ભારતમાં પણ નેપાળ જેવી હોનારતની દહેશત, 40 સંવેદનશીલ સ્થળો ઓળખાયા

Nepal Like Glacial Flood Threat In India: નેપાળમાં તાજેતરમાં ગ્લેશિયર ફાટવાથી આવેલી વિનાશક પૂરની હોનારતે ભારે તબાહી મચાવી છે. આ કુદરતી આફતમાં 1,000 થી વધુ લોકોના મોત થયા છે અને 4,000 થી વધુ લોકો ગુમ હોવાના અહેવાલ છે. હવે આવી જ ભયાનક આફતનું જોખમ ભારતમાં પણ તોળાઈ રહ્યું છે. રાષ્ટ્રીય આપત્તિ વ્યવસ્થાપન સત્તામંડળ (NDMA) ના જણાવ્યા અનુસાર, ભારતના સિક્કિમ રાજ્યમાં 40 ગ્લેશિયર તળાવો પર જોખમ મંડરાઈ રહ્યું છે, જેમાંથી 7 તળાવો અત્યંત ઉચ્ચ જોખમ ધરાવતા (High Risk) શ્રેણીમાં મુકવામાં આવ્યા છે.

સિક્કિમમાં 40 અતિ-સંવેદનશીલ ગ્લેશિયર તળાવો

નેપાળ-તિબેટ સરહદ નજીક આવેલા સિક્કિમમાં 400 થી વધુ ગ્લેશિયર તળાવો આવેલા છે. તાજેતરના વૈજ્ઞાનિક મૂલ્યાંકનમાં 17,000 ફૂટથી વધુ ઊંચાઈ પર આવેલા 16 અતિ-સંવેદનશીલ તળાવોમાંથી 13 નો વિગતવાર અભ્યાસ પૂર્ણ થયો છે. આ અભ્યાસમાં તળાવની ઊંડાઈ, પાણીનો જથ્થો, મોરેન (Moraine) ની મજબૂતી અને ભૂસ્ખલનના જોખમોની તપાસ કરવામાં આવી છે.

હોનારત રોકવા માટે પ્રસ્તાવિત ત્રણ મોટા ઉપાયો

સિક્કિમના વિજ્ઞાન અને ટેકનોલોજી વિભાગના મુખ્ય સચિવ સંદીપ તાંબેના જણાવ્યા મુજબ, સંભવિત હોનારતને પહોંચી વળવા માટે 3 મુખ્ય સુરક્ષા પગલાં પ્રસ્તાવિત કરાયા છે:

શાકો ચુ (Shako Cho) તળાવ: અહીં 2.7 કરોડ ઘન મીટર પાણી જમા છે. સોલાર પંપ દ્વારા તળાવની જળસપાટી 20 થી 40 મીટર ઘટાડીને અંદાજે 80 લાખ ઘન મીટર પાણી બહાર કાઢવામાં આવશે, જેથી ડેમ કે મોરેન તૂટવાની સ્થિતિમાં નીચેના વિસ્તારોમાં પૂરનું જોખમ ઘટે.

ડૌલમા સંપાગ (Dolma Sampang) પ્રોજેક્ટ: દક્ષિણ-ઉત્તર લોનાક ક્લસ્ટર માટે 24 કિમી નીચે એક વિશાળ પથ્થર-ચણતરની રોક સંરચના (Check Dam Structure) બનાવવાનો અભ્યાસ ચાલી રહ્યો છે, જે પૂરના પાણીના પ્રવાહને ધીમો કરી દેશે.

ગુરુડોંગમાર સરોવર સંકુલ: આ પવિત્ર સરોવરને નુકસાન પહોંચાડ્યા વિના પાણીના નિકાલને નિયંત્રિત કરવા માટે મોરેન પ્લગ પર સુરક્ષા દીવાલ બનાવવાની યોજના છે.

રીયલ-ટાઇમ મોનિટરિંગ અને આગોતરી ચેતવણી સિસ્ટમ

અધિકારીઓ શાકો ચુ, કેરાંગ અને ડૌલમા સંપાગમાં ઓટોમેટિક મોનિટરિંગ સ્ટેશનો દ્વારા રીયલ-ટાઇમ નિરીક્ષણ કરી રહ્યા છે. આ ઉપરાંત, ડોપ્લર વેધર રડાર (Doppler Weather Radar) ગોઠવવાની તૈયારીઓ ચાલી રહી છે, જેથી હિમસ્ખલન અને ભારે વરસાદ જેવી હવામાન પરિસ્થિતિઓ પર અગાઉથી નજર રાખી શકાય. ઉલ્લેખનીય છે કે, ઓક્ટોબર 2023માં સાઉથ લોનાક સરોવર ફાટવાથી તીસ્તા નદીના બેસિનમાં ભારે પૂર આવ્યું હતું.