ચીનના 'નંબર 2' નવી દિલ્હીમાં: જાણો કોણ છે શી જિનપિંગના સૌથી શક્તિશાળી અને રહસ્યમય સાથી સાઈ ચી

Cai Qi India Visit : વ્લાદિમીર પુતિન અને ચીનના પ્રમુખ શી જિનપિંગની સાથે બ્રિક્સ સમિટમાં ભાગ લેવા માટે આવેલા ચીનના બીજા સૌથી શક્તિશાળી નેતા અને શી જિનપિંગના ખાસ સાથી કાઈ કી હાલમાં પોતાની પ્રથમ ભારત મુલાકાતે આવ્યા છે. એક અત્યંત રહસ્યમય વ્યક્તિત્વ ધરાવતા કાઈ કીની આ મુલાકાતે સમગ્ર વિશ્વનું ધ્યાન ખેંચ્યું છે. ઘાતક સરહદી અથડામણો પછી ભારત સાથેના સંબંધોને ફરીથી સુધારવા માટે ચીન આ મુલાકાતને કેટલું મહત્ત્વ આપી રહ્યું છે તે કાઈ કીની આ ઉપસ્થિતિ સ્પષ્ટ કરે છે. શનિવારના રોજ જાહેર કરાયેલા નિવેદન અનુસાર, ચીનના પ્રમુખ શી જિનપિંગના કાફલામાં કોમ્યુનિસ્ટ પાર્ટીના પોલિટબ્યુરોના સ્ટેન્ડિંગ કમિટીના સભ્ય કાઈ કી અને વિદેશ મંત્રી વાંગ યી સામેલ છે. આશરે 7 વર્ષના લાંબા અંતરાલ પછી શી જિનપિંગની આ પ્રથમ ભારત મુલાકાત છે, જેમાં પડદા પાછળ રહીને કામ કરવા માટે જાણીતા કાઈ કીનું હોવું ભારે રસપ્રદ બન્યું છે.

કાઈ કીની વધતી દૃશ્યતા અને વૈશ્વિક બેઠકો

છેલ્લા કેટલાક સમયથી કાઈ કી જાહેરમાં વધુ જોવા મળી રહ્યા છે. ગત વર્ષે થિયેનજિન ખાતે યોજાયેલી શંઘાઈ કોઓપરેશન ઓર્ગેનાઇઝેશન (SCO) સમિટ દરમિયાન તેમણે ભારતના વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી સાથે બેઠક યોજી હતી અને 2025 માં દક્ષિણ કોરિયામાં યોજાયેલી શી-ટ્રમ્પ મુલાકાતમાં પણ તેઓ નજરે પડ્યા હતા. આ વર્ષની શરૂઆતમાં જ્યારે ટ્રમ્પે ચીનની મુલાકાત લીધી ત્યારે અમેરિકી પ્રમુખ સાથે હાથ મિલાવનાર પ્રથમ વ્યક્તિ કાઈ કી હતા. આ નાના હાવભાવ અને ઓપ્ટિક્સ શી જિનપિંગની નજરમાં કાઈ કીના ઉચ્ચ સ્થાનને દર્શાવે છે. ચીન તેની શક્તિશાળી સરકાર કેવી રીતે કામ કરે છે તેની બહુ ઓછી માહિતી બહાર લાવે છે, પરંતુ કાઈ કી પર અચાનક આવેલું આ ધ્યાન ચીનના સત્તાના કેન્દ્રો અને બેઇજિંગની ભાવિ યોજનાઓની ઝાંખી કરાવે છે.

કાઈ કીની રોકેટ ગતિએ થયેલી અદ્ભુત પદોન્નતિ

કાઈ કી સૌપ્રથમ તેમની રોકેટ જેવી ઝડપી પદોન્નતિને કારણે મીડિયાના આકર્ષણનું કેન્દ્ર બન્યા હતા. વર્ષ 2017 માં કાઈ કીની સીધી જ શાસક પોલિટબ્યુરો (પાર્ટીનું બીજા નંબરનું સર્વોચ્ચ નિર્ણય લેનારું અંગ) માં નિમણૂક કરવામાં આવી હતી. આ બરતરફી કે પદોન્નતિ તેમને બેઇજિંગના કોમ્યુનિસ્ટ પાર્ટીના વડા તરીકે નિયુક્ત કર્યાના મહિનાઓ પછી થઈ હતી, જે રાજધાનીના સૌથી વરિષ્ઠ અધિકારીનું પદ છે. આ પ્રકારનું પદ મેળવવા માટે સામાન્ય રીતે ઓછામાં ઓછા 5 વર્ષનો સમય લાગે છે, પરંતુ તેમણે સેન્ટ્રલ કમિટીના નીચલા સ્તરે સંઘર્ષ કરવો પડ્યો ન હતો. વર્ષ 2022 માં તેઓ પાર્ટીની 7 સભ્યોની પોલિટબ્યુરો સ્ટેન્ડિંગ કમિટીનો હિસ્સો બન્યા, જે ચીનની રાજકીય શક્તિનું સર્વોચ્ચ શિખર છે.

શી જિનપિંગના સૌથી વિશ્વાસુ જનરલ બનવાની સફર

આ વર્ષની શરૂઆતમાં 70 વર્ષીય કાઈ કીની નિમણૂક કોમ્યુનિસ્ટ પાર્ટીની સેન્ટ્રલ આઈડિયોલોજી સ્કૂલના વડા તરીકે કરવામાં આવી હતી. જે નવા અધિકારીઓને તાલીમ આપતી અને પાર્ટીની વિચારધારા ઘડતી અતિ મહત્ત્વની એકેડેમી છે. આ ઉપરાંત, તેઓ પાર્ટીના જનરલ ઓફિસના પણ વડા છે, જે તેમને શી જિનપિંગના ડિફેક્ટો ચીફ ઓફ સ્ટાફ બનાવે છે. આ પદો એક જ અધિકારી હેઠળ સત્તાના દુર્લભ કેન્દ્રીકરણને દર્શાવે છે, જે શી જિનપિંગના સૌથી નજીકના અને વિશ્વાસુ લેફ્ટિનેન્ટ તરીકે કાઈ કીના સ્થાનને મજબૂત કરે છે. કાઈ કી અને શી જિનપિંગ બંનેની શરૂઆત સમાન પૃષ્ઠભૂમિથી થઈ હતી, કારણ કે બંને સાંસ્કૃતિક ક્રાંતિ દરમિયાન શ્રમિક-ખેડૂત-સૈનિક વિદ્યાર્થીઓ તરીકે શરૂઆત કરી હતી. ત્યારબાદ બંનેએ ફુજિયન અને ઝેજિયાંગના તટીય પ્રાંતોમાં બે દાયકા કરતાં વધુ સમય સુધી સાથે કામ કર્યું હતું, જ્યાં તેમની મિત્રતા ગાઢ બની હતી.

'અંકલ કાઈ' થી લઈને કઠોર શાસક બનવા સુધીની સફર

જો કે, કાઈ કીની આ ભીષણ ઉન્નતિએ અનેક પ્રશ્નો પણ ઊભા કર્યા છે, ખાસ કરીને કારણ કે તેઓ એક સમયે તેમની મુક્ત અભિવ્યક્તિ અને પારદર્શક શાસનના સમર્થન માટે જાણીતા હતા. ગાર્ડિયનના અહેવાલ મુજબ, તેમણે એકવાર ચીનમાં ફેસબુક બ્લોક હોવા સામે ખુલ્લેઆમ નારાજગી વ્યક્ત કરી હતી. લંડનના કિંગ્સ કૉલેજના લૌ ચાઇના ઇન્સ્ટિટ્યુટના ડિરેક્ટર કેરી બ્રાઉને જણાવ્યું હતું કે કાઈ ખૂબ જ હિસાબી, વ્યૂહાત્મક અને ઉચ્ચ સ્તરના ઓપરેટર છે. કારકીર્દીની શરૂઆતમાં કાઈ 'વેઇબો' (જેને ચાઇનીઝ ટ્વિટર કહેવાય છે) પર 'અંકલ કાઈ' ઉપનામથી ખૂબ લોકપ્રિય હતા, જ્યાં તેઓ નાગરિકો સાથે વાર્તાલાપ કરતા અને સમસ્યાઓ ઉકેલવામાં મદદ કરતા હતા. પરંતુ વર્ષ 2014 માં કેન્દ્રીય પાર્ટીના મુખ્ય પદ પર નિયુક્ત થયા પછી તેમણે આ વલણ બદલી નાખ્યું અને તેમનું વેઇબો એકાઉન્ટ ડિલીટ કરી દીધું.

બેઇજિંગમાં કડક નિર્ણયો અને આક્રમક ભાષણ

તેમણે 'અંકલ કાઈ'નું વ્યક્તિત્વ છોડીને શાસન માટે ખૂબ જ કઠોર અભિગમ અપનાવ્યો હતો. બેઇજિંગમાં અધિકારીઓને આપેલા એક આક્રમક ભાષણમાં તેમણે કઠોર નિર્ણયો લેવાની વાત કરી હતી, જેના કારણે શહેરમાં વિરોધ પ્રદર્શનો થયા હતા અને તેમના રાજીનામાની માંગણી ઉઠી હતી. અહેવાલ મુજબ કાઈએ અધિકારીઓને જણાવ્યું હતું કે પાયાના સ્તરે વાસ્તવિક તલવારો અને બંદૂકોનો ઉપયોગ કરવાનો છે, બ્લેડ પર લોહી વહેવડાવવાનું છે અને સામસામે ટક્કર લેવાની હિંમત રાખવી પડશે. પોલિટબ્યુરોની ભૂમિકામાં કાઈ નીતિઓના અમલીકરણમાં મુખ્યત્વે સંડોવાયેલા છે. તેઓ સાયબર સુરક્ષા નીતિઓની પણ દેખરેખ રાખે છે અને નેશનલ સિક્યોરિટી કમિશનના ડેપ્યુટી હેડ છે, જે દેશ અને વિદેશના જોખમો પર નજર રાખતી એક ખાનગી એજન્સી છે.

માઓ સમયના સચિવ કરતા પણ વધુ સત્તા અને ભવિષ્યના સંકેતો

ચીની અહેવાલ મુજબ, માઓ ઝેડોંગના સમયના મહાન સચિવ વાંગ ડોંગિંગ પાસે પણ કાઈ કી જેટલી સત્તા ન હતી. જો બાઇડન પ્રશાસનનો હિસ્સો રહેલા જુલિયન ગેરવિટ્ઝે એક અખબારને જણાવ્યું હતું કે ચીનમાં શી તરફથી બોલવાની ક્ષમતા એ સૌથી દુર્લભ કોમોડિટી છે અને કાઈ કી પાસે તે શક્તિ છે. જો કે, ચીનમાં અત્યાધુનિક અને અતિશય સત્તાના પોતાના જોખમો પણ રહેલા છે, જ્યાં અગાઉ પણ અનેક શીર્ષ નેતાઓને પદભ્રષ્ટ કરવામાં આવ્યા છે જ્યારે નેતૃત્વને લાગ્યું કે તેમની પાસે જરૂર કરતાં વધુ સત્તા આવી ગઈ છે. હાલ પૂરતું તમામનું ધ્યાન કાઈ પર રહેશે, કારણ કે આવતા વર્ષે શી જિનપિંગ વધુ એક પાંચ વર્ષની મુદત સુરક્ષિત કરે તેવી અપેક્ષા છે, જે તેમની સત્તાને ઓછામાં ઓછા 20 વર્ષ સુધી અને સંભવતઃ 2030ના દાયકા સુધી લંબાવશે. દિલ્હી સાથે સંબંધો ગાઢ બનાવવા માટે બેઇજિંગ હવે તૈયાર હોવાના સ્પષ્ટ સંકેતો મળી રહ્યા છે.