નોઈડામાં ઈ-રિક્ષા હેકિંગનો દાવોઃ જાણો, શું કોઈ પણ સ્માર્ટફોન એપથી આવું થઈ શકે?

ERickshaws Problem: લિથિયમ બેટરીનું મોનિટરિંગ કરવા માટે બનેલી એક સ્માર્ટફોન એપ્લિકેશન હાલમાં ભારતમાં સોશિયલ મીડિયા પર જોરદાર વાયરલ થઈ રહી છે. વાયરલ વીડિયોમાં દાવો કરવામાં આવી રહ્યો છે કે ચાલુ મુસાફરી દરમિયાન જ ઈ-રિક્ષાને અધવચ્ચે જ બંધ કરી શકાય છે. વીડિયો ક્લિપ્સમાં જોવા મળે છે કે 'BAT-BMS' નામની એક મોબાઈલ એપ બેટરી સંચાલિત આ થ્રી-વ્હીલર્સ સાથે કનેક્ટ થાય છે અને રોડ પર ચાલતી ગાડીને સદંતર ઠપ્પ કરી દે છે. જોકે, આ વીડિયોમાં જે દેખાઈ રહ્યું છે તેની પાછળનું અસલી સત્ય થોડું અલગ અને જટિલ છે.

શું છે આ BAT-BMS એપ?
ચીનની કંપની શેનઝેન ગ્રીનેર્જી ટેક્નોલોજી દ્વારા વિકસાવવામાં આવેલી BAT-BMS એપ મૂળભૂત રીતે એક બેટરી મેનેજમેન્ટ સિસ્ટમ મોનિટરિંગ ટૂલ છે. તેનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય યુઝર્સને બ્લૂટૂથ કનેક્ટિવિટી ધરાવતી લિથિયમ બેટરીની દેખરેખ રાખવા તેમજ તેના ચાર્જિંગ અને ડિસ્ચાર્જિંગ ફંક્શનને નિયંત્રિત કરવાની સુવિધા આપવાનો છે. આ એપ બેટરીનો ચાર્જ, વોલ્ટેજ, કરંટ, તાપમાન, સાયકલ લાઈફ અને બેટરી સેલ્સની હેલ્થ જેવી મહત્ત્વની વિગતો પ્રદાન કરે છે.

શું એપ ખરેખર વ્હીકલ બંધ કરી શકે છે?
અહીં ચિંતાનો વિષય એપ પોતે નથી, પરંતુ તેનો કથિત દુરુપયોગ છે. ભારતમાં કેટલીક ઈ-રિક્ષામાં વપરાતી સસ્તી લિથિયમ બેટરી પેક્સમાં બ્લૂટૂથ-સક્ષમ BMS યુનિટ્સ હોય છે, જે સુરક્ષાની દ્રષ્ટિએ ખૂબ જ નબળા હોય છે અથવા તો તેમાં કોઈ પાસવર્ડ પ્રોટેક્શન હોતું જ નથી. જો આવી બેટરી અનસિક્યોર્ડ હોય, તો બ્લૂટૂથ રેન્જ એટલે કે 10થી 15 મીટરની અંદર રહેલી કોઈપણ વ્યક્તિ તેની સાથે કનેક્ટ થઈ શકે છે. એકવાર કનેક્ટ થયા પછી, તે વ્યક્તિ બેટરીનું ડિસ્ચાર્જ ફંક્શન ડિસેબલ કરી શકે છે, જેના કારણે મોટરનો પાવર સપ્લાય કટ થઈ જાય છે અને વાહન અધવચ્ચે જ ઊભું રહી જાય છે.

દરેક વાહનને બંધ કરવું શક્ય નથી
સોશિયલ મીડિયા પર મચેલી હોબાળા છતાં, એવો કોઈ પુરાવો નથી કે BAT-BMS એપ રસ્તા પર દોડતા દરેક ઇલેક્ટ્રિક વાહન સાથે કનેક્ટ થઈ શકે છે. આ એપ માત્ર એવા જ વાહનોની બેટરી સાથે કામ કરે છે જેમાં તેના પ્લેટફોર્મ સાથે સુસંગત બ્લૂટૂથ-સક્ષમ બેટરી મેનેજમેન્ટ સિસ્ટમ હોય. હજુ પણ ભારતમાં ઘણી ખરી ઈ-રિક્ષાઓ પરંપરાગત લેડ-એસિડ બેટરી પર ચાલે છે, જેમાં બ્લૂટૂથ કનેક્ટિવિટી હોતી જ નથી. આ ઉપરાંત, લિથિયમ બેટરીથી ચાલતા વાહનોમાં પણ ઘણા પ્રતિષ્ઠિત ઉત્પાદકો પોતાની પ્રોપ્રાઈટરી બેટરી મેનેજમેન્ટ સિસ્ટમનો ઉપયોગ કરે છે, જેના માટે તેમની પોતાની સમર્પિત એપ્સની જરૂર પડે છે, BAT-BMSની નહીં.

સોશિયલ મીડિયા પર કરાતા દાવાઓ અતિશયોક્તિભર્યા
BAT-BMS એપ આપમેળે આસપાસના કોઈપણ વાહનને શોધીને તેના પર નિયંત્રણ મેળવી લેતી નથી. આ કનેક્શન સ્થાપિત કરવા માટે, વાહનની બેટરી બ્લૂટૂથ લો એનર્જી સપોર્ટ કરતી હોવી જોઈએ, તેનું સિગ્નલ ઓન હોવું જોઈએ અને તે BAT-BMS પ્લેટફોર્મ સાથે મેચ થવી અનિવાર્ય છે. આથી, 'કોઈપણ વ્યક્તિ ગમે તે નજીકની ઈ-રિક્ષા બંધ કરી શકે છે' તેવા દાવાઓ તદ્દન અતિશયોક્તિભર્યા છે. માત્ર નબળી સુરક્ષા ધરાવતી ચોક્કસ બ્લૂટૂથ બેટરી સિસ્ટમ વાળા વાહનો જ આ જોખમ હેઠળ આવી શકે છે.

ઇલેક્ટ્રિક વ્હીકલ સેક્ટરમાં સાયબર સિક્યોરિટીની ચિંતા
આ ઘટનાએ દેશમાં ઝડપથી વધી રહેલા ઇલેક્ટ્રિક મોબિલિટી ઉદ્યોગ સામે સાયબર સિક્યોરિટીનો એક મોટો પ્રશ્ન ઊભો કર્યો છે. અહીં સમસ્યા કોઈ હાઈ-લેવલ ઈન્ટરનેટ હેકિંગની નથી, પરંતુ કેટલીક બેટરી સિસ્ટમ્સમાં રહેલી સુરક્ષા ખામી અને નબળી સેટિંગ્સની છે. માર્કેટમાં મળતી ઘણી સસ્તી બ્લૂટૂથ-સક્ષમ BMS પ્રોડક્ટ્સ નબળા ઓથેન્ટિકેશન અથવા પાસવર્ડ વિના જ સપ્લાય કરવામાં આવે છે. આ બેદરકારીને કારણે આસપાસની કોઈ પણ અજાણી વ્યક્તિ બેટરી સાથે પેરિંગ કરી શકે છે અને તેના કંટ્રોલ એક્સેસ કરી લે છે, જે વાસ્તવમાં માત્ર વાહનના માલિક પાસે જ સુરક્ષિત રહેવા જોઈએ.