SCO આર્થિક અને વિદેશી વેપાર મંત્રીઓની બેઠક: ભારતે સુરક્ષા, જોડાણ અને તક પર ભાર મૂક્યો

17 સપ્ટેમ્બર, 2026ના રોજ તાજિકિસ્તાનના દુશાનબે ખાતે શાંઘાઈ કોઓપરેશન ઓર્ગેનાઇઝેશન (SCO) ના સભ્ય દેશોના વિદેશી આર્થિક અને વિદેશ વેપાર મંત્રીઓની 25મી બેઠક યોજાઈ હતી. આ બેઠકની અધ્યક્ષતા તાજિકિસ્તાનના આર્થિક વિકાસ અને વેપાર મંત્રીએ કરી હતી.

બેઠકના મુખ્ય એજન્ડા અને નિર્ણયો

SCOના સભ્ય દેશોના વિદેશી આર્થિક અને વેપાર પ્રવૃત્તિઓ માટે જવાબદાર મંત્રીઓની 25મી બેઠકમાં SCO સભ્ય દેશોની આર્થિક સ્થિતિ, ટકાઉ આર્થિક વૃદ્ધિ, મેક્રોઇકોનોમિક સ્થિરતા, વેપાર અવરોધો ઘટાડવા તથા પરિવહન અને લોજિસ્ટિક્સ કનેક્ટિવિટી જેવા મુદ્દાઓ પર ચર્ચા કરવામાં આવી હતી. બેઠક દરમિયાન ‘SCOના સભ્ય દેશોની રચનાત્મક અર્થવ્યવસ્થાના વિકાસ અંગેના વિશેષ કાર્યકારી જૂથ’ માટેના નિયમોને મંજૂરી આપવામાં આવી હતી.

ભારતનું પ્રતિનિધિત્વ અને મુખ્ય ભાર 

બેઠકમાં ભારતે આર્થિક સહકાર માટે ‘સુરક્ષા, કનેક્ટિવિટી અને તકો’ના ત્રણ આધારસ્તંભો પર ભાર મૂક્યો હતો. ભારતે આંતરરાષ્ટ્રીય વેપારમાં સમય અને ખર્ચ ઘટાડવા માટે વેપાર સુગમતા, ડિજિટલાઇઝેશન, સરળ કસ્ટમ્સ પ્રક્રિયાઓ, કાગળરહિત વેપાર તથા વેપાર દસ્તાવેજોના ઇલેક્ટ્રોનિક વિનિમયને પ્રોત્સાહન આપવાની અપીલ કરી હતી. ભારતે વ્યૂહાત્મક ક્ષેત્રોમાં સ્થિતિસ્થાપક પુરવઠા શૃંખલાઓ વિકસાવવા તથા SCOના સભ્ય દેશો વચ્ચે વેપાર અને આર્થિક સહકાર વધારવાની જરૂરિયાત પર પણ ભાર મૂક્યો હતો. 

શાંઘાઈ કોઓપરેશન ઓર્ગેનાઈઝેશન

SCO એ રાજકીય, આર્થિક અને સુરક્ષા ક્ષેત્રે સહયોગ માટેનું એક આંતરસરકારી યુરેશિયન સંગઠન છે. SCOની સ્થાપના 2001ના રોજ શાંઘાઈ (ચીન) ખાતે થઈ હતી.  

• SCOની સ્થાપના પહેલાં આ વ્યવસ્થા ‘શાંઘાઈ ફાઇવ’ તરીકે ઓળખાતી હતી, જેની શરૂઆત 1996માં થઈ હતી. તેમાં ચીન, રશિયા, કઝાકિસ્તાન, કિર્ગિઝસ્તાન અને તાજિકિસ્તાન સામેલ હતા. 2001માં ઉઝબેકિસ્તાન જોડાયા બાદ ‘શાંઘાઈ ફાઇવ’નું રૂપાંતર શાંઘાઈ કોઓપરેશન ઓર્ગેનાઈઝેશન (SCO)માં થયું. 

શાંઘાઈ કોઓપરેશન ઓર્ગેનાઈઝેશનમાં કુલ 10 સભ્ય દેશો સામેલ છે, જે વિશ્વની કુલ GDPના લગભગ 25% હિસ્સાનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે. આ સંગઠન આંતરરાષ્ટ્રીય નિયમો અને પરસ્પર હિતોના આધારે સભ્ય દેશો વચ્ચે મિત્રતા, ભાઈચારો અને લાંબાગાળાના સહયોગને મજબૂત કરવાનું કામ કરે છે. 

10 સભ્ય દેશો

ભારત, રશિયા, ચીન ઉપરાંત પાકિસ્તાન, ઈરાન, કઝાકિસ્તાન, તાજિકિસ્તાન, ઉઝબેકિસ્તાન, કિર્ગિસ્તાન અને બેલારુસ આ સંગઠનનો હિસ્સો છે.

વડું મથક અને સંસ્થાઓ

• સચિવાલય (Secretariat): બેઇજિંગ, ચીન.
• RATS (Regional Anti-Terrorist Structure): તે ત્રાસવાદ, અલગતાવાદ અને ઉગ્રવાદ સામે લડવા માટેનું મુખ્ય વિંગ છે, જેનું કાર્યાલય તાશ્કંદ (ઉઝબેકિસ્તાન) ખાતે આવેલું છે.

પરીક્ષાલક્ષી પ્રશ્ન 

પ્રશ્ન 1: નીચેના નિવેદનો ધ્યાનમાં લો:

1. SCOની સ્થાપના 2001માં શાંઘાઈ ખાતે થઈ હતી.
2. SCOની સ્થાપના પહેલાં આ વ્યવસ્થા ‘Shanghai Five’ તરીકે ઓળખાતી હતી.
3. ‘Shanghai Five’ની શરૂઆત 1999માં થઈ હતી.
4. ઉઝબેકિસ્તાન 2001માં જોડાયા બાદ SCOની રચના થઈ.

ઉપરોક્ત પૈકી કયાં નિવેદનો સાચાં છે?

(A) માત્ર 1 અને 2
(B) માત્ર 2 અને 3
(C) માત્ર 1, 2 અને 4
(D) 1, 2, 3 અને 4