદ્યોગ પશ્ચિમ એશિયા કટોકટીને કારણે થયેલી મંદીમાંથી બહાર આવી રહ્યો છે. જો કે, બે સૌથી ઝડપથી વિકસતા આંકડા - આયર્નમાં ૪૩.૯% નો વધારો અને વીજળીમાં ૯.૮% નો વધારો - આંકડાકીય બેઝ ઇફેક્ટને કારણે હતા, કારણ કે ગયા વર્ષે જૂનમાં બંને ક્ષેત્રોમાં ઘટાડો થયો હતો.
બેઝ ઇફેક્ટ બંધ થઈ ગયા પછી, આગામી મહિનાઓમાં આ આંકડા એટલા જ મજબૂત રહેશે કે કેમ તે જોવાનું બાકી છે. નવી શ્રેણી જૂની શ્રેણીમાં પણ હાજર કેટલીક પ્રણાલીગત સમસ્યાઓને પ્રતિબિંબિત કરે છે. ઉદાહરણ તરીકે, ક્રૂડ ઓઇલ અને કુદરતી ગેસ ક્ષેત્રોમાં સતત ઘટાડો, જે અનુક્રમે ૧૮ અને ૨૪ મહિનાથી ઘટી રહ્યા છે. જો ભારત પાસે આ સંસાધનો ન હોય તો તે અલગ બાબત હશે. પરંતુ જો સંસાધનો ઉપલબ્ધ હોય અને છતાં તેમને આર્થિક રીતે પ્રયોજી શકાતા નથી, તો તે અલગ બાબત છે. જો એમ હોય, તો આ એક ગંભીર ખામી છે. ICI નું અપડેટ અને WPI નું તાજેતરનું પુનરાવર્તન એ મોટા ડેટા પુનર્ગઠન માટે એક સારી તક છે. આંકડા અને કાર્યક્રમ અમલીકરણ મંત્રાલય CPI અને IIPને સંભાળે છે, તેથી વાણિજ્ય અને ઉદ્યોગ મંત્રાલયમાંથી WPI અને ICIને દૂર કરીને તેમને એક જ મંત્રાલય હેઠળ લાવવા યોગ્ય રહેશે. આ ફેરફાર હજુ પણ કરી શકાય છે. પરંતુ સરકારનો અભિગમ ઈનોવેટિવ નથી.