ફૂડ એન્ડ ફાર્મા માફિયા

હોસ્પીટલો અને નાગરિકો વચ્ચેનો વિશ્વાસનો પુલ તૂટી ગયો છે. આ કેવડી મોટી દુર્ઘટના છે એની એનડીએ સરકારને જરાક પણ ભાન નથી. મહારાષ્ટ્રમાં આજકાલ ખૈરનાર, ટી. એન. શેષાન, સુરતવાળા મિસ્ટર એ. આર. રાવ, નિર્લિપ્તરાય કક્ષાના ઉત્તમ ને આક્રમક ઉચ્ચાધિકારી મિસ્ટર મુંઢે એ સરકારને પેટમાં દુઃખાવો થાય એવો જે ઉપાડો લીધો છે એનાથી ફૂડ અને ફાર્મા માફિયાઓ ભૂગર્ભમાં જતા રહ્યા છે. જ્યારે કોઈ દર્દી હોસ્પિટલમાં સારવાર લઈ રહ્યો હોય છે, ત્યારે તે પોતે સારવારમાં વપરાતા સાધનો અને દવાઓના વાજબી ભાવો વિશે પૂછપરછ કરવાની સ્થિતિમાં નથી હોતો. તે કોઈ ચોક્કસ દવા, સિરીંજ અથવા કેથેટરની કિંમત વાજબી છે કે અન્યાયી છે તે પણ પૂછપરછ કરવાની સ્થિતિમાં ન હોય. તે હોસ્પિટલ સંચાલકો દ્વારા સંચાલિત મેડિકલ સ્ટોર્સમાં કિંમતો અંગે પોતાનો અભિપ્રાય વ્યક્ત કરી શકતો નથી. અરે ફાર્માસ્યુટિકલ કંપનીઓ, વચેટિયાઓ અને મેડિકલ સ્ટોર માલિકોને લલચાવવા માટે વાસ્તવિક કિંમત અને જણાવેલી MRP કિંમત વચ્ચે ભેદી તફાવત કેમ છે, જેનાથી દવા ડિલરોને દર્દીઓના સંભાળ રાખનારાઓ પાસેથી ચિક્કાર રૂપિયા વસૂલીને નફો મેળવવાની તક મળે છે તેમાં પણ દરદી પડતો નથી.
હોસ્પિટલના પુરવઠાના ભાવ અંગે મહારાષ્ટ્ર ફૂડ એન્ડ ડ્રગ એડમિનિસ્ટ્રેશન દ્વારા કરવામાં આવેલી રાજ્યવ્યાપી તપાસના તારણો દ્વારા આ વાતની પુષ્ટિ થાય છે. મહારાષ્ટ્રના ફૂડ એન્ડ ડ્રગ્સ એડમિનિસ્ટ્રેશનના ખૂંખાર કમિશનર તુકારામ મુંઢે દ્વારા શરૂ કરાયેલા રાજ્યવ્યાપી સર્વેમાં જાણવા મળ્યું છે કે હોસ્પિટલ દ્વારા ખરીદવામાં આવેલ IV ઇન્ફ્યુઝન સેટની કિંમત માત્ર રૂપિયા ૧૧ હતી પરંતુ તેની MRPરૂપિયા ૩૨૫ હતી, જે વાસ્તવિક કિંમત કરતા અધધ અનેક ટકા વધુ હતી. મૂળ કિંમત રૂપિયા ૬.૭૦ ની સિરીંજની MRP રૂપિયા ૫૭ હતી. રૂપિયા ૨૯ માં ખરીદેલા કેથેટરની MRP૩૧૦ હતી. જ્યારે સપ્લાય ચેઇનમાં કેટલાક વધારાના ખર્ચ પણ સામેલ છે, હોસ્પિટલો અને તેમના મેડિકલ સ્ટોર્સ આ દવાઓમાંથી બેફામ નફો કરી રહ્યા છે. તે દુઃખદ છે કે, જ્યાં દર્દીઓ પહેલેથી જ બીમારીથી પીડાઈ રહ્યા છે, ત્યાં દવાના ભાવ અંગે પારદર્શિતાનો અભાવ તેમની પીડાને વધારે છે. કમિશનર મુંઙેએ FDA ના તારણો અને ભલામણો કેન્દ્ર સરકારને મોકલી છે, જેમાં વિનંતી કરવામાં આવી છે કે તબીબી ઉપકરણો પર કિંમત ઓડિટ અને નફાની મર્યાદા પર ગંભીરતાથી વિચાર કરવામાં આવે, સાથે સાથે એક મજબૂત દેખરેખ પ્રણાલી વિકસાવવામાં આવે.
આમ, આ મહત્વપૂર્ણ મામલો હવે NPPA અને ફાર્માસ્યુટિકલ્સ વિભાગ સહિત રાષ્ટ્રીય નિયમનકારી સંસ્થાઓ સમક્ષ છે. એક પ્રામાણિક અધિકારીની મજબૂત પહેલને કારણે આ મામલો ઉજાગર થયો છે તે આનંદદાયક છે. કમનસીબે, દર્દીઓને મંદબુદ્ધિના માનીને લૂંટવાનીની આ પ્રથા દાયકાઓથી ચાલુ છે. તેના પર દેખરેખ રાખવા માટે જવાબદાર સરકારો અને સંબંધિત વિભાગોના અધિકારીઓ ખુદ પણ સ્વાર્થી હિતોને કારણે મૌન રહ્યા છે. મહારાષ્ટ્રમાં FDA કમિશનરનું પદ સંભાળ્યા પછી, મુંઢેએ રાજ્યભરમાં ખાદ્ય ભેળસેળ અને હાનિકારક ખાદ્ય ઉત્પાદનો સામે જોરદાર ઝુંબેશ શરૂ કરીને તેઓ જોતજોતામાં દેશભરમાં લોકપ્રિય થઈ ગયા એનું કારણ એ છે કે સારા અધિકારીઓનો ભારતમાં દુષ્કાળ છે. આ મહત્વપૂર્ણ પહેલને પગલે, FDA એ મોટી માત્રામાં અસુરક્ષિત ખાદ્ય પદાર્થો જપ્ત કર્યા છે જે જાહેર આરોગ્ય માટે ખતરો ઉભો કરે છે.
હોસ્પિટલમાં સારવારનો ખર્ચ પણ ઝડપથી વધ્યો છે. નેશનલ સ્ટેટિસ્ટિકલ ઓફિસના આંકડાઓના આધારે થયેલા તાજેતરના વિશ્લેષણ મુજબ ૨૦૧૭-૧૮થી ૨૦૨૩-૨૪ દરમિયાન ગ્રામીણ ભારતમાં હોસ્પિટલાઇઝેશનનો સરેરાશ ખર્ચ આશરે ૯૭ ટકા અને શહેરી ભારતમાં ૭૭ ટકા વધ્યો હતો. આ જ સમયગાળામાં વીમા અને સરકાર દ્વારા નાણાકીય સહાયથી મળતું આરોગ્ય કવરેજ પણ વધ્યું હતું. તેમ છતાં સારવારનો મૂળ ખર્ચ સતત વધતો રહ્યો. આ વિરોધાભાસ નોંધપાત્ર છે : વધુ લોકો પાસે કોઈને કોઈ પ્રકારનું આર્થિક રક્ષણ હોવા છતાં સારવાર મેળવવાનો વાસ્તવિક ખર્ચ વધી રહ્યો છે. આરોગ્ય વીમો પણ દરેક સમસ્યાનો અંત લાવતો નથી. વીમાધારકોએ ક્લેમ રિજેક્ટ થવા, ચુકવણીમાં વિલંબ, આંશિક ચુકવણી અને જરૂરી દસ્તાવેજો અંગેના વિવાદ જેવી સમસ્યાઓનો સામનો કરવો પડે છે. જૂન ૨૦૨૬ના એક અહેવાલ મુજબ નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૪-૨૫માં લગભગ દર બાર આરોગ્ય વીમા ક્લેમમાંથી એક ક્લેમ રદ કરવામાં આવ્યો હતો. આ સાથે ઇરડાઈએ વીમા કંપનીઓ માટે ક્લેમ રિજેક્ટ કરવાના કારણો અને સંબંધિત પોલિસી જોગવાઈઓ સ્પષ્ટ કરવાની જરૂરિયાત અંગે વધુ કડક નિયમો લાગુ કર્યા છે.