ભેળસેળ ઉદ્યોગનો ધમધમાટ

બેંગલુરુ ભારતની સિલિકોન વેલી તરીકે ઓળખાય છે. આ શહેરે સફળતાપૂર્વક આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે પોતાની પ્રતિષ્ઠા સ્થાપિત કરી છે, પરંતુ તે લાંબા સમયથી ટ્રાફિક જામ માટે કુખ્યાત છે. તાજેતરમાં, તે કુખ્યાત પણ બન્યું કારણ કે તેની ઘણી હોટલ, રેસ્ટોરન્ટ અને પબમાં સડેલા અને વાસી ખોરાક મળી આવ્યા. અહીં અનેક જાણીતી પ્રીમિયમ હોટલ, રેસ્ટોરન્ટ અને પબ છે. ફૂડ સેફ્ટી વિભાગ દ્વારા દરોડા પાડવામાં આવ્યા, જેમાં માંસ, શાકભાજી, તેલ, બેકરી અને ડેરી ઉત્પાદનો સહિત નોંધપાત્ર પ્રમાણમાં હલકી ગુણવત્તાવાળા, બગડેલા ખોરાકનો સમાવેશ થતો હતો. કેટલીક ખાદ્ય ચીજો એટલી ખરાબ હતી કે તેનો તરત નાશ કરવો પડયો. જ્યારે ઉચ્ચ કક્ષાની હોટલો, રેસ્ટોરાં અને પબમાં બગડેલા અને વાસી ખોરાકનો ઉપયોગ થાય છે, ત્યારે સામાન્ય હોટલો, રેસ્ટોરાં અને રસ્તાની બાજુની દુકાનો-લારીઓમાં ખોરાકની હલકી ગુણવત્તાની કલ્પના સરળતાથી કરી શકાય છે.
એવી પ્રબળ શક્યતા છે કે બેંગલુરુની હોટલો, રેસ્ટોરાં અને પબમાં મળતા સમાન પ્રકારની હલકી ખાદ્ય ચીજો દેશના અન્ય શહેરોમાં સમાન ચેઈનમાં કે તે તે સ્થાનકમાં મળી શકે છે. ખાદ્ય ભેળસેળ અંગે બેંગલુરુની પરિસ્થિતિ દેશના બાકીના ભાગો જેવી જ છે, જેનો અંદાજ મહારાષ્ટ્રના ફૂડ એન્ડ ડ્રગ એડમિનિસ્ટ્રેશન (FDA) કમિશનર, મિસ્ટર તુકારામે તેમના ભેળસેળ વિરોધી અભિયાન દરમિયાન મોટી સંખ્યામાં હોટલ, રેસ્ટોરન્ટ અને કેન્ટીન સીલ કર્યા હોવાના અહેવાલો પરથી લગાવી શકાય છે. ભેળસેળયુક્ત અથવા હલકી ગુણવત્તાવાળા ખોરાકનું ઉત્પાદન અને વેચાણ એ હવે દેશનો સૌથી મોટો ઉદ્યોગ છે. ભાજપના શાસનકાળમાં શિક્ષણની જેમ જ જાહેર ખોરાકતંત્ર પણ સંપૂર્ણ ખાડે ગયું છે. જે સરકાર સતત માત્ર પોતાના પક્ષનાં જ કામો અને પક્ષની જ ચિંતા કરે એની પ્રજાની શી હાલત થાય? FDAની કાર્યવાહી પછી કોઈએ એવું ન માનવું જોઈએ કે બેંગલુરુ અને મહારાષ્ટ્રમાં પરિસ્થિતિ સુધરશે.
આ અશક્ય છે કારણ કે દેશમાં ભેળસેળયુક્ત અને હલકી ગુણવત્તાવાળા ખાદ્ય પદાર્થો સામે ઝુંબેશ ક્યારેક ક્યારેક જ શરૂ કરવામાં આવે છે. આવી ઝુંબેશ ચાલુ રાખવી જોઈએ, ફરિયાદોના આધારે અથવા મોટા તહેવારો પહેલાં નહીં. બેંગલુરુ અને મહારાષ્ટ્રના કેસોને બાજુ પર રાખીને, આપણા દેશમાં, FDA જેવા વિભાગો સામાન્ય રીતે તહેવારો પહેલાં ચેતવણી આપે છે. એ દિવસો ગયા જ્યારે કોઈ પણ ઘરે બનાવેલો ખોરાક શુદ્ધ હોવાનો દાવો કરીને સંતોષ માની શકતો હતો, કારણ કે બજારમાં ઉપલબ્ધ પેકેજ્ડ ઘી, તેલ, દૂધ, ચીઝ, મસાલા વગેરે શુદ્ધ હોવાની કોઈ ગેરંટી નથી. આ બધા ભેળસેળ માટે સંવેદનશીલ હોય છે, અને તે ઘણીવાર સાચા સાબિત થાય છે.
દેશમાં ભેળસેળ એક મુખ્ય ઉદ્યોગ બની ગયો છે તે નિષ્કર્ષ પર આવવા સિવાય બીજો કોઈ રસ્તો નથી. તે એક કુટીર ઉદ્યોગ હતો, પરંતુ તાજેતરનાં વર્ષોમાં, તે એક મુખ્ય ઉદ્યોગમાં વિકસ્યો છે. નકલી ઘી, ખાદ્ય તેલ, ચીઝ, ખોયા, મસાલા અને વધુનું ઉત્પાદન કરતી ફેક્ટરીઓ સતત ખુલ્લી પડી રહી છે. હવે પરિસ્થિતિ એવી છે કે આપણા દેશમાં નકલી કે હલકી ગુણવત્તાવાળી દવાઓ પણ મોટા પ્રમાણમાં બનાવવામાં અને વેચાઈ રહી છે. આપણી પાસે તમામ પ્રકારના નિયમો છે, અને તેમાં સતત સુધારો કરવામાં આવી રહ્યો છે, પરંતુ તેનો કાં તો યોગ્ય અમલ કરવામાં આવતો નથી અથવા, મોટાભાગના કિસ્સાઓમાં, છટકબારીનો લાભ લેવામાં આવે છે. આનું કારણ એ છે કે જ્યારે ખુદ FDA જેવા વિભાગો ભ્રષ્ટાચારના અડ્ડાઓ બની ગયા છે, ત્યારે ફૂડ સેફ્ટી એન્ડ સ્ટાન્ડર્ડ્સ ઓથોરિટી ઓફ ઈન્ડિયા (FSSAI) ભારત સરકારની સૌથી બિન અસરકારક અને રદ્દી સંસ્થાઓમાંની એક છે.
FSSAI કેન્દ્ર સરકારના આરોગ્ય અને પરિવાર કલ્યાણ મંત્રાલય હેઠળ એક સ્વાયત્ત બંધારણીય સંસ્થા છે. તેનું કામ દેશમાં વેચાતા ખાદ્ય ઉત્પાદનોની સલામતી અને ગુણવત્તા સુનિશ્ચિત કરવાનું છે, પરંતુ તે તેમ કરવામાં નિષ્ફળ રહી છે. દેશમાં એવા સરકારી વિભાગોની કોઈ કમી નથી જે તેમનાં હેતુને પૂર્ણ કરવામાં ખરાબ રીતે નિષ્ફળ જઈ રહ્યા છે. પરિણામે, ગુણવત્તાના ધોરણોને દરેક જગ્યાએ અવગણવામાં આવી રહ્યા છે. સરકારી વિભાગોમાં બિનકાર્યક્ષમતા અને ભ્રષ્ટાચાર જનતા માટે ઘાતક સાબિત થઈ રહ્યો છે, છતાં સરકારો ધ્યાન આપવાનો ઇનકાર કરે છે. ભેળસેળયુક્ત અથવા નકલી અખાદ્ય ઉત્પાદનોનું ઉત્પાદન અને વેચાણ અક્ષમ્ય ગણી શકાય, પરંતુ ખોરાક અને દવાઓમાં ભેળસેળ કરવી એ એક જઘન્ય ગુનો છે. તે ધીમે ધીમે લોકોને ઝેર આપવા જેવું છે.