India Russia US Oil Strategy: ઈરાન અને યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ વચ્ચેના એમઓયુ પર હસ્તાક્ષર થયા પછી હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ દ્વારા શિપિંગ સામાન્ય થયા સુધી ભારતે જૂન મહિનામાં રશિયા અને સંયુક્ત આરબ અમીરાત (UAE) પાસેથી ક્રૂડ ઓઇલની ખરીદી વધારી દીધી છે. ભારતીય રિફાઇનરીઓએ ગલ્ફ પ્રદેશમાંથી પુરવઠો સંપૂર્ણપણે પુનઃસ્થાપિત થાય તે પહેલાં તેમના 'ઓઇલ સ્ટોરેજ'ને સુરક્ષિત કરવાની વ્યૂહરચના અપનાવી છે.
હોર્મુઝ વિવાદ બાદ ભારતે બદલી રણનીતિ!
મેરીટાઇમ અને કોમોડિટી ઇન્ટેલિજન્સ ફર્મ કેપ્લરના ડેટા અનુસાર, ભારતે 19 જૂન સુધીમાં રશિયાથી સરેરાશ 2.66 મિલિયન બેરલ પ્રતિ દિવસ ક્રૂડ ઓઇલની આયાત કરી હતી, જે મે મહિનામાં 1.91 મિલિયન બેરલ પ્રતિ દિવસ હતી. રશિયા ભારતનો સૌથી મોટો તેલ સપ્લાયર રહ્યો છે.
જૂનમાં UAEથી આયાત 63.6 મિલિયન બેરલ પ્રતિ દિવસ રહી, જે મે મહિનામાં રેકોર્ડ 64.4 મિલિયન બેરલ પ્રતિ દિવસ કરતા થોડી ઓછી છે. આ દરમિયાન વેનેઝુએલા ભારતના ચોથા સૌથી મોટા તેલ સપ્લાયર તરીકે ઉભરી આવ્યું છે, જે દરરોજ 20.9 મિલિયન બેરલ સપ્લાય કરે છે. સાઉદી અરેબિયાનો પુરવઠો 38.4 મિલિયન બેરલ પ્રતિ દિવસ હતો.
ભારતે અમેરિકાથી તેલ ખરીદીમાં 60% ઘટાડો કર્યો
બીજી બાજુ, અમેરિકાથી તેલની આયાત ઘટીને માત્ર 91,000 બેરલ પ્રતિ દિવસ થઈ ગઈ છે, જે મે મહિનામાં 2.52 લાખ બેરલ પ્રતિ દિવસ હતી. રશિયા પાસેથી ડિસ્કાઉન્ટેડ તેલ ભારત માટે નફાકારક ડીલ છે, જ્યારે સંયુક્ત આરબ અમીરાતથી ખરીદીમાં વધારો થવાથી હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાં અનિશ્ચિતતા વચ્ચે પુરવઠાને સંતુલિત કરવામાં મદદ મળી છે.
ભારત વિશ્વનો ત્રીજો સૌથી મોટો ઉર્જા આયાતકાર દેશ છે અને ક્રૂડ ઓઇલ, LNG અને LPG માટે ખાડી દેશો પર ભારે નિર્ભર છે. યુએસ અને ઇઝરાયલી હુમલાઓ બાદ ઈરાને હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ બંધ કરી દીધું, જેના કારણે વૈશ્વિક ઉર્જા પુરવઠો ખોરવાઈ ગયો હતો. હોર્મુઝ વિશ્વના લગભગ 20 ટકા તેલ વપરાશના પરિવહન માટે એક મુખ્ય દરિયાઈ માર્ગ છે અને સાઉદી અરેબિયા, ઇરાક, કુવૈત, સંયુક્ત આરબ અમીરાત અને કતાર જેવા ખાડી દેશોની નિકાસ માટે મહત્ત્વપૂર્ણ છે. જો કે, અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે યુદ્ધવિરામ કરાર બાદ ગયા અઠવાડિયાના અંતથી હોર્મુઝ દ્વારા તેલનો પુરવઠો ધીમે ધીમે ફરી શરૂ થયો છે.
હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ ખોલવા અંગે અનિશ્ચિતતા યથાવત
હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ ખોલવા અંગે અનિશ્ચિતતા યથાવત હોવા છતાં ઈરાને ઈઝરાયલ પર યુદ્ધવિરામ કરારનું ઉલ્લંઘન કરવાનો આરોપ લગાવ્યા બાદ પરિસ્થિતિ ગંભીર બની છે. લેબેનોન પર ઈઝરાયલના તાજેતરના હુમલાઓ બાદ ઈરાની સૈન્યએ શનિવારે(20 જૂન) હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ ખોલવાની જાહેરાત કરી હતી.
ક્લેપર ખાતે મોડેલિંગના સિનિયર મેનેજર સુમિત રિટોલિયાએ જણાવ્યું હતું કે, હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ ખોલવાથી ભારતને LPG સપ્લાયમાં સૌથી ઝડપી રાહત મળશે. જ્યારે ક્રૂડ ઓઈલ અને LNG સપ્લાય સામાન્ય થવામાં વધુ સમય લાગી શકે છે. છેલ્લા કેટલાક મહિનાના વિક્ષેપ દરમિયાન ભારતે તેલ અને ગેસ પુરવઠાના વૈકલ્પિક સ્ત્રોતો અને અન્ય દરિયાઈ માર્ગોનો ઉપયોગ કરીને પરિસ્થિતિને અનુકૂલન સાધ્યું છે. હોર્મુઝ સ્ટ્રેટનું ફરીથી ખુલવું વૈશ્વિક ઉર્જા બજાર માટે એક મુખ્ય સીમાચિહ્નરૂપ હશે. પરંતુ ભારતમાં વિવિધ ઇંધણ માટે તેની અસર અલગ અલગ હશે. LPG સૌથી વધુ પ્રભાવિત ઇંધણ હતું, જ્યારે ક્રૂડ ઓઇલ અને LNG સપ્લાય પ્રમાણમાં સ્થિર રહ્યો કારણ કે ભારતે રશિયા, બ્રાઝિલ અને વેનેઝુએલા જેવા વૈકલ્પિક સ્ત્રોતોમાંથી આયાત વધારી હતી.
