ભારતની UPI સિસ્ટમનો વૈશ્વિક વિસ્તાર, ટ્રિનિદાદ અને ટોબેગો બનશે પ્રથમ કેરેબિયન દેશ

ભારતના નેશનલ પેમેન્ટ્સ કોર્પોરેશન ઓફ ઇન્ડિયા (NPCI) દ્વારા વિકસાવવામાં આવેલી રિયલ-ટાઇમ ડિજિટલ પેમેન્ટ સિસ્ટમ યુનિફાઇડ પેમેન્ટ્સ ઇન્ટરફેસ (UPI) ને અપનાવનાર ટ્રિનિદાદ અને ટોબેગો પ્રથમ કેરેબિયન દેશ બનવા જઈ રહ્યો છે. આ પ્રોજેક્ટ NPCI ઇન્ટરનેશનલ પેમેન્ટ્સ લિમિટેડ (NIPL) અને ટ્રિનિદાદ અને ટોબેગોના ડિજિટલ ટ્રાન્સફોર્મેશન મંત્રાલય વચ્ચેના ટેકનિકલ સહયોગ પર આધારિત છે.

મુખ્ય કરાર અને અમલીકરણ પ્લાન

આ પ્લેટફોર્મ વિકસાવવા માટે સપ્ટેમ્બર 2024 માં કરાર પર હસ્તાક્ષર કરવામાં આવ્યા હતા. આ પ્લેટફોર્મની સંપૂર્ણ માલિકી અને નિયંત્રણ ટ્રિનિદાદ અને ટોબેગો સરકાર પાસે રહેશે, જ્યારે ભારત માત્ર ટેકનિકલ સહાય અને કૌશલ્ય તાલીમ (Skills Transfer) પૂરી પાડશે.

યુનિફાઇડ પેમેન્ટ્સ ઇન્ટરફેસ (UPI) વિશે

UPI એ એક ઇન્સ્ટન્ટ રિયલ-ટાઇમ પેમેન્ટ સિસ્ટમ છે જે મોબાઇલ ઉપકરણો દ્વારા સહેલાઈથી બેંક-ટુ-બેંક ટ્રાન્સફર સક્ષમ કરે છે.

• આ સિસ્ટમ વર્ચ્યુઅલ પેમેન્ટ એડ્રેસ (VPA), મોબાઇલ નંબર અથવા બેંક ખાતાની વિગતો દ્વારા રીઅલ ટાઇમ ધોરણે વ્યક્તિ-થી-વક્તિ (P2P) અને વ્યક્તિ-થી-વેપારી (P2M) ચૂકવણીને સમર્થન આપે છે.
• ભારતીય રિઝર્વ બેંક (RBI) પેમેન્ટ એન્ડ સેટલમેન્ટ સિસ્ટમ્સ એક્ટ, 2007 હેઠળ પેમેન્ટ સિસ્ટમ્સનું નિયમન કરે છે.
• UPI QR ચુકવણીમાં ક્રિપ્ટોગ્રાફીનો ઉપયોગ ટ્રાન્જેક્શનની સુરક્ષા અને પ્રમાણીકરણ માટે થાય છે, એસીમેટ્રિક ક્રિપ્ટોગ્રાફીમાં જાહેર કી અને ખાનગી કી ની જોડીનો ઉપયોગ થાય છે.

મહત્વ

આ પ્લેટફોર્મથી ટ્રિનિડાડ અને ટોબેગોમાં રોકડ નિર્ભરતા ઘટશે, ટ્રાન્ઝેક્શન ખર્ચ ઓછો થશે અને નાણાકીય સમાવેશન વધશે.

અગાઉની પરીક્ષામાં પૂછાયેલ પ્રશ્ન: 

પ્રશ્ન 1: ભારતમાં ડિજિટલ ચુકવણી પ્રણાલીઓ અંગે નીચેનામાંથી કયાં વિધાનો સાચાં છે?

1. યુનિફાઇડ પેમેન્ટ્સ ઇન્ટરફેસ (UPI) બેંક ખાતાઓ વચ્ચે રીઅલ-ટાઇમ ફંડ ટ્રાન્સફરને સક્ષમ કરે છે.

2. ડિજિટલ ચુકવણીઓ કોઈપણ ભૌતિક માળખાની જરૂરિયાતને દૂર કરે છે.

3. QR કોડ કાર્ડ સ્વાઇપિંગ મશીનોની જરૂર વગર ઝડપી વ્યવહારોની સુવિધા આપે છે.

ઉપરોક્તમાંથી કયાં વિધાન સાચાં છે?

(A) ફક્ત 1 અને 3

(B) ફક્ત 1 અને 2

(C) ફક્ત 2 અને 3

(D) 1, 2 અને 3

પ્રશ્ન 2: જ્યારે UPI એપનો ઉપયોગ કરીને QR કોડ સ્કેન કરીને સ્થાનિક દુકાન પર ચૂકવણી કરીએ ત્યારે વ્યવહારની સુરક્ષા મુખ્યત્વે શાના પર આધાર રાખે છે?

(A) પબ્લિક કી એસીમેટ્રિક ક્રિપ્ટોગ્રાફી (Public Key Asymmetric Cryptography)

(B) સિમેટ્રિક કી ક્રિપ્ટોગ્રાફી (Symmetric Key Cryptography)

(C) સ્ટેગનોગ્રાફી (Steganography)

(D) બ્લોકચેન ટેકનોલોજી (Blockchain technology)