બ્રશ-ટૂથપેસ્ટના યુગમાં પણ દાતણની પરંપરા ટકી, ઓછી પણ અનેક જગ્યાએ સતત માગ

Surat : ઝેન-જીના આધુનિક યુગમાં બ્રશ, ટૂથપેસ્ટ અને માઉથવોશ દાંતની સફાઈનો સામાન્ય હિસ્સો બની ગયા છે, છતાં વર્ષો જૂની દાતણની પરંપરા સુરત સહિત દક્ષિણ ગુજરાતમાંથી સંપૂર્ણપણે અદૃશ્ય થઈ નથી. સુરતના ભાગળ, પાલનપોર પાટિયા, કતારગામ, વરાછા સહિતના બજારોમાં આજે પણ બાવળના દાતણના ઝૂડા વેચાય છે અને દાતણના આગ્રહી ગ્રાહકો નિયમિત ખરીદી કરતા જોવા મળે છે. દક્ષિણ ગુજરાતના અનેક નાના-મોટા શહેરો અને નગરોના બજારોમાં પણ દાતણનું વેચાણ ચાલુ છે. માગનું પ્રમાણ ભલે અગાઉની સરખામણીએ ઘટ્યું હોય, પરંતુ વર્ષોથી દાતણ વાપરતા લોકોનો અલગ વર્ગ હજુ યથાવત્ છે. દાતણ માત્ર દાંતની સફાઈની જૂની રીત પૂરતું સીમિત નથી, તેના વેચાણ સાથે કેટલાક પરિવારોની રોજીરોટી પણ જોડાયેલી છે અને કેટલાક સુરતીઓ તથા દક્ષિણ ગુજરાતના લોકો માટે તે આજે પણ રોજિંદી જીવનશૈલીનો હિસ્સો છે.
એક સમય હતો જ્યારે શહેરો અને ગામડાંમાં સવારની શરૂઆત દાતણથી જ થતી હતી. બાવળ, લીમડો સહિતના વૃક્ષોની નાની ડાળીઓનો દાતણ તરીકે ઉપયોગ થતો હતો. સમય બદલાયો અને બ્રશ-ટૂથપેસ્ટ ઘેરઘેર પહોંચ્યાં. ટૂથપેસ્ટની વિવિધ બ્રાન્ડ અને દાંતની સફાઈ માટેના નવા વિકલ્પો બજારમાં આવ્યા તેમ દાતણનો ઉપયોગ ઘટતો ગયો. તેમ છતાં વર્ષોથી દાતણ વાપરતા લોકો માટે આ પરંપરા આજે પણ રોજિંદી સવારનો હિસ્સો બની રહી છે. સુરતમાં ભાગળ, પાલનપોર પાટિયા, કતારગામ અને વરાછા સહિતના વિસ્તારોમાં વહેલી સવારે દાતણના ઝૂડા લઈને બેઠેલા વેચાણકારો જોવા મળે છે. શાકભાજી બજારો ઉપરાંત અન્ય જાહેર સ્થળોએ પણ દાતણનું વેચાણ થાય છે. કેટલાક ગ્રાહકો નિયમિત દાતણ ખરીદે છે, જ્યારે કેટલાક લોકો બ્રશ અને ટૂથપેસ્ટની સાથે પણ દાતણનો ઉપયોગ કરતા હોવાનું વેચાણકારો જણાવે છે.
સુરતની જેમ દક્ષિણ ગુજરાતના અન્ય નાના-મોટા શહેરો અને નગરોના બજારોમાં પણ દાતણના વેચાણની પરંપરા હજુ જોવા મળે છે. દાતણના આગ્રહી ગ્રાહકોમાં ખાસ કરીને વર્ષોથી તેનો ઉપયોગ કરતા લોકોનો સમાવેશ થાય છે. તેમના જણાવ્યા મુજબ બાવળનું દાતણ ચાવીને ઉપયોગ કરવાથી દાંતની સફાઈ થાય છે અને પેઢાં માટે પણ સારું લાગે છે. કેટલાક ગ્રાહકો પોતાના અનુભવના આધારે દાતણને દાંત અને પેઢાં માટે ઉપયોગી ગણાવે છે. જોકે, દાતણથી થતા ફાયદા અંગેના આવા દાવા મુખ્યત્વે ગ્રાહકોના વ્યક્તિગત અનુભવ પર આધારિત છે. દાતણની માગ ઓછી થઈ હોવા છતાં સતત રહેતી હોવાથી તેના વેચાણ સાથે જોડાયેલા લોકો માટે તે આવકનું સાધન બની રહ્યું છે. વહેલી સવારે દાતણ એકત્ર કરી તેને ઝૂડા બનાવી બજારમાં વેચવા લાવનારા લોકો માટે રોજનું વેચાણ પરિવારની આવકમાં નાનો પરંતુ સતત હિસ્સો બની રહ્યું છે. દાતણના ગ્રાહકો મર્યાદિત હોવા છતાં નિયમિત ગ્રાહકોને કારણે આ પરંપરાગત વ્યવસાય સંપૂર્ણપણે બંધ થયો નથી. સુરત ઉપરાંત દક્ષિણ ગુજરાતના નાના-મોટા શહેરો અને નગરોમાં પણ દાતણની માગ ધરાવતા ગ્રાહકો જોવા મળે છે. શહેરો આધુનિક બની રહ્યા છે અને દાંતની સફાઈની રીતોમાં પણ મોટો બદલાવ આવ્યો છે, છતાં બજારમાં વેચાતા બાવળના દાતણના ઝૂડા વર્ષો જૂની પરંપરા હજુ જીવંત હોવાની સાક્ષી પૂરે છે. ટૂથપેસ્ટની ચકાચૌંધ વચ્ચે દાતણનું બજાર નાનું બન્યું છે, પરંતુ સુરત સહિત દક્ષિણ ગુજરાતમાં તેના આગ્રહી ગ્રાહકો અને તેની સાથે જોડાયેલી રોજીરોટી આજે પણ યથાવત્ છે.

કેટલાક પરિવારોની રોજીરોટી પર દાતણનો આધાર

દાતણનો વપરાશ ભલે સમય સાથે ઘટ્યો હોય, પરંતુ તેનું વેચાણ આજે પણ કેટલાક પરિવારો માટે રોજીરોટીનું સાધન બની રહ્યું છે. વહેલી સવારે બાવળના દાતણ એકત્ર કરી તેને ઝૂડા બનાવી વિવિધ શાકભાજી બજારો અને જાહેર સ્થળોએ વેચાણ માટે લાવવામાં આવે છે. ગ્રાહકોની સંખ્યા મર્યાદિત હોવા છતાં વર્ષોથી દાતણ વાપરતા લોકો નિયમિત ખરીદી કરતા હોવાથી વેચાણકારોને સતત આવક મળી રહે છે. ખાસ કરીને ભાગળ, પાલનપોર પાટિયા, કતારગામ અને વરાછા સહિતના વિસ્તારોમાં દાતણનું વેચાણ કરતા પરિવારો માટે આ નાનો વ્યવસાય ઘરખર્ચમાં મદદરૂપ બની રહ્યો છે. ટૂથપેસ્ટ અને બ્રશના વધતા વપરાશ વચ્ચે દાતણનું બજાર ભલે નાનું રહ્યું હોય, પરંતુ તેની સતત માગને કારણે આ પરંપરાગત વ્યવસાય હજુ સંપૂર્ણપણે લુપ્ત થયો નથી.