ભારત-ઑસ્ટ્રેલિયા વચ્ચે થયેલી ડીલથી બદલાઈ જશે દુનિયાનો ન્યુક્લિયર ગેમ પ્લાન! ડ્રેગનની દાદાગીરીને ટક્કર

India Australia Civil Nuclear Agreement Uranium Supply: ભારતના વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી અને ઓસ્ટ્રેલિયાના વડાપ્રધાન એન્થોની અલ્બેનિઝ વચ્ચે યોજાયેલી બેઠકે બંને દેશોના સંબંધોને નવી ઊંચાઈ આપી છે. ઇન્ડોનેશિયાથી ઓસ્ટ્રેલિયા પહોંચેલા PM મોદીની આ મુલાકાત વેપાર, સંરક્ષણ અને ઉર્જા સહયોગને પ્રોત્સાહન આપવાના હેતુથી હતી. બંને નેતાઓએ અનેક મહત્વપૂર્ણ કરારો પર હસ્તાક્ષર કર્યા, જેમાં સૌથી વધુ ચર્ચાસ્પદ સિવિલ ન્યુક્લિયર એનર્જી કરાર છે.

ન્યુક્લિયર ગેમ પ્લાનને બદલનારો કરાર

આ ડીલ માત્ર બે દેશો વચ્ચેની નથી, પરંતુ વૈશ્વિક સ્તરે ન્યુક્લિયર ગેમ પ્લાનને બદલનારી સાબિત થઈ શકે છે. ઓસ્ટ્રેલિયા વિશ્વનો સૌથી મોટો યુરેનિયમ ઉત્પાદક દેશ છે. હવે ભારતને ત્યાંથી વ્યાવસાયિક ધોરણે યુરેનિયમ મળી શકશે, જે ભારતના ન્યુક્લિયર પાવર પ્રોજેક્ટ્સને નવી ગતિ આપશે. મોદીએ જણાવ્યું હતું કે આ કરાર ક્લીન એનર્જીના લક્ષ્યોને નવી દિશા આપશે. વિશ્લેષકોનું કહેવું છે કે આ કરાર વૈશ્વિક ન્યુક્લિયર સપ્લાય ચેનને બદલી શકે છે. ચીન અને રશિયા જેવા દેશો પરની નિર્ભરતા ઓછી થશે. ભારત હવે ઓસ્ટ્રેલિયા જેવા વિશ્વસનીય લોકતાંત્રિક ભાગીદાર પાસેથી સામગ્રી મેળવી શકશે. જેનાથી ઇન્ડો-પેસિફિક ક્ષેત્રમાં વ્યૂહાત્મક સંતુલન પણ પ્રભાવિત થશે.

ભારત માટે મોટી ઉપલબ્ધિ

સિવિલ ન્યુક્લિયર સમજૂતી અંતર્ગત ઓસ્ટ્રેલિયા ભારતને યુરેનિયમ સપ્લાય કરશે. ભારત પોતાની વધતી જતી ઉર્જા જરૂરિયાતોને પૂરી કરવા માટે લાંબા સમયથી ન્યુક્લિયર પાવર પર ભાર મૂકી રહ્યું છે. કોલસા અને અન્ય પરંપરાગત સ્ત્રોતો પરની નિર્ભરતા ઘટાડવા માટે ન્યુક્લિયર એનર્જી એક સ્વચ્છ અને સ્થિર વિકલ્પ છે. આ ડીલ NSG (Nuclear Suppliers Group)ની સદસ્યતા ન હોવા છતાં ભારત માટે મોટી ઉપલબ્ધિ છે. ઓસ્ટ્રેલિયા પહેલાથી જ ભારત સાથે ન્યુક્લિયર સહયોગ પર ચર્ચા કરી રહ્યું હતું, પરંતુ હવે તેને વ્યાવસાયિક સ્તરે લાગુ કરવામાં આવશે. જેનાથી ભારતના ન્યુક્લિયર પ્લાન્ટ્સને બળતણ મળશે, વીજળીનું ઉત્પાદન વધશે અને કાર્બન ઉત્સર્જન ઘટશે.

સંરક્ષણ અને સુરક્ષા પર પણ મોટો ભાર

મોદી-અલ્બેનિઝ બેઠકમાં માત્ર ન્યુક્લિયર જ નહીં, સંરક્ષણ અને સુરક્ષા પર પણ મોટો ભાર રહ્યો હતો. બંને દેશોએ 'ઇન્ડિયા-ઓસ્ટ્રેલિયા જોઇન્ટ ડિક્લેરેશન ઓન ડિફેન્સ એન્ડ સિક્યોરિટી' જાહેર કર્યું. જેમાં ડિફેન્સ ઇનોવેશન કોરિડોર બનાવવાનો નિર્ણય લેવાયો, જેથી બંને દેશોના સ્ટાર્ટઅપ્સ અને ઇન્ડસ્ટ્રીઝ જોડાઈ શકે. દરિયાઈ સુરક્ષાના ક્ષેત્રમાં 'મેરિટાઇમ સિક્યોરિટી કોલેબોરેશન રોડમેપ' લાવવામાં આવ્યો. ઇન્ડો-પેસિફિકમાં ફ્રીડમ ઓફ નેવિગેશન, શિપબિલ્ડિંગ, શિપ રિપેર અને જાળવણી પર સહયોગ વધશે. બંને દેશો ક્વાડ (ભારત, ઓસ્ટ્રેલિયા, અમેરિકા, જાપાન)ના માધ્યમથી પણ મળીને કામ કરશે. આ સહયોગ ખાસ કરીને ચીનની વધતી પ્રવૃત્તિઓ વચ્ચે મહત્વપૂર્ણ છે. ઇન્ડો-પેસિફિકમાં નિયમો આધારિત વ્યવસ્થાને મજબૂત કરવાનો સંકલ્પ બંને દેશોએ દોહરાવ્યો.

ક્રિટિકલ મિનરલ્સ કોરિડોર

બંને દેશે ક્રિટિકલ મિનરલ્સ પર પણ ભાગીદારી શરૂ કરી. આધુનિક ટેકનોલોજી, બેટરી, રિન્યુએબલ એનર્જી અને સંરક્ષણ માટે આ ખનિજો જરૂરી છે. ભારત અને ઓસ્ટ્રેલિયા મળીને ક્રિટિકલ મિનરલ્સ કોરિડોર વિકસાવશે. આ સાથે જ સાયબર, ક્રિટિકલ ટેકનોલોજી અને સપ્લાય ચેન પર 'ઓસ્ટ્રેલિયા-ઇન્ડિયા પાર્ટનરશિપ' (PACTS) લોન્ચ થઈ. આનાથી સપ્લાય ચેન મજબૂત થશે અને બંને દેશોની વ્યૂહાત્મક સુરક્ષા વધશે.

બંને દેશો મળીને આતંકવાદ સામે લડશે

મોદીએ કહ્યું કે આતંકવાદ સમગ્ર માનવતા માટે ખતરો છે. બંને દેશો મળીને આતંકવાદ સામે લડશે. ઓનલાઈન રેડિકલાઈઝેશન, ફાઇનાન્સિંગ ઓફ ટેરરિઝમ અને ક્રાઉડેડ સ્પેસીસ પર સહયોગ વધશે. વિશ્વના ઘણા ભાગોમાં ચાલી રહેલા સંઘર્ષોને સંવાદ (ડાયલોગ) અને મુત્સદ્દીગીરી (ડિપ્લોમેસી) થી ઉકેલવા પર ભાર મૂકવામાં આવ્યો. ઇન્ડો-પેસિફિકમાં શાંતિ, સ્થિરતા અને રૂલ્સ-બેઝ્ડ ઓર્ડર જાળવી રાખવાનો સંકલ્પ બંને દેશોએ લીધો. બંને દેશો કોમ્પ્રિહેન્સિવ ઇકોનોમિક કોઓપરેશન એગ્રીમેન્ટ (CECA) પર ઝડપથી કામ કરશે. બાયલેટરલ ઇન્વેસ્ટમેન્ટ ટ્રીટી પણ બનાવવાનો નિર્ણય લેવાયો છે. આનાથી વેપાર વધશે અને રોકાણ આવશે.

રશિયા અને અન્ય સ્ત્રોતો પરની નિર્ભરતા ઘટશે

આ ડીલ વૈશ્વિક ન્યુક્લિયર ગેમ પ્લાનને બદલી શકે છે. ભારત જેવા મોટા દેશને ઓસ્ટ્રેલિયાથી યુરેનિયમ મળવાથી રશિયા અને અન્ય સ્ત્રોતો પરની નિર્ભરતા ઓછી થશે. ક્લીન એનર્જી ટ્રાન્ઝિશન ઝડપી બનશે. વ્યૂહાત્મક રીતે આ ક્વાડને મજબૂત કરશે. ઇન્ડો-પેસિફિકમાં ચીનના પડકારનો સામનો કરવા માટે ભારત-ઓસ્ટ્રેલિયાની ભાગીદારી મહત્વપૂર્ણ રહેશે. ક્રિટિકલ મિનરલ્સ અને ટેકનોલોજીમાં સહયોગ સપ્લાય ચેનને મજબૂત બનાવશે.

NSG (Nuclear Suppliers Group)નો મુદ્દો, સ્થાનિક રાજકારણ અને ભૌગોલિક-રાજકીય તણાવ. પરંતુ એકંદરે આ ડીલ બંને દેશો માટે ગેમ ચેન્જર સાબિત થઈ શકે છે. મોદી-અલ્બેનિઝની બેઠકે ભારત-ઓસ્ટ્રેલિયા સંબંધોને નવી દિશા આપી છે. ન્યુક્લિયર, ડિફેન્સ, ક્રિટિકલ મિનરલ્સ અને દરિયાઈ સુરક્ષા જેવા ક્ષેત્રોમાં સહયોગથી બંને દેશો મજબૂત થશે. આ ડીલ માત્ર દ્વિપક્ષીય નથી, પરંતુ પ્રાદેશિક અને વૈશ્વિક સ્તરે સંતુલન બનાવનારી છે.