મહાભારત કાળના 5 રહસ્યમય શિવમંદિર જેની સ્થાપના ખુદ પાંડવોએ કરી હોવાની માન્યતા

Shiv Temple: આજે પવિત્ર શ્રાવણ મહિનાનો છેલ્લો સોમવાર છે. શ્રાવણનો પવિત્ર મહિનો ભગવાન શિવની ભક્તિ, જળાભિષેક અને સાધના માટે વિશેષ ફળદાયી માનવામાં આવે છે. એવી માન્યતા છે કે આ પવિત્ર માસમાં મહાદેવ પોતાના ભક્તોની દરેક મનોકામના પૂર્ણ કરે છે. મહાભારત કાળથી જ શ્રાવણ અને શિવપૂજાનો ઊંડો સંબંધ રહ્યો છે. વાસ્તવમાં અજ્ઞાતવાસ અને વનવાસના કઠિન સમયમાં પાંડવોએ પણ ભગવાન શિવનું શરણ લીધું હતું અને યુદ્ધમાં વિજય તેમજ ધર્મની સ્થાપના માટે શ્રાવણ માસમાં અનેક જગ્યાએ શિવલિંગની સ્થાપના કરીને કઠોર તપસ્યા કરી હતી.

આજે દેશભરમાં સ્થિત પાંડવો સાથે જોડાયેલા પ્રાચીન શિવ મંદિરો શ્રદ્ધાળુઓ માટે અપ્રતિમ શ્રદ્ધાનું કેન્દ્ર છે, જ્યાં શ્રાવણ મહિનામાં ભક્તો મહાદેવને જળાભિષેક કરવા માટે દૂર-દૂરથી પહોંચે છે. તો આવો જાણીએ પાંડવો દ્વારા સ્થાપિત અને પૂજાયેલા આવા જ પ્રમુખ શિવધામો વિશે.

લોધેશ્વર મહાદેવ મંદિર, બારાબંકી, ઉત્તર પ્રદેશ

ઉત્તર પ્રદેશના બારાબંકી જિલ્લામાં સ્થિત લોધેશ્વર મહાદેવ મંદિરને પાંડવો સાથે જોડાયેલું પ્રાચીન શિવ મંદિર માનવામાં આવે છે. એવી માન્યતા છે કે, મહાભારત કાળમાં પાંડવોએ અજ્ઞાતવાસ દરમિયાન અહીં ભગવાન શિવની આરાધના કરી હતી. કહેવાય છે કે તેમણે યુદ્ધમાં વિજય અને પોતાનું ખોવાયેલું રાજ્ય પાછું મેળવવાની કામના સાથે અહીં તપસ્યા અને અનુષ્ઠાન કર્યા હતા. મંદિરના ગર્ભગૃહમાં પ્રાચીન શિવલિંગ બિરાજમાન છે. અહીં માતા પાર્વતી સાથે જોડાયેલી પ્રાચીન પ્રતિમાઓ હોવાની પણ માન્યતા છે. સ્થાનિક પરંપરા પ્રમાણે વેદવ્યાસ મુનિના કહેવાથી પાંડવોએ અહીં રૂદ્ર મહાયજ્ઞ કર્યો હતો.

ઘાઘરા નદીના તટ નજીક આવેલું આ મંદિર શ્રદ્ધાળુઓ માટે ખૂબ જ મહત્ત્વપૂર્ણ છે. મંદિર પરિસરમાં 'પાંડવ કૂપ' નામનો એક પ્રાચીન કૂવો પણ હોવાનું કહેવાય છે. માન્યતા છે કે, તેના પાણીમાં ઔષધીય ગુણો રહેલા છે અને તેને પીવાથી અનેક બીમારીઓ દૂર થઈ જાય છે. જોકે આ દાવાઓનું વૈજ્ઞાનિક પ્રમાણ અલગ વિષય છે. શ્રાવણ મહિનામાં અહીં મોટી સંખ્યામાં શ્રદ્ધાળુઓ ભગવાન શિવને જળાભિષેક કરવા પહોંચે છે. મહાશિવરાત્રિના અવસરે પણ મંદિરમાં દૂર-દૂરથી ભક્તો દર્શન માટે આવે છે. માન્યતા છે કે અહીં સાચા મનથી માગેલી મનોકામના પૂર્ણ થાય છે. મંદિરનું વર્તમાન સ્વરૂપ સમય જતાં થયેલા નિર્માણ અને જીર્ણોદ્ધારનું પરિણામ છે. જોકે આસપાસ ખોદકામ દરમિયાન પ્રાચીન લાલ ઈંટો મળી હોવાની વાત પણ કહેવાય છે.

પાંડેશ્વરનાથ ધામ, પ્રયાગરાજ, ઉત્તરપ્રદેશ

પ્રયાગરાજમાં સ્થિત પાંડેશ્વરનાથ ધામને પણ પાંડવો સાથે જોડાયેલું પ્રાચીન શિવ મંદિર માનવામાં આવે છે. સ્થાનિક માન્યતા પ્રમાણે અજ્ઞાતવાસ દરમિયાન જ્યારે પાંડવો આ ક્ષેત્રમાં પહોંચ્યા, ત્યારે તેમણે અહીં શિવલિંગની સ્થાપના કરી અને ભગવાન શિવની પૂજા કરી હતી. કહેવાય છે કે અંગદેશ અને મગધની યાત્રા દરમિયાન પાંડવોએ ઋષિ ભારદ્વાજની સલાહ પર અહીં શિવલિંગની સ્થાપના કરી હતી. આ જ કારણે આ સ્થાનનો સંબંધ પાંડવો સાથે જોડવામાં આવે છે.

આ મંદિર પત્થરોથી નિર્મિત પ્રાચીન સંરચના માટે પણ ઓળખાય છે. આ મંદિરને પ્રયાગરાજની પંચકોશી પરિક્રમા સાથે જોડાયેલા પ્રમુખ ધાર્મિક સ્થળોમાં ગણવામાં આવે છે. સ્થાનિક માન્યતામાં તેને સિદ્ધપીઠ પણ કહેવામાં આવે છે. શ્રદ્ધાળુઓનો વિશ્વાસ છે કે, અહીં ભગવાન શિવના દર્શન અને પૂજા કરવાથી તેમની મનોકામનાઓ પૂર્ણ થાય છે.

મમલેશ્વર મહાદેવ મંદિર, હિમાચલ પ્રદેશ

હિમાચલ પ્રદેશની સુંદર વાદીઓમાં સ્થિત મમલેશ્વર મહાદેવ મંદિરનો સંબંધ પણ મહાભારત કાળ અને પાંડવો સાથે જોડવામાં આવે છે. એવી માન્યતા છે કે અજ્ઞાતવાસ દરમિયાન પાંડવો કેટલાક સમય માટે આ ક્ષેત્રમાં રોકાયા હતા અને આ દરમિયાન જ તેમણે અહીં ભગવાન શિવની સ્થાપના કરી હતી. મંદિરના ગર્ભગૃહમાં ભગવાન શિવ અને માતા પાર્વતીની પ્રતિમાઓ છે. અહીં એક પ્રાચીન શિવલિંગ પણ સ્થાપિત છે.

સ્થાનિક માન્યતા પ્રમાણે આ જ ક્ષેત્રમાં ભીમની મુલાકાત હિડિંબા સાથે થઈ હતી, જે બાદમાં તેમની પત્ની બની હતી. મંદિરમાં ભીમ સાથે જોડાયેલું એક વિશાળ ઢોલ પણ રાખવામાં આવ્યું છે. તેને સ્થાનિક લોકો ભીમનું ઢોલ માને છે. મંદિરમાં લગભગ 200 ગ્રામ વજનનો એક પ્રાચીન ઘઉંનો દાણો પણ રાખવામાં આવ્યો હોવાની વાત કહેવાય છે. માન્યતા છે કે આ દાણો પાંડવોના સમયનો છે અને તેમણે તેને અહીં ઉગાડ્યો હતો.

મંદિર પરિસરમાં એક અખંડ અગ્નિ અથવા ધૂણી સાથે જોડાયેલી માન્યતા પણ પ્રચલિત છે. શ્રદ્ધાળુઓનો વિશ્વાસ છે કે આ અગ્નિ મહાભારત કાળથી સતત સળગી રહી છે. જોકે આટલા લાંબા સમય સુધી તેના સતત બળતા રહેવાના દાવાની ઐતિહાસિક પુષ્ટિ એક અલગ વિષય છે.

શ્રી કાલીનાથ મહાકાલેશ્વર મહાદેવ, હિમાચલ પ્રદેશ

હિમાચલ પ્રદેશના કાંગડા જિલ્લાના દેહરા ક્ષેત્રના પરાગ્વે ગામમાં સ્થિત શ્રી કાલીનાથ મહાકાલેશ્વર મહાદેવ મંદિર વ્યાસ નદીના તટ પર સ્થિત છે. આ મંદિરનો સંબંધ પણ પાંડવો સાથે જોડાયેલી લોકમાન્યતાઓ સાથે હોવાનું કહેવાય છે.

માન્યતા છે કે લાક્ષાગૃહની ઘટનામાંથી સુરક્ષિત બચ્યા બાદ પાંડવોએ અહીં ભગવાન શિવની આરાધના કરી હતી. મંદિરમાં સ્થાપિત શિવલિંગને વિશેષ માનવામાં આવે છે. સ્થાનિક માન્યતા પ્રમાણે તેમાં ભગવાન શિવ અને માતા મહાકાલી બંનેની શક્તિઓનો વાસ છે. કહેવાય છે કે અહીં સ્થાપિત શિવલિંગ ધીમે-ધીમે જમીનની અંદર ધસતું જાય છે. આ બાબતે પણ અનેક ધાર્મિક માન્યતાઓ પ્રચલિત છે.

એક અન્ય કથા પ્રમાણે વનવાસ દરમિયાન પાંડવો પોતાની સાથે પ્રયાગ, ઉજ્જૈન, નાસિક, હરિદ્વાર અને રામેશ્વરમ જેવા પ્રમુખ તીર્થોનું જળ લઈને આવ્યા હતા. તેમણે આ પાંચ તીર્થોના જળને અહીં એક તળાવમાં ભેગું કર્યું હતું. આ જ કારણે આ સ્થાનને પંચતીર્થી કહેવામાં આવવા લાગ્યું. માન્યતા છે કે પંચતીર્થીમાં સ્નાન કરવું પુણ્યદાયી હોય છે અને વૈશાખીના દિવસે અહીં સ્નાન કરવાનું વિશેષ ધાર્મિક મહત્ત્વ છે.

લાખામંડલ મહાદેવ મંદિર, ઉત્તરાખંડ

ઉત્તરાખંડમાં યમુના નદીના તટ પર સ્થિત લાખામંડલ મહાદેવ મંદિર ભગવાન શિવ અને માતા પાર્વતીને સમર્પિત એક પ્રાચીન મંદિર છે. આ મંદિરનો સંબંધ પણ મહાભારત કાળ અને પાંડવોની કથા સાથે જોડવામાં આવે છે. એવી માન્યતા છે કે, દુર્યોધને પાંડવોને મારી નાખવા માટે લાક્ષાગૃહનું નિર્માણ કરાવ્યું હતું. પાંડવો આ કાવતરામાંથી બચીને એક ગુફાના રસ્તે બહાર નીકળી ગયા હતા. જે સ્થાન પરથી પાંડવોના બહાર નીકળવાની કથા કહેવામાં આવે છે, ત્યાં ચિત્રેશ્વર મહાદેવ સાથે જોડાયેલી ગુફા પણ હોવાનું કહેવાય છે, જે લાખામંડલ ગામ નજીક સ્થિત છે. કહેવાય છે કે આ ઘટના બાદ યુધિષ્ઠિરે ભગવાન શિવ અને માતા પાર્વતી પ્રત્યે કૃતજ્ઞતા વ્યક્ત કરવા માટે અહીં મંદિરનું નિર્માણ કરાવ્યું હતું અને શિવલિંગની સ્થાપના કરી હતી.

મંદિર પરિસરમાં અલગ-અલગ રંગ અને આકારના બે શિવલિંગ છે. અહીં એક ખડક પર માતા પાર્વતીના પગના નિશાન હોવાની માન્યતા પણ છે. આજે લાખામંડલ મહાદેવ મંદિર ધાર્મિક અને ઐતિહાસિક દૃષ્ટિએ ખૂબ જ મહત્ત્વપૂર્ણ માનવામાં આવે છે. જોકે મંદિર અને પાંડવોના સંબંધથી જોડાયેલી કેટલીક વાતો સ્થાનિક માન્યતાઓ અને લોકકથાઓ પર આધારિત છે.