સોનું, ચાંદી છોડી દુનિયા તાંબુ ખરીદવા પાછળ ઘેલી, આટલી ડિમાન્ડ વધવાનું કારણ શું?

Copper price India 2026: ભારતમાં ઓગસ્ટ 2026માં તાંબા (Copper)ની કિંમત પ્રતિ કિલોગ્રામ રૂ. 1,400ના સ્તર સુધી પહોંચી ગઈ છે. 17 ઓગસ્ટે મલ્ટી કમોડિટી એક્સચેન્જ ઓફ ઇન્ડિયા લિમિટેડ (MCX) પર કોપર કોન્ટ્રાક્ટ પણ આ જ સ્તરની આસપાસ ટ્રેડ થઈ રહ્યા હતા. બજારમાં માત્ર કિંમતો જ વધી નથી, પરંતુ તુરંત સપ્લાય મેળવવા માટે ખરીદદારોએ વધારાનું પ્રીમિયમ પણ ચૂકવવું પડી રહ્યું છે. લંડન મેટલ એક્સચેન્જ (LME) પર પણ કોપરના ભાવ રેકોર્ડ સ્તરની નજીક છે. પાવર ગ્રીડ, ઇલેક્ટ્રિક વ્હીકલ, રિન્યુએબલ એનર્જી અને ડેટા સેન્ટર જેવા ક્ષેત્રોમાં માગ ઝડપથી વધી રહી હોવાથી તાંબાને હવે એનર્જી ટ્રાન્ઝિશનનું 'નવું ઓઇલ' ગણાવવામાં આવી રહ્યું છે.

તાંબાની સપ્લાય વધારવી કેમ મુશ્કેલ છે?

તાંબાની વધતી માગ સામે સપ્લાય વધારવી એક મોટો પડકાર છે. નવી માઇન શરૂ કરવાની પ્રક્રિયા ખૂબ લાંબી અને ખર્ચાળ હોય છે, જેમાં યોગ્ય ભંડારની ઓળખ, સરકારી મંજૂરીઓ અને ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર તૈયાર કરવામાં વર્ષો લાગી જાય છે. ઉપરાંત, જૂની માઇન્સમાં અયસ્ક (Ore)ની ગુણવત્તા ઘટવા લાગી છે. બીજા તબક્કે, રિફાઇન્ડ કોપર બનાવવા માટે જરૂરી કોપર કન્સન્ટ્રેટની અછત સર્જાઈ છે. સપ્લાય મર્યાદિત હોવાથી સ્મેલ્ટર્સ વચ્ચે સ્પર્ધા વધી છે, જેનાથી પ્રોસેસિંગ કોસ્ટ વધી રહી છે. મેન્યુફેક્ચરિંગ યુનિટ્સ માટે ઉત્પાદન બંધ રાખવા કરતાં મોંઘું પ્રીમિયમ ચૂકવીને પણ તાંબુ ખરીદવું વધુ ફાયદાકારક સાબિત થઈ રહ્યું છે.

2040 સુધીમાં વૈશ્વિક માગમાં 50%નો વધારો થવાનો અંદાજ

S&P Globalના અંદાજ મુજબ, વિશ્વમાં કોપરની માગ 2025માં આશરે 28 મિલિયન ટનથી વધીને 2040 સુધીમાં 42 મિલિયન ટન થઈ શકે છે, એટલે કે માગમાં 50%નો વધારો થવાની શક્યતા છે. AI સાથે જોડાયેલા ડેટા સેન્ટર્સ, સોલર, વિન્ડ પાવર અને EV સેક્ટર આ માગ વધારવામાં મુખ્ય ભૂમિકા ભજવશે. વૈશ્વિક બજારમાં LME ભાવ માત્ર મેટલની કિંમત દર્શાવે છે, પરંતુ ભારત જેવા દેશોમાં જ્યાં સ્થાનિક ઉત્પાદન માગ કરતાં ઓછું છે, ત્યાં આયાત પર નિર્ભર ખરીદદારોને શિપિંગ સમસ્યાઓ અને ગ્લોબલ સપ્લાય શોર્ટેજના કારણે વધુ પ્રીમિયમ આપવું પડે છે.

ભારતમાં કયા ક્ષેત્રોમાં થાય છે તાંબાનો સૌથી વધુ વપરાશ?

ICAIના આંકડા અનુસાર, FY25માં ભારતની કોપર માગ 9.3% વધીને 1.878 મિલિયન ટન નોંધાઈ હતી. ભારતમાં પરંપરાગત ઉદ્યોગો હજુ પણ તાંબાના સૌથી મોટા ખરીદદાર છે, જેમાં બિલ્ડિંગ અને કન્સ્ટ્રક્શન ક્ષેત્રનો હિસ્સો 25%, ઇન્ડસ્ટ્રિયલ એપ્લિકેશનનો 19% અને ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરનો 17% છે. બીજી તરફ, સોલર, વિન્ડ પાવર, EV અને બેટરી સ્ટોરેજ જેવા નવા ક્ષેત્રોમાં FY25 દરમિયાન કોપરની ખપત 32% વધી છે. જોકે, કુલ માગમાં આ નવી ટેકનોલોજીનો હિસ્સો હાલમાં 4.6% જ છે, પરંતુ ભવિષ્યમાં તેમાં મોટો ઉછાળો આવી શકે છે.

કેબલ અને વાયર ઉદ્યોગ પર ખર્ચનું ભારણ વધશે

કોપરના વધતા ભાવની સીધી અસર કેબલ, ટ્રાન્સફોર્મર અને ઇલેક્ટ્રિકલ ઉપકરણો બનાવતી કંપનીઓની પ્રોડક્શન કોસ્ટ પર પડી રહી છે. ભારત આયાત પર વધુ નિર્ભર હોવાથી આંતરરાષ્ટ્રીય ભાવમાં અસ્થિરતાથી ભારતીય ખરીદદારો વધુ પ્રભાવિત થાય છે. મે 2026માં ભારતની વીજળીની માગ રેકોર્ડ 270.8 GWના પીક સુધી પહોંચી ગઈ હતી. દેશમાં વધતા ઇલેક્ટ્રિફિકેશન અને રિન્યુએબલ એનર્જીના વિસ્તાર સાથે કોપરની માગ સતત વધતી રહેશે. જો નવી માઇન્સ દ્વારા સપ્લાય ઝડપથી નહીં વધારાય, તો આગામી સમયમાં પણ તાંબાના ભાવ પર દબાણ જળવાઈ રહેશે.