ગગનયાન મિશનમાં ભારતને મોટી સફળતા: અંતરિક્ષમાં માનવી મોકલવાના સપનાની વધુ નજીક પહોંચ્યું ISRO, ૩ મહત્ત્વના પરીક્ષણો રહ્યા સફળ

One Giant Leap for Gaganyaan: ભારતના પ્રથમ માનવ અંતરિક્ષ મિશન ‘ગગનયાન’ને લઈને એક અત્યંત ગર્વ લેવા જેવા અને મહત્ત્વના સમાચાર સામે આવ્યા છે. ભારતીય અંતરિક્ષ સંશોધન સંસ્થા એટલે કે ઈસરો (ISRO)એ ગગનયાન મિશન માટેના 3 અત્યંત જટિલ અને મહત્ત્વપૂર્ણ ક્વોલિફિકેશન ટેસ્ટ સફળતાપૂર્વક પાસ કરી લીધા છે. 12 જુલાઈના રોજ આ ત્રણેય ટેસ્ટ હાથ ધરવામાં આવ્યા હતા, જેનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય અંતરિક્ષ યાત્રીઓ જ્યારે સ્પેસમાંથી પૃથ્વી પર પરત ફરે ત્યારે તેમની સુરક્ષા, મોડ્યુલનું વિભાજન અને પેરાશૂટ ખોલવાની પ્રક્રિયાને સુનિશ્ચિત કરવાનો હતો.

ઈસરો દ્વારા જે 3 સિસ્ટમ્સનું સફળ પરીક્ષણ કરવામાં આવ્યું છે તેમાં ક્રૂ મોડ્યુલ અપ-રાઈટિંગ સિસ્ટમ, ક્રૂ મોડ્યુલ-સર્વિસ મોડ્યુલ કનેક્ટ એન્ડ ડિસ્કનેક્ટ સિસ્ટમ (CS-CDS) અને એપ્સ કવર સ્ટ્રક્ચરલ ક્વોલિફિકેશનનો સમાવેશ થાય છે.

દરિયામાં ક્રૂ કેપ્સ્યુલને સીધી રાખશે CMUS ટેકનોલોજી

જ્યારે ગગનયાન મિશનના અંતરિક્ષ યાત્રીઓ પૃથ્વી પર પાછા ફરશે ત્યારે તેમનું કેપ્સ્યુલ સમુદ્રના પાણીમાં ઉતરશે. દરિયાના મોજાં અને ખરાબ હવામાનના કારણે આ કેપ્સ્યુલ પાણીમાં ઊંધું વળી જવાની કે ત્રાસું થઈ જવાની પૂરેપૂરી સંભાવના હોય છે, જે એસ્ટ્રોનટ્સ માટે જોખમી સાબિત થઈ શકે છે. આ સમસ્યાના ઉકેલ માટે CMUS સિસ્ટમ બનાવવામાં આવી છે. આ એક કોલ્ડ ગેસ-આધારિત ફ્લોટેશન મિકેનિઝમ છે. ટેસ્ટ દરમિયાન હાઈ-પ્રેશર બોટલ્સમાંથી કમ્પ્રેસ્ડ ગેસ છોડીને કંટ્રોલ વાલ્વ દ્વારા ફ્લોટેશન બેગ્સને સફળતાપૂર્વક ફુલાવવામાં આવી હતી, જે કેપ્સ્યુલને પાણીમાં આપોઆપ સીધું કરી દેશે.

CS-CDS સિસ્ટમ: સ્પેસ મોડ્યુલ્સનું સુરક્ષિત વિભાજન

મિશનના મોટાભાગના સમય દરમિયાન ક્રૂ મોડ્યુલ (જેમાં એસ્ટ્રોનટ્સ બેસશે) અને સર્વિસ મોડ્યુલ એકબીજા સાથે અસંખ્ય ઇલેક્ટ્રિકલ કેબલ્સ અને ફ્લુઇડ લાઇન્સથી જોડાયેલા રહે છે. પૃથ્વીના વાતાવરણમાં પુનઃપ્રવેશ કરતા પહેલાં આ બંને મોડ્યુલ્સનું એકબીજાથી બિલકુલ સાફ અને સુરક્ષિત રીતે અલગ થવું અત્યંત જરૂરી છે. CS-CDS સિસ્ટમના પરીક્ષણથી સાબિત થયું છે કે આ મિકેનિઝમ મુખ્ય કેપ્સ્યુલ કે તેના કનેક્શન ઇન્ટરફેસને કોઈ પણ પ્રકારનું નુકસાન પહોંચાડ્યા વિના, પૂરતા સુરક્ષા માર્જિન સાથે બંને મોડ્યુલને અલગ કરી શકે છે.

વાસ્તવિક લોડ કરતાં 1.75 ગણા અતિશય પ્રેશર હેઠળ એપ્સ કવરનું ટેસ્ટિંગ

એપ્સ કવર એ કેપ્સ્યુલનો એ ભાગ છે જે પેરાશૂટ કમ્પાર્ટમેન્ટનું રક્ષણ કરે છે. પૃથ્વી પર ઉતરતી વખતે એક ચોક્કસ ઊંચાઈ પર આ કવરનું હવામાં ફેંકાઈ જવું જરૂરી છે જેથી પેરાશૂટ સમયસર ખુલી શકે. આ પ્રક્રિયાને ચકાસવા માટે ઈસરોના વૈજ્ઞાનિકોએ વાસ્તવિક મિશન દરમિયાન અપેક્ષિત પ્રેશર કરતાં પૂરા 1.75 ગણા વધુ અતિશય લોડ અને પ્રેશર હેઠળ સિમ્યુલેશન કર્યું હતું. ટેસ્ટના પરિણામો દર્શાવે છે કે આટલા અસાધારણ દબાણ છતાં કવરની ડિઝાઇન સુરક્ષિત મર્યાદામાં રહી હતી, જે તેની મજબૂતાઈ સાબિત કરે છે.

માનવસહિતના સ્પેસ મિશનમાં ભૂલને કોઈ અવકાશ હોતો નથી. જોકે આ પરીક્ષણોમાં કોઈ રોકેટ લોન્ચિંગ સામેલ નહોતું, પરંતુ મિશનના દરેક કમ્પોનન્ટની સો ટકા સુરક્ષા ચકાસવા માટે આ ગ્રાઉન્ડ ટેસ્ટ અત્યંત મહત્ત્વના હતા. ઈસરો દ્વારા હજુ સુધી પ્રથમ માનવરહિત ગગનયાન મિશનની સત્તાવાર તારીખ જાહેર કરવામાં આવી નથી, પરંતુ આ 3 મોટી સફળતાઓએ ભારતને અંતરિક્ષમાં ઈતિહાસ રચવાની ખૂબ જ નજીક લાવી દીધું છે.