શાસ્ત્રીય ભાષાઓ માટે 5 નવા સેન્ટર ઓફ એક્સેલન્સ, ગુજરાતમાં પ્રાકૃત ભાષા માટે સેન્ટર

કેન્દ્રીય શિક્ષણ મંત્રાલયના ઉચ્ચ શિક્ષણ વિભાગ દ્વારા ભારતીય શાસ્ત્રીય ભાષાઓના સંશોધન, સંરક્ષણ, ડિજિટાઇઝેશન અને વ્યાપક પ્રચાર-પ્રસાર માટે 5 નવા સેન્ટર ઓફ એક્સેલન્સની સ્થાપનાને મંજૂરી આપવામાં આવી છે. 

નવા સેન્ટર ઓફ એક્સેલન્સ અને તેમની સંસ્થાઓ 

મુખ્ય ધ્યાન કેન્દ્રિત ક્ષેત્રો

આ સેન્ટર ઓફ એક્સેલન્સના મુખ્ય ધ્યાન કેન્દ્રિત ક્ષેત્રોમાં શાસ્ત્રીય ભાષાઓમાં ઉચ્ચ સ્તરીય એકેડેમિક સંશોધન અને શૈક્ષણિક પ્રવૃત્તિઓને પ્રોત્સાહન આપવું, પ્રાચીન ગ્રંથો, હસ્તપ્રતો અને ભાષાકીય સંસાધનોનું સંરક્ષણ તથા ડિજિટાઇઝેશન કરવું, તેમજ ભાષાકીય અને સાહિત્યિક વારસાને સામાન્ય જનમાનસ સુધી પહોંચાડીને સાંસ્કૃતિક પ્રચાર-પ્રસાર કરવો સામેલ છે. આ ઉપરાંત, અસમ, પશ્ચિમ બંગાળ, મહારાષ્ટ્ર, ઓડિશા અને ગુજરાત એમ પાંચ રાજ્યોમાં ઉચ્ચ શિક્ષણ અને સંશોધનનું માળખું મજબૂત બનાવી પ્રાદેશિક શૈક્ષણિક ઇકોસિસ્ટમનો વિકાસ કરવાનો પણ હેતુ છે.

શાસ્ત્રીય ભાષા

શાસ્ત્રીય ભાષા એટલે પ્રાચીન સમયથી વિકસેલી અને સમૃદ્ધ સાહિત્યિક, વ્યાકરણિક તથા વૈજ્ઞાનિક પરંપરા ધરાવતી ભાષા. ભારત સરકારે, સંસ્કૃતિ મંત્રાલય દ્વારા અને ભાષાકીય અને ઐતિહાસિક નિષ્ણાતો સાથે પરામર્શ કરીને, ભાષાને શાસ્ત્રીય ભાષા તરીકે નિયુક્ત કરવા માટે માપદંડો સ્થાપિત કર્યા છે.

ભાષાને શાસ્ત્રીય ભાષા તરીકે વર્ગીકૃત કરવાના માપદંડોમાં નીચેનાનો સમાવેશ થાય છે:

• તેના પ્રારંભિક ગ્રંથો અથવા લેખિત ઇતિહાસની ઓછામાં ઓછી 1,500 થી 2,000 વર્ષની પ્રાચીનતા હોવી જરૂરી છે. 
• ઉપરાંત, તેમાં પેઢી દર પેઢી વારસામાં મળતું પ્રાચીન સાહિત્ય અને ગ્રંથોનો સમૃદ્ધ સંગ્રહ હોવો જોઈએ. 
• ભાષામાં કવિતા ઉપરાંત જ્ઞાનસાહિત્ય, ખાસ કરીને ગદ્ય ગ્રંથો, શિલાલેખો અને અન્ય પ્રાચીન લેખિત પુરાવાઓ ઉપલબ્ધ હોવા જોઈએ. 
• શાસ્ત્રીય ભાષા અને તેનું પ્રાચીન સાહિત્ય તેના વર્તમાન સ્વરૂપથી અથવા તેમાંથી વિકસેલા પછીના સ્વરૂપોથી અલગ હોઈ શકે છે.

ભારતમાં હાલમાં કુલ 11 ભાષાઓને શાસ્ત્રીય ભાષાનો દરજ્જો પ્રાપ્ત છે જેમાં  તમિલ, સંસ્કૃત, તેલુગુ, કન્નડ, મલયાલમ, ઉડિયા, મરાઠી, પાલી, પ્રાકૃત, આસામી અને બંગાળીનો સમાવેશ થાય છે.

પરીક્ષાલક્ષી પ્રશ્ન
પ્રશ્ન 1: નીચેના પૈકી કઈ શાસ્ત્રીય ભાષા માટેનું સેન્ટર ઓફ એક્સેલન્સ ગુજરાતમાં સ્થાપવામાં આવશે?
(A) શાસ્ત્રીય પાલી
(B) શાસ્ત્રીય મરાઠી
(C) શાસ્ત્રીય પ્રાકૃત
(D) શાસ્ત્રીય અસમિયા