250 કરોડ રૂપિયાથી વધુ સંપત્તિ ધરાવનારની સંખ્યા 19,000

• ધનિકો સ્ટાર્ટઅપમાં વધુ રોકાણ કરતા થયા છે
• પ્રસંગપટ
• શ્રીમંતોની સંખ્યા વધવાના પગલે તેમના રોકાણ કરવાનો અભિગમ પણ બદલાઇ રહ્યો છે

ભારતના સૌથી ધનિક પરિવારો (UHNIs) ની રોકાણ સિસ્ટમ ઝડપથી બદલાઈ રહી છે. અત્યાર સુધી, દેશના અતિ-ધનિકો મુખ્યત્વે ઇક્વિટી, ફિક્સ્ડ ડિપોઝિટ અને રિયલ એસ્ટેટમાં રોકાણ કરતા હતા. ઘણા લોકોએ તેમની કમાણીનો નોંધપાત્ર હિસ્સો તેમના કૌટુંબિક વ્યવસાયોમાં પણ રોકાણ કર્યું હતું. પરંતુ હવે ચિત્ર બદલાઈ રહ્યું છે. દેશના ધનિક પરિવારો હવે તેમની સંપત્તિનો નોંધપાત્ર હિસ્સો પરંપરાગત રોકાણોમાંથી નવા અને વિવિધ વિકલ્પો, એટલે કે સ્ટાર્ટઅપ્સ, ખાનગી ક્રેડિટ જેવી વૈકલ્પિક સંપત્તિઓમાં ખસેડી રહ્યા છે.
જુલિયસ બેર અને ઈવાયના ૨૦૨૬ના અહેવાલ, 'ઇન્ડિયન ફેમિલી ઓફિસ પ્લેબુક નાઉ, નેક્સ્ટ એન્ડ બિયોન્ડ અનુસાર, ભારતમાં ઘણી ફેમિલી ઓફિસો હવે તેમની કુલ મૂડીના ૪૦ થી ૪૫ ટકા હિસ્સો વૈકલ્પિક રોકાણોમાં રોકાણ કરી રહી છે.
પહેલાં, ભારતીય કૌટુંબિક કાર્યાલયોનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય સંપત્તિ સંરક્ષણ હતો. આના કારણે તેમના રોકાણ ઓછા જોખમવાળી નિશ્ચિત આવક અને રિયલ એસ્ટેટ વિકલ્પોમાં કેન્દ્રિત થયા. જોકે, દેશમાં શ્રીમંત વ્યક્તિઓની સંખ્યા વધવાની સાથે, તેમનો રોકાણ અભિગમ પણ બદલાયો છે.
હવે, તેમનું ધ્યાન ફક્ત સંપત્તિ બચાવવા પર જ નહીં, પરંતુ નવી સંપત્તિ બનાવવા પર પણ છે, એટલે કે સંપત્તિ નિર્માણ અને અસરકારક રીતે મૂડીનું રોકાણ કરવા પર. અહેવાલ મુજબ, પરંપરાગત દેવાના સાધનો હવે મર્યાદિત વળતર આપી રહ્યા છે. વધુ સારા વળતરની શોધમાં, અતિ-ઉચ્ચ-નેટ-વર્થ ઘરાવતી વ્યક્તિઓ નવા રોકાણ વિકલ્પો તરફ વળ્યા છે.
ભારતમાં ૩૦ મિલિયન ડોલર (આશરે રૂ. ૨૫૦ કરોડ) થી વધુ સંપત્તિ ધરાવતા અતિ-ઉચ્ચ-નેટ-વર્થ ઘરાવતી વ્યક્તિઓની સંખ્યા ૧૯,૦૦૦ ને વટાવી ગઈ છે. ૨૦૩૧ સુધીમાં આ સંખ્યા વધીને ૨૫,૦૦૦ થી વધુ થવાની ધારણા છે.
રિપોર્ટ મુજબ, ફેમિલી ઓફિસો મુખ્યત્વે વૈકલ્પિક સંપત્તિ હેઠળ નીચેના ક્ષેત્રોમાં રોકાણ કરી રહી છે :
ખાનગી ઇક્વિટી (પીઈ) અને વેન્ચર કેપિટલ : ઘણી ફેમિલી ઓફિસો તેમના પોર્ટફોલિયોના ૧૦ થી ૨૦ ટકા કે તેથી વધુ પીઈ અને વેન્ચર કેપિટલ માં રોકાણ કરી રહી છે. તેઓ હવે ફક્ત ભંડોળ દ્વારા રોકાણ કરી રહ્યા નથી, પરંતુ સ્ટાર્ટઅપ્સ અને અનલિસ્ટેડ કંપનીઓમાં સીધા હિસ્સા પણ હસ્તગત કરી રહ્યા છે. વધુમાં, તેઓ મોટા ભંડોળ સાથે સહ-રોકાણ પણ કરી રહ્યા છે.
ખાનગી ધિરાણ : ફેમિલી ઓફિસો ખાનગી ધિરાણમાં વધુને વધુ રસ ધરાવે છે, એક રોકાણ વિકલ્પ જે બેંકો સિવાય અન્યને સીધું ધિરાણ પૂરું પાડે છે. ભારતના વૈકલ્પિક સંપત્તિ બજારનું મૂલ્ય હાલમાં ૪૦૦ બિલિયન ડોલર છે અને ૨૦૩૪ સુધીમાં તે ૨ ટ્રિલિયન ડોલરથી વધુ થવાનો અંદાજ છે.
AIFs, REITs અને InvITs : કૌટુંબિક કચેરીઓ પણ વૈકલ્પિક રોકાણ ભંડોળ (AIFs), રિયલ એસ્ટેટ રોકાણ ટ્રસ્ટ (REITs) અને ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર રોકાણ ટ્રસ્ટ (InvITs) માં રોકાણ કરી રહી છે.
વૈશ્વિક અને થીમેટિક બેટ્સ : શ્રીમંત પરિવારો પણ ઝડપથી ઉભરતા ક્ષેત્રો જેમ કે આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ, ક્લાયમેટ ટેકનોલોજી, રિન્યુએબલ એનર્જી, ડેટા સેન્ટર્સ, સેમિકન્ડક્ટર અને ઇલેક્ટ્રોનિક્સ મેન્યુફેક્ચરિંગમાં ભારે રોકાણ કરી રહ્યા છે.
અહેવાલ મુજબ, આ નોંધપાત્ર પરિવર્તન પાછળનું એક મુખ્ય કારણ કૌટુંબિક કચેરીઓમાં યુવા પેઢીની વધતી ભૂમિકા છે. ભારતના લગભગ ૨૦% ધનિકો ૪૦ વર્ષથી ઓછી ઉંમરના છે. વિદેશમાં શિક્ષિત આ યુવા પેઢી હવે ફક્ત કૌટુંબિક વ્યવસાયો ચલાવવા સુધી મર્યાદિત રહેવા માંગતી નથી. તેઓ ટેકનોલોજી, આરોગ્યસંભાળ, મીડિયા અને ક્લાયમેટ સોલ્યુશન્સ જેવા નવા ક્ષેત્રોમાં પણ વધુને વધુ રસ ધરાવે છે.
વધુમાં, શ્રીમંત પરિવારો તેમની બધી સંપત્તિ એક જ દેશમાં રોકાણ કરવાના જોખમને ઘટાડવા માટે વિદેશમાં રોકાણ કરી રહ્યા છે, એટલે કે, એકાગ્રતા જોખમ. તેઓ AI, રોબોટિક્સ અને સેમિકન્ડક્ટર જેવી વૈશ્વિક તકનીકોમાં રોકાણની તકો શોધવા માટે આંતરરાષ્ટ્રીય બજારો તરફ વળ્યા છે. વધુમાં, તેઓ મજબૂત નિયમો અને સુધારેલી સિસ્ટમો દ્વારા તેમના ભંડોળનું વધુ વ્યાવસાયિક રીતે સંચાલન કરી રહ્યા છે.