ફડચામાં જતી કંપનીઓના વિવાદ NCLT & NCLAT જેટ એરવેઝ, એસ્સાર, ભૂષણ સ્ટીલ..

કોર્પોરેટ પ્લસ - ગણેશ દત્તા
જ્યારથી એસ્સેલ ગુ્રપના સ્થાપક સુભાષ ચંદ્રાને ભરવાના ૨૨,૦૦૦ કરોડની જગ્યાએ માત્ર સાડા છ કરોડમાં પતાવટ કરવાનો ચુકાદો આવ્યો ત્યારથી દેશભરના કોર્પોરેટ સર્કલમાં તે ચર્ચાનો વિષય બન્યો છે. વેપાર સાથે નહીં સંકળાયેલા લોકો પણ આ ચુકાદાની ચર્ચા કરી રહ્યા છે. હાલમાં તો ચુકાદા પર સ્ટે અપાયો છે પરંતુ લોકોને નેશનલ કંપની લો ટ્રીબ્યુનલ વિશે જાણવાની તાલાવેલી લાગેલી છે.
ચર્ચાતો એવી પણ ચાલે છે કે કોર્પોરેટ સર્કલના કેટલાક ચાલાક લોકો પોતાની કંપનીને ફડચામાં લઇ જાય છે અને પછી તેજ કંપની કોઇ બીજા નામે ખરીદી લે છે. સુભાષ ચન્દ્ર લગતો વિવાદ ઓગસ્ટ ૨૦૨૬ના નેશનલ કંપની લો ટ્રિબ્યુનલ (શભન્)ના એક આદેશથી શરૂ થયો છે. આ આદેશમાં તેમને રૂ. ૨૨,૦૦૬ કરોડના પર્સનલ ગેરંટી દાવાઓને આશરે રૂ. ૬.૫ કરોડમાં સેટલ કરવાની મંજૂરી આપવામાં આવી હતી, જેના પરિણામે ધિરાણકર્તાઓને રોવાનો વારો આવે એવી સ્થિતિ ઉભી થઇ હતી. દેવાની ભરવાની રકમ કરતાં ૯૯.૯૭% ની જંગી કપાત (રચૈબિેા)ના ચુકાદાની ટીકા મુખ્ય વિપક્ષ કોંગ્રેસે કહ્યું હતું કે હેરકટ નથી પણ મુંડન છે.
નેશનલ કંપની લો ટ્રિબ્યુનલ (શભન્) અને નેશનલ કંપની લો એપલેટ ટ્રિબ્યુનલ (શભન્છ્) એ ભારતની કોર્પોરેટ ન્યાય પ્રણાલીની બે મહત્વપૂર્ણ ન્યાયિક સંસ્થા (લેગૈબૈચન ર્મગૈીજ) છે. કંપની કાયદા (ર્ભસૅચહૈીજ છબા), ૈંમ્ભ અને કંપનીઓ સંબંધિત અન્ય મુદ્દાઓ હેઠળના વિવાદો અને બાબતોને ઉકેલવા માટે કંપની એક્ટ, ૨૦૧૩ હેઠળ આ ટ્રિબ્યુનલ સંસ્થાઓની સ્થાપના કરવામાં આવી હતી.
આ ટ્રિબ્યુનલો પહેલાં, કોર્પોરેટ વિવાદો પરંપરાગત અદાલતો દ્વારા ચલાવવામાં આવતા હતા, જે ધીમી હતી અને તેના પર કામનું ભારણ વધુ હતું. આ વિશિષ્ટ ટ્રિબ્યુનલો બનાવીને, સરકારનો ઉદ્દેશ્ય વિવાદ નિવારણ પ્રક્રિયાને ઝડપી બનાવવાનો હતો.
નેશનલ કંપની લો ટ્રિબ્યુનલ (શભન્) એ કંપની એક્ટ, ૨૦૧૩ની કલમ ૪૦૮ હેઠળ ૧ જૂન, ૨૦૧૬ ના રોજ કામ કરવાનું શરૂ કર્યું.
નેશનલ કંપની લો એપલેટ ટ્રિબ્યુનલ (શભન્છ્) ની સ્થાપના પણ કંપની એક્ટ, ૨૦૧૩ની કલમ ૪૧૦ હેઠળ કરવામાં આવી હતી અને તેણે ૧ જૂન, ૨૦૧૬ ના રોજ કામ કરવાનું શરૂ કર્યું હતું.
-આ ટ્રિબ્યુનલોએ હાઇ-પ્રોફાઇલ ઇન્સોલવન્સી (નાદાર) કેસોમાં સક્રિય ભૂમિકા ભજવી છે, જેમાં કેટલાક બહુ ચર્ચિત સમાવેશ થાય છે ઃ
જેટ એરવેઝ ઇન્સોલવન્સી ઃ
ટ્રિબ્યુનલે જેટ એરવેઝની નાદારીની પ્રક્રિયાની દેખરેખ રાખી હતી, જેથી તેના લેણદારોને નાણાં પાછા મેળવવામાં મદદ મળી હતી.
આ કેસ ઇન્સોલવન્સી એન્ડ બેન્કરપ્સી કોડ (ૈંમ્ભ)ના અમલીકરણનું એક સીમાચિહ્નરૂપ ઉદાહરણ છે. ભારે દેવા, કાર્યકારી બિનકાર્યક્ષમતા અને એવિએશન સેક્ટરમાં તીવ્ર સ્પર્ધાને કારણે જેટ એરવેઝે એપ્રિલ ૨૦૧૯ માં તેનું કામકાજ બંધ કરી દીધું હતું. સ્ટેટ બેંક ઓફ ઇન્ડિયા (જીમ્ૈં) અને અન્ય લેણદારો દ્વારા શભન્ ની મુંબઈ બેંચ સમક્ષ નાદારીની કાર્યવાહી શરૂ કરવામાં આવી હતી. ટ્રિબ્યુનલે નાદારીની પ્રક્રિયાની દેખરેખ રાખી હતી, જેનાથી તેના લેણદારો, કર્મચારીઓ અને અન્ય વેન્ડરોને તેમના નાણાં પાછા મેળવવામાં મદદ મળી હતી.
અનેક વિલંબ અને કાનૂની પડકારો પછી, શભન્ એ જેલાન કાલરોક કન્સોર્ટિયમ (વણભ) દ્વારા સબમિટ કરાયેલી રિઝોલ્યુશન પ્લાનને મંજૂરી આપી, જેણે એરલાઇનને પુનઃજીવિત કરવાનો પ્રસ્તાવ મૂક્યો હતો. આ યોજનામાં દેવાની પતાવટ કરવા અને ઓપરેશનલ વાયબિલિટી (કામકાજ ચાલુ રાખવાની ક્ષમતા) સુનિશ્ચિત કરવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવામાં આવ્યું હતું. માલિકીના ટ્રાન્સફર માટેની પૂર્વશરતો અંગે લેણદારો વચ્ચેના વિવાદોને કારણે પ્રક્રિયા વધુ લંબાઈ ગઈ હતી. અંતે, શભન્છ્ એ આ પ્લાનને મંજૂરી આપી, જેથી જેટ એરવેઝના પુનરુદ્ધારનો માર્ગ મોકળો થયો અને મોટા પાયાની નાદારી નિપટાવવામાં ૈંમ્ભ ફ્રેમવર્કની કાર્યક્ષમતા સાબિત થઈ.
એસ્સાર સ્ટીલ કેસ ઃ
એક સીમાચિહ્નરૂપ ઇન્સોલવન્સી રિઝોલ્યુશન કે જેણે ૈંમ્ભ હેઠળ ભારતના સૌથી મોટા નાદારીના કેસોમાંના એકનો ઉકેલ લાવ્યો.
એસ્સાર સ્ટીલ નાદારી કેસને ઘણીવાર મોટા પાયાની કોર્પોરેટ નાદારીઓનો ઉકેલ લાવવા માટેની ૈંમ્ભ ની ક્ષમતાના સૌથી મહત્વપૂર્ણ ઉદાહરણોમાંના એક તરીકે ગણવામાં આવે છે. એસ્સાર સ્ટીલ, જે એક સમયે ભારતના સ્ટીલ ઉદ્યોગમાં મુખ્ય ખેલાડી હતી, તેણે રૂ. ૫૪,૦૦૦ કરોડની લોનમાં ડિફોલ્ટ કર્યું હતું. જીમ્ૈં ની આગેવાની હેઠળના ધિરાણકર્તાઓના કન્સોર્ટિયમ દ્વારા આ કેસ શભન્ ને મોકલવામાં આવ્યો હતો, જે ૈંમ્ભ ફ્રેમવર્ક હેઠળના પ્રથમ મોટા કેસોમાંનો એક બન્યો.
શભન્ એ વિશ્વના સૌથી મોટા સ્ટીલ ઉત્પાદકોમાંના એક, આર્સેલર મિત્તલ દ્વારા રજૂ કરાયેલ રિઝોલ્યુશન પ્લાનને મંજૂરી આપી, જેમાં લેણદારોને રૂ. ૪૨,૦૦૦ કરોડથી વધુ ચૂકવવા અને એસ્સાર સ્ટીલનો નિયંત્રણ મેળવવાનો પ્રસ્તાવ હતો. જોકે, આ પ્રક્રિયાને નોંધપાત્ર અડચણોનો સામનો કરવો પડયો હતો, જેમાં એસ્સાર સ્ટીલના પ્રમોટર્સ દ્વારા કાનૂની પડકારો અને નાણાકીય તેમજ ઓપરેશનલ લેણદારો વચ્ચે ભંડોળની ફાળવણી અંગેના વિવાદો શામેલ હતા.
ફિનોલેક્સ કેબલ્સ વિવાદ ઃ
શભન્છ્ કંપનીના નિયંત્રણ અંગેના કૌટુંબિક વિવાદમાં સામેલ હતું, જે જટિલ કોર્પોરેટ વિવાદોને ઉકેલવામાં તેની ભૂમિકા દર્શાવે છે.
ફિનોલેક્સ કેબલ્સ કેસ જટિલ કોર્પોરેટ વિવાદોને ઉકેલવામાં શભન્છ્ નિર્ણાયક ભૂમિકાને પ્રકાશિત કરે છે. આ બાબત કંપનીના બોર્ડ અને ઓપરેશન્સના નિયંત્રણ અંગે કંપનીના બે કૌટુંબિક જૂથો-પ્રકાશ છાબ્રિયા અને દીપક છાબ્રિયા- વચ્ચે સત્તાની ખેંચતાણની આસપાસ ફરતી હતી. આ વિવાદ ત્યારે વધી ગયો જ્યારે કંપનીએ ૨૦૨૩ માં તેની વાર્ષિક સામાન્ય સભા (છય્સ્) યોજી, જેનાથી ગેરરીતિઓ અને સત્તાના દુરુપયોગના આક્ષેપો થયા.
શભન્ અને ત્યારબાદ શભન્છ્ ને છય્સ્ની માન્યતા અને તેમાં લેવાયેલા નિર્ણયો નક્કી કરવાનું કામ સોંપવામાં આવ્યું હતું. આ કેસમાં અદાલતના આદેશોના અનાદરના આક્ષેપો પણ સામેલ હતા, જેથી તેની જટિલતા વધી ગઈ હતી. સુપ્રીમ કોર્ટે અંતે શભન્છ્ ને આ બાબતનો ઝડપથી ઉકેલ લાવવા નિર્દેશ આપ્યો હતો.
ભૂષણ સ્ટીલ કેસ ઃ
શભન્છ્ એ ઇન્સોલવન્સી રિઝોલ્યુશન પ્લાનને યથાવત રાખ્યો, જેથી ૈંમ્ભ હેઠળ કાર્યક્ષમ ઉકેલનો માર્ગ મોકળો થયો.
ભૂષણ સ્ટીલ નાદારી કેસ એ ૈંમ્ભ હેઠળનું બીજું એક મુખ્ય સીમાચિહ્નરૂપ ઉદાહરણ છે, જે જટિલ નાણાકીય કટોકટીનો કાર્યક્ષમતાથી ઉકેલ લાવવાની ફ્રેમવર્કની ક્ષમતા દર્શાવે છે. ભારતીય સ્ટીલ ક્ષેત્રની મુખ્ય કંપની ભૂષણ સ્ટીલે રૂ. ૪૮,૦૦૦ કરોડની લોનમાં ડિફોલ્ટ કર્યું હતું, જેને કારણે લેણદારોએ નાદારીની કાર્યવાહી શરૂ કરી હતી.
શભન્ એ ટાટા સ્ટીલ દ્વારા સબમિટ કરાયેલા રિઝોલ્યુશન પ્લાનને મંજૂરી આપી હતી, જેમાં લેણદારોને રૂ. ૩૫,૨૦૦ કરોડની અપફ્રન્ટ ચુકવણી અને ઓપરેશનલ બાકી નીકળતી રકમ ચૂકવવા માટે વધારાના રૂ. ૧,૨૦૦ કરોડનો પ્રસ્તાવ હતો. આ નિર્ણયને શભન્માં પડકારવામાં આવ્યો હતો, જ્યાં અસંમત લેણદારો અને ભૂષણ સ્ટીલના ભૂતપૂર્વ પ્રમોટર્સે વાંધો ઉઠાવ્યો હતો.