પીએમ સૂર્ય ઘર મફત વીજળી યોજનાની મુખ્ય લાક્ષણિકતાઓ
ભારતીય ઉષ્ણકટિબંધીય હવામાનશાસ્ત્ર સંસ્થા (IITM) એ SRM ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ સાયન્સ એન્ડ ટેકનોલોજી, ચેન્નાઈ ખાતે 'મિશન મૌસમ' હેઠળ એક અત્યાધુનિક 'શહેરી ટેસ્ટબેડ' અને 'એરોસોલ ઓબ્ઝર્વેટરી' સ્થાપિત કરી છે.
મિશન મૌસમ વિશે:
- પ્રારંભ: 2024
- મંત્રાલય: કેન્દ્રીય પૃથ્વી વિજ્ઞાન મંત્રાલય (MoES).
- અમલીકરણ એજન્સી: ભારતીય હવામાન વિભાગ (IMD), રાષ્ટ્રીય મધ્યમ શ્રેણી હવામાન આગાહી કેન્દ્ર (NCMRWF) અને IITM
- બજેટ: 2 વર્ષ માટે રૂ. 2,000 કરોડ.
ધ્યેય:
- રાષ્ટ્રને 'હવામાન-તૈયાર' અને 'આબોહવા સ્માર્ટ' બનાવવું.
- હવામાન અને આબોહવા આગાહી સેવાઓમાં સુધારો.
- આ કૃષિ, આપત્તિ વ્યવસ્થાપન અને ગ્રામીણ વિકાસ સહિત અનેક ક્ષેત્રો માટે સમયસર અને સચોટ નિરીક્ષણ, મોડેલિંગ અને આગાહી માહિતી સુનિશ્ચિત કરે છે.
પીએમ સૂર્ય ઘર યોજના હેઠળ ભારતે રૂફટોપ સોલાર ક્ષેત્રે વિસ્તાર કર્યો.
૧. પીએમ સૂર્ય ઘર મફત વીજળી યોજનાની મુખ્ય લાક્ષણિકતાઓ:
- શરૂઆત: આ યોજના ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૪માં શરૂ કરવામાં આવી હતી.
- લક્ષ્યાંક: વર્ષ ૨૦૨૬-૨૭ ના અંત સુધીમાં ૧ કરોડ પરિવારોને આવરી લેવાનો છે
- નાણાકીય સબસિડી: રહેણાંક ઘરોમાં રૂફટોપ સોલાર સિસ્ટમ લગાવવા માટે સરકાર દ્વારા મહત્તમ રૂપિયા ૭૮,૦૦૦ સુધીની સીધી સબસિડી આપવામાં આવે છે.
- મફત વીજળી: આ યોજના હેઠળ પાત્ર પરિવારોને દર મહિને ૩૦૦ યુનિટ સુધીની મફત વીજળી આપવાની જોગવાઈ છે.
- ડિજિટલ પ્રક્રિયા: અરજી કરવાની અને સબસિડી મેળવવાની સંપૂર્ણ પ્રક્રિયા ડિજિટલ છે, અને જરૂરી દસ્તાવેજો સબમિટ કર્યાના ૧૫ દિવસની અંદર સબસિડી સીધી ખાતામાં જમા કરવામાં આવે છે.
૨. ભારતમાં રૂફટોપ સોલાર ક્ષમતા (Current Data):
- ૧૯ માર્ચ ૨૦૨૬ સુધીમાં, આ યોજના હેઠળ સમગ્ર ભારતમાં ૨૬.૧૯ લાખથી વધુ રૂફટોપ સોલાર સિસ્ટમો સ્થાપિત કરવામાં આવી ચૂકી હતી.
- ૩૦ એપ્રિલ ૨૦૨૬ના રોજ, ભારતની કુલ ગ્રીડ-કનેક્ટેડ રૂફટોપ સોલાર ક્ષમતા ૨૬.૭૫ GW (ગીગાવોટ) પર પહોંચી ગઈ છે.
- વર્ષ ૨૦૨૬ ના પ્રથમ ક્વાર્ટરમાં ઉમેરાયેલી ૨.૭ GW ક્ષમતામાંથી ૮૨% હિસ્સો માત્ર રહેણાંક ક્ષેત્રના સ્થાપનોનો (Residential installations) હતો.
- અગ્રણી રાજ્યો: ૨૭ મે ૨૦૨૬ના આંકડા મુજબ, આ યોજના અપનાવવામાં ગુજરાત, મહારાષ્ટ્ર, ઉત્તર પ્રદેશ અને કેરળ મજબૂત ભાગીદારી ધરાવતા અગ્રણી રાજ્યોમાં સામેલ છે.
૩. બજેટ અને ભવિષ્યનું રોકાણ (Budgetary Support):
- કેન્દ્રીય બજેટ ૨૦૨૬-૨૭: આ યોજના માટે બજેટમાં રૂપિયા ૨૨,૦૦૦ કરોડની ફાળવણી કરવામાં આવી છે, જે ગત વર્ષની જોગવાઈ કરતાં ૨૯.૪% વધુ છે.
- સ્વચ્છ ઊર્જા રોકાણ: ભારતના સ્વચ્છ ઊર્જા ક્ષેત્રના વિસ્તરણમાં સોલાર અને વિન્ડ (પવન) ઊર્જા બંને સામેલ છે, અને ૨૦૩૦ સુધીમાં સંબંધિત જમીન રોકાણો ૧૦ થી ૧૫ અબજ યુએસ ડોલર સુધી પહોંચવાનો અંદાજ છે. ઔદ્યોગિક પાર્ક્સ, વેરહાઉસિંગ અને શ્રમિક આવાસ આ વિસ્તરણ સાથે જોડાયેલા મુખ્ય રિયલ એસ્ટેટ સેગમેન્ટ્સ છે.
પ્રશ્નો:
(1) નીચેના પૈકી કયા નિવેદનો મિશન મૌસમ અંગે સાચા છે?
- મિશન મૌસમની શરૂઆત વર્ષ 2024માં કરવામાં આવી હતી.
- આ મિશન પૃથ્વી વિજ્ઞાન મંત્રાલય હેઠળ અમલમાં મૂકવામાં આવી રહ્યું છે.
- ભારતીય હવામાન વિભાગ (IMD), NCMRWF અને IITM આ મિશનની અમલીકરણ એજન્સીઓ છે.
- મિશન મૌસમનો મુખ્ય ઉદ્દેશ માત્ર ચક્રવાતોની આગાહી કરવો છે.
- મિશન માટે 2 વર્ષ માટે રૂ. 2,000 કરોડનું બજેટ ફાળવવામાં આવ્યું છે.
નીચે આપેલા કોડનો ઉપયોગ કરીને સાચો જવાબ પસંદ કરો:
A. માત્ર 1, 2, 3 અને 5
B. માત્ર 1, 3 અને 4
C. માત્ર 2, 4 અને 5
D. માત્ર 1, 2, 4 અને 5
સાચો જવાબ: A. માત્ર 1, 2, 3 અને 5
પ્રશ્ન 2: તાજેતરમાં ચર્ચામાં રહેલી 'પીએમ સૂર્ય ઘર મફત વીજળી યોજના' ના સંદર્ભે નીચેના વિધાનો ધ્યાનમાં લો:
૧. આ યોજના કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૪ માં શરૂ કરવામાં આવી હતી, જેનો લક્ષ્યાંક ૨૦૨૬-૨૭ સુધીમાં ૧ કરોડ રહેણાંક ઘરોને આવરી લેવાનો છે.
૨. આ યોજના હેઠળ પાત્રતા ધરાવતા ગ્રાહકોને દર મહિને ૫૦૦ યુનિટ સુધીની મફત વીજળી અને રૂપિયા ૧,૫૦,૦૦૦ સુધીની સબસિડી મળવાપાત્ર છે.
૩. મે ૨૦૨૬ ના અહેવાલ મુજબ, આ યોજનાના અમલીકરણ અને તેને અપનાવવામાં ગુજરાત અગ્રણી રાજ્યોની યાદીમાં સ્થાન ધરાવે છે.
ઉપર આપેલા વિધાનોમાંથી કયાં વિધાનો સાચાં છે?
(A) માત્ર ૧ અને ૨ (B) માત્ર ૨ અને ૩ (C) માત્ર ૧ અને ૩(D) આપેલા તમામસાચો જવાબ: (C) માત્ર ૧ અને ૩
