વિશ્વભરની કેન્દ્રીય બેંકોએ સતત ત્રીજા વર્ષે 1,000 ટનથી વધુ સોનું ખરીદ્યું

નવી દિલ્હી : વિશ્વભરની કેન્દ્રીય બેંકોએ સતત ત્રીજા વર્ષે ૧,૦૦૦ ટનથી વધુ સોનું ખરીદ્યું છે. ૨૦૨૫ના સેન્ટ્રલ બેંક ગોલ્ડ રિઝર્વ સર્વેમાં આ માહિતી સામે આવી છે. છેલ્લા ૧૦ વર્ષમાં, દર વર્ષે સરેરાશ ૪૦૦ થી ૫૦૦ ટન સોનું ખરીદવામાં આવતું હતું, પરંતુ હવે આ આંકડો નોંધપાત્ર રીતે વધ્યો છે. આનાથી સ્પષ્ટ થાય છે કે વિશ્વભરની કેન્દ્રીય બેંકો અનિશ્ચિત પરિસ્થિતિઓમાં સોનાને સલામત વિકલ્પ તરીકે ધ્યાનમાં લઈ રહી છે.

વર્લ્ડ ગોલ્ડ કાઉન્સિલનો આ સર્વે અત્યાર સુધીનો સૌથી મોટો સર્વે છે. ૨૫ ફેબુ્રઆરીથી ૨૦ મે ૨૦૨૫ દરમિયાન હાથ ધરાયેલા આ સર્વેમાં ૭૩ કેન્દ્રીય બેંકોએ ભાગ લીધો હતો.

આ દર્શાવે છે કે હવે વધુને વધુ બેંકો સોનાને તેમના અનામતનો મહત્વપૂર્ણ ભાગ બનાવી રહી છે. આનાથી સ્પષ્ટ થાય છે કે વિશ્વભરની કેન્દ્રીય બેંકો અનિશ્ચિત પરિસ્થિતિઓમાં સોનાને સલામત વિકલ્પ તરીકે ગણી રહી છે. ૪૩% કેન્દ્રીય બેંકો આગામી એક વર્ષમાં તેમના સોનાના ભંડારમાં વધારો કરવાની યોજના બનાવી રહી છે. કોઈપણ બેંક તેને ઘટાડવાનું વિચારી રહી નથી. એટલું જ નહીં, ૯૫% કેન્દ્રીય બેંકો માને છે કે આ સમયગાળા દરમિયાન વૈશ્વિક કેન્દ્રીય બેંકોના સોનાના ભંડારમાં વધારો થતો રહેશે.

આ તેજી પાછળના મુખ્ય કારણોમાં આર્થિક આંચકા દરમિયાન સોનાની મજબૂતાઈ, ફુગાવા સામે રક્ષણ આપવાની તેની ક્ષમતા, અને તે જટિલ રોકાણ પોર્ટફોલિયોમાં વધુ સારા વૈવિધ્યકરણ તરીકે કાર્ય કરે છે. કેન્દ્રીય બેંકો તેને સલામત રોકાણ (સેફ હેવન) માને છે, ખાસ કરીને જ્યારે બજારમાં ઉથલપાથલ હોય. આ તેની વધતી માંગનું મુખ્ય કારણ છે. અહેવાલમાં બીજુ એક મહત્વપૂર્ણ વલણ ઉભરી આવ્યું છે કે આગામી વર્ષોમાં વૈશ્વિક અનામતમાં યુએસ ડોલરનો હિસ્સો ઘટી શકે છે.

સર્વેક્ષણ કરાયેલા લગભગ ૭૩% કેન્દ્રીય બેંકોએ આગામી પાંચ વર્ષમાં ડોલર હોલ્ડિંગમાં મધ્યમથી મોટા ઘટાડાની આગાહી કરી છે. બદલામાં, યુરો, રેનમિન્બી (ચીની ચલણ) અને સોનામાં રોકાણ વધવાની અપેક્ષા છે. આ પરિવર્તન પાછળના મુખ્ય બે કારણોમાં પ્રથમ, વૈશ્વિક મેક્રોઇકોનોમિક સમીકરણોમાં ફેરફાર અને બીજું, ઉભરતા અર્થતંત્રો દ્વારા પરંપરાગત પશ્ચિમી ચલણો પરની તેમની નિર્ભરતા ઘટાડવાના પ્રયાસોનો સમાવેશ થાય છે. 

બેંક ઓફ ઇંગ્લેન્ડ હજુ પણ સંગ્રહની દ્રષ્ટિએ સૌથી પસંદગીનો વિકલ્પ છે. ૬૪% કેન્દ્રીય બેંકોએ તેને તેમની પ્રથમ પસંદગી ગણાવી છે. જો કે, હવે સ્થાનિક સ્તરે સંગ્રહ (દેશમાં સોનું રાખવું) કરવાનું વલણ પણ વધી રહ્યું છે.

૨૦૨૪માં, ૪૧% કેન્દ્રીય બેંકો દેશમાં થોડું સોનું રાખતી હતી, ૨૦૨૫ માં આ આંકડો વધીને ૫૯% થયો છે. આમ છતાં, આગામી એક વર્ષમાં ફક્ત ૭% કેન્દ્રીય બેંકો સ્થાનિક સંગ્રહ વધારવાની યોજના બનાવી રહી છે. આનો અર્થ એ છે કે મોટાભાગની બેંકો વર્તમાન સિસ્ટમથી સંતુષ્ટ છે.