ટ્રમ્પની તુમાખી - નેતન્યાહૂનો નનૈયો, મિડલ ઈસ્ટને શાંત નહીં થવા દે!

• ગાઝા પટ્ટીમાં શાંતિ સ્થાપવા માટે અમેરિકાએ આપેલી ૧૫ મુદ્દાની યોજનાને નેતન્યાહૂએ ફગાવી દેતા, મિત્રતામાં તિરાડના સંકેત
• નેતન્યાહૂએ સ્પષ્ટ જણાવ્યું હતું કે, 'ઇઝરાયેલ ૧૫-મુદ્દાના દસ્તાવેજને અસ્વીકાર કરે છે. જ્યાં સુધી હમાસ ખરેખર નિઃશસ્ત્ર ન થાય ત્યાં સુધી IDF કોઈપણ પ્રકારની વાપસી કરશે નહીં. જ્યારે હું હમાસના નિઃશસ્ત્રીકરણની વાત કરું છું, ત્યારે તેનો અર્થ ભારે શસ્ત્રો, હળવા શસ્ત્રો અને તમામ શસ્ત્રા થાય છે. આપણે વાસ્તવિક નિઃશસ્ત્રીકરણની વાત કરી રહ્યા છીએ, કાલ્પનિક નિઃશસ્ત્રીકરણની નહીં. હું વડા પ્રધાન છું, ત્યાં સુધી ગાઝા અથવા વેસ્ટ બેંકમાં કોઈ પેલેસ્ટાઈનનું રાજ્ય બનશે નહીં.' : આ વિવાદના કેન્દ્રમાં રહેલો દસ્તાવેજ 'બોર્ડ ઓફ પીસ'ના નેજા હેઠળ તૈયાર કરવામાં આવેલ એક વ્યાપક ૧૫-મુદ્દાનો રોડમેપ છે, જે અગાઉના બંધકોની મુક્તિ અને યુદ્ધવિરામ કરારો પછી ટ્રમ્પ દ્વારા સ્થાપિત કરવામાં આવેલી એક આંતરરાષ્ટ્રીય રાજકીય વ્યવસ્થા છે.

ઇઝરાયેલના વડા પ્રધાન બેન્જામિન નેતન્યાહૂએ વોશિંગ્ટનને સીધો નકારાત્મક જવાબ આપતા ગાઝા પટ્ટી માટે યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ સમર્થિત ૧૫-મુદ્દાની શાંતિ યોજનાને સ્પષ્ટપણે ફગાવી દીધી છે. જેરૃસલેમમાં યોજાયેલી સાપ્તાહિક કેબિનેટ બેઠક દરમિયાન કરવામાં આવેલી આ જાહેરાત, ઇઝરાયેલ અને યુએસ પ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પના વહીવટીતંત્ર વચ્ચે ચાલી રહેલા મતભેદો દર્શાવે છે. આ નિર્ણયે પશ્ચિમ એશિયાના ખાસ કરીને મિડલ ઈસ્ટના પ્રાદેશિક સંકટના ઝડપી કૂટનીતિક ઉકેલની આશાઓ પર પણ પાણી ફેરવી દીધું છે. નેતન્યાહૂએ જાહેરાત કરી હતી કે જ્યાં સુધી હમાસ સંપૂર્ણ નિઃશસ્ત્રીકરણ ન કરે ત્યાં સુધી ઇઝરાયેલ ડિફેન્સ ફાર્સિસ ગાઝા પટ્ટીના કોઈપણ ભાગમાંથી આંશિક વાપસી પણ નહીં કરે. ટ્રમ્પે જે માળખાને થોડા દિવસો પહેલા એક સીમાચિહ્નરૃપ સફળતા તરીકે રજૂ કર્યું હતું, તેના મુખ્ય મુદ્દાને સ્પષ્ટપણે નકારીને ઈઝરાયેલી વડા પ્રધાન નેતન્યાહૂ સંપૂર્ણ લશ્કરી વિજયને પ્રાથમિકતા આપી રહ્યા છે. ઉલ્લેખનીય છે કે, પશ્ચિમ એશિયામાં સંઘર્ષો સતત વધી રહ્યા છે, જેમાં લેબનોનમાં ઈરાન સમથત લડવૈયાઓ સાથેનો સંઘર્ષ, તેહરાન સાથે સીધું ઘર્ષણ અને ફિલિપિની એન્ક્લેવમાં ગંભીર માનવતાવાદી સંકટનો સમાવેશ થાય છે.
વોશિંગ્ટનની મધ્યસ્થતામાં ચાલી રહેલી વાટાઘાટો માટે ચોક્કસ સીમા નક્કી કરતા નેતન્યાહૂએ સ્પષ્ટ જણાવ્યું હતું કે, 'ઇઝરાયેલ ૧૫-મુદ્દાના દસ્તાવેજને અસ્વીકાર કરે છે.' 'જ્યાં સુધી હમાસ ખરેખર નિઃશસ્ત્ર ન થાય ત્યાં સુધી IDF કોઈપણ પ્રકારની વાપસી કરશે નહીં. જ્યારે હું હમાસના નિઃશસ્ત્રીકરણની વાત કરું છું, ત્યારે તેનો અર્થ ભારે શસ્ત્રો, હળવા શસ્ત્રો અને તમામ શસ્ત્રો થાય છે. આપણે વાસ્તવિક નિઃશસ્ત્રીકરણની વાત કરી રહ્યા છીએ, કાલ્પનિક નિઃશસ્ત્રીકરણની નહીં.' નેતન્યાહૂએ સ્વીકાર્યું કે ઇઝરાયેલી અધિકારીઓ અમેરિકન વાટાઘાટકારો સાથે ચર્ચા કરી રહ્યા છે, પરંતુ તેમણે સ્પષ્ટ કર્યું કે જેરૃસલેમ મુખ્ય લશ્કરી પૂર્વશરતો પર નમતું જોખવા માટે કોઈ બંધન અનુભવતું નથી. આકરી પ્રતિક્રિયા આપતા તેમણે ઉમેર્યું, 'અમને ઉપદેશ આપનારા બધાથી વિપરીત, અમે ઇઝરાયેલની સુરક્ષા માટે જે જરૃરી છે તે કરીએ છીએ, અને જ્યારે જરૃર પડે ત્યારે અમારા શ્રેષ્ઠ મિત્રો સામે પણ આપણે આપણું વલણ જાળવી રાખવાનું જાણીએ છીએ. હું વડા પ્રધાન છું, ત્યાં સુધી ગાઝા અથવા વેસ્ટ બેંકમાં કોઈ પેલેસ્ટાઈનનું રાજ્ય બનશે નહીં.'
ઉલ્લેખનીય છે કે, આ વિવાદના કેન્દ્રમાં રહેલો દસ્તાવેજ 'બોર્ડ ઓફ પીસ'ના નેજા હેઠળ તૈયાર કરવામાં આવેલ એક વ્યાપક ૧૫-મુદ્દાનો રોડમેપ છે, જે અગાઉના બંધકોની મુક્તિ અને યુદ્ધવિરામ કરારો પછી ટ્રમ્પ દ્વારા સ્થાપિત કરવામાં આવેલી એક આંતરરાષ્ટ્રીય રાજકીય વ્યવસ્થા છે. ૩૦ જુલાઈ, ૨૦૨૬ના રોજ ઔપચારિક રીતે નિમાયેલા એક્ઝિક્યુટિવ ડિરેક્ટર નિકોલે મ્લાડેનોવના નેતૃત્વ હેઠળ, બોર્ડ ઓફ પીસ ગાઝામાં કાયમી ઉકેલને અટકાવતા મૂળભૂત માળખાકીય પ્રશ્નોને ઉકેલવા માંગતું હતું. આ ૧૫-મુદ્દાનો રોડમેપ શત્રુતાના અંત અને લાંબા ગાળાના પુનઃનિર્માણ વચ્ચેના અંતરને ઘટાડવા પર આધારિત હતો.
'બોર્ડ ઓફ પીસ' અમેરિકાની પહેલ પર બનાવાયેલી એક આંતરરાષ્ટ્રીય કૂટનીતિક સમિતિ છે, જેનો હેતુ ગાઝામાં યુદ્ધ ખતમ થયા પછીની વ્યવસ્થા સંભાળવાનો અને લાંબા ગાળાના ઉકેલનો માર્ગ તૈયાર કરવાનો હતો. બોર્ડે જ આ યોજના બનાવવાની હતી કે યુદ્ધવિરામ પછી ગાઝાનું પુનઃનિર્માણ કેવી રીતે થાય. હમાસને હથિયાર છોડવા માટે તૈયાર કરવું અને ગાઝાનું વહીવટ એક નવી તકનીકી સંસ્થાને સોંપવાની વ્યવસ્થા કરવી એ જ આ સમિતિનું કામ હતું. આ 'બોર્ડ ઓફ પીસ' એ અમેરિકાના નિર્દેશનમાં ૧૫-મુદ્દાનો રોડમેપ તૈયાર કર્યો હતો, જેને ઇઝરાયેલે ફગાવી દીધો છે.

તેમાં સૌથી પહેલાં તો તબક્કાવાર નિઃશસ્ત્રીકરણ કરવાનું હતું. હમાસના ભારે તોપખાના, રોકેટ સ્ટોકપાઈલ્સ, નાના શસ્ત્રો અને લશ્કરી માળખાકીય સુવિધાઓનું ક્રમિક સમર્પણ, સાથે ગાઝામાં ભૂગર્ભ ટનલ નેટવર્કને પદ્ધતિસર તોડી પાડવું અને સીલ કરવું. આંતરરાષ્ટ્રીય દેખરેખ હેઠળ કાર્યરત 'નેશનલ કમિટી ફોર ધ એડમિનિસ્ટ્રેશન ઓફ ગાઝા' તરીકે ઓળખાતા નવરચિત, તકનીકી મંડળને વહીવટી સત્તાનું હસ્તાંતરણ કરવું. વ્યવસ્થા જાળવવા, સરહદી વિસ્તારોને સુરક્ષિત કરવા અને સ્થાનિક સુરક્ષા ક્ષમતાઓનું નિર્માણ થાય ત્યાં સુધી પુનઃ-શસ્ત્રીકરણને રોકવા માટે ઈન્ટરનેશનલ સ્ટેબિલિટી ફોર્સ તહેનાત કરવી. ગાઝા પટ્ટીની અંદર વસ્તી ધરાવતા કેન્દ્રો અને વ્યૂહાત્મક કોરિડોરમાંથી IDF દળોની ધીમે ધીમે, તબક્કાવાર વાપસી, જે સીધી રીતે નિઃશસ્ત્રીકરણ પ્રક્રિયાના લક્ષ્યો સાથે જોડાયેલી હોય. ખાસ કરીને નાગરિક માળખાકીય સુવિધાઓના પુનઃનિર્માણ, માનવતાવાદી પહોંચને વિસ્તૃત કરવા માટેના પગલાં. જાણકારોના મતે, આ વર્ષના અંતમાં ઓક્ટોબરમાં યોજાનારી રાષ્ટ્રીય ચૂંટણીઓ સાથે, નેતન્યાહૂ કટ્ટરપંથી ગઠબંધન ભાગીદારો અને વિભાજિત મતદારો બંને તરફથી દબાણનો સામનો કરી રહ્યા છે. તાજેતરના અઠવાડિયામાં, ફાર-રાઇટ ગઠબંધન નેતાઓ, જેમાં ખાસ કરીને નાણાં પ્રધાન બેઝાલેલ સ્મોટ્રિચ અને રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા પ્રધાન ઇતામાર બેન-ગ્વીરે જાહેરમાં ચેતવણી આપી હતી કે જો નેતન્યાહૂ પ્રાદેશિક વાપસી અથવા પેલેસ્ટાઈનના શાસન પર સંમતિ દર્શાવતા કોઈપણ માળખાને સ્વીકારશે તો તેઓ શાસક ગઠબંધનને તોડી નાખશે. નેતન્યાહૂ માટે, ચૂંટણી પ્રચાર ગરમ થઈ રહ્યો છે ત્યારે ગઠબંધનની એકતા જાળવી રાખવી એ એક અસ્તિત્વ ટકાવી રાખવાની રાજકીય પ્રાથમિકતા છે. ઇઝરાયેલમાં જાહેર અભિપ્રાયના પોલ્સ મિશ્ર લાગણીઓ દર્શાવે છે. બીજી તરફ મોટાભાગની પ્રજા કાયમી અને અંતિમ ઉકેલ ઈચ્છે છે, ત્યારે રાજકીય સ્પેક્ટ્રમમાં નિઃશસ્ત્રીકરણ સુનિશ્ચિત કરવા માટે આંતરરાષ્ટ્રીય દળો અથવા ફિલિસ્તીની ટેકનોક્રેટિક સંસ્થાઓ પર નિર્ભર રહેવાની શક્યતા અંગે વ્યાપક શંકાઓ છે. વોશિંગ્ટન સામે બાંધછોડ ન કરવાનું વલણ અપનાવીને, નેતન્યાહૂ તેમના રાજકીય જોડાણને મજબૂત કરવા માંગે છે અને બાહ્ય રાજનૈતિક દબાણ સામે રાષ્ટ્રીય સુરક્ષાનો ઉપયોગ કરીને પોતાનો પક્ષ વધુ મજબૂત કરવા માગે છે.
અન્ય બાબત એવી છે કે, ઓક્ટોબરના યુદ્ધવિરામ કરારના માળખા હેઠળ યુદ્ધના અગાઉના શિખરોની તુલનામાં મોટા પાયાના લશ્કરી આક્રમણો ઘટયા હોવા છતાં, ગાઝામાં દરરોજ સ્થાનિક લડાઈ, લક્ષ્યાંકિત હવાઈ દરોડા અને સુરક્ષા સંઘર્ષો ચાલુ રહે છે. સમગ્ર એન્ક્લેવમાં નાગરિક માળખાકીય સુવિધાઓ વ્યાપકપણે ક્ષતિગ્રસ્ત છે, જેમાં સેંકડો હજાર વિસ્થાપિત પેલેસ્ટાઈનીઓ ખાન યુનિસ, દેર અલ-બલાહ અને દરિયાકાંઠાના વિસ્તારોમાં એકત્રિત કામચલાઉ આશ્રય શિબિરોમાં રહે છે. હ્યુમન રાઈટ્સ એજન્સીઓ અહેવાલ આપે છે કે કડક સુરક્ષા તપાસ અને અટવાયેલા સરહદ વહીવટી પ્રોટોકોલને કારણે આવશ્યક પુરવઠો, તબીબી ઉપકરણો અને બાંધકામ સામગ્રીનો પ્રવાહ ગંભીર રીતે પ્રતિબંધિત રહે છે. અમેરિકી પ્રસ્તાવ હેઠળ, સ્ટેબિલાઈઝ ફોર્સનો પ્રવેશ અને 'નેશનલ કમિટી ફોર ધ એડમિનિસ્ટ્રેશન ઓફ ગાઝા'ની સ્થાપનાનો હેતુ કચરો હટાવવા, પાણી અને વીજળીની ગ્રીડ પુનઃસ્થાપિત કરવા અને કામચલાઉ નાગરિક શાસનની સ્થાપના માટે સમર્પિત અબજો ડોલરની વિદેશી સહાયને અનલોક કરવાનો હતો.
લશ્કરી વાપસી અથવા સ્થાનિક સુરક્ષા ગેરંટી માટે સંમત માળખા વિના, આંતરરાષ્ટ્રીય દાતાઓ પુનઃનિર્માણ પ્રોજેક્ટ્સ માટે મૂડી રોકાણ કરવામાં ખચકાય છે જે ફરીથી થતા સંઘર્ષોમાં નષ્ટ થવાનું જોખમ ધરાવે છે. દરમિયાન, ગાઝાના રસ્તાઓ પર, દૈનિક જીવન હુમલાઓથી પ્રભાવિત થઈ રહ્યું છે. ઇઝરાયેલના આ નિર્ણયથી અરબ દેશો પણ ખુશ નથી. સાઉદી અરેબિયા, સંયુક્ત અરબ અમીરાત (IDF), કતર, ઇજિપ્ત, જોર્ડન, તુર્કી, પાકિસ્તાન અને ઇન્ડોનેશિયાના વિદેશ મંત્રીઓએ સંયુક્ત જાહેરાત કરીને ઇઝરાયેલના સતત સૈન્ય અભિયાનો અને સ્થાપિત કૂટનીતિક માળખાઓને અસ્વીકાર કરવાની નિંદા કરી છે. સંયુક્ત નિવેદનમાં ચેતવણી આપવામાં આવી છે કે આ શાંતિ યોજનાને છોડી દેવાથી રાજકીય પ્રક્રિયા સંપૂર્ણપણે પાટા પરથી ઉતરી શકે છે.

ઈઝરાયેલ અને અમેરિકાના સંબંધો ઉપર સૌથી માઠી અસર પડશે
ઉલ્લેખનીય છે કે, આ ડીલ અંગે જે રીતે નેતન્યાહુએ પ્રતિક્રિયા આપી છે ત્યારબાદ આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે તેના પડઘા પડયા છે.
જાણકારોના મતે નેતન્યાહૂની આ પ્રકારની જાહેરાત ઇઝરાયેલી નેતૃત્વ અને ટ્રમ્પ વચ્ચેના સૌથી મોટા જાહેર મતભેદોમાંથી એક દર્શાવે છે. તેમના સમગ્ર કાર્યકાળ દરમિયાન, ટ્રમ્પે પશ્ચિમ એશિયામાં વ્યાપક સોદા કરવાની તેમની ક્ષમતા પર સતત ભાર મૂક્યો છે, જે લાંબા સમયથી ચાલી રહેલા પ્રાદેશિક સંઘર્ષોનો અંત આણવા તરફ પ્રગતિના પુરાવા તરીકે 'બોર્ડ ઓફ પીસ' ની ૧૫-મુદ્દાની યોજનાનો વારંવાર ઉલ્લેખ કરે છે.
ખાસ વાત એ છે કે, નેતન્યાહૂના રવિવારના કેબિનેટ સંબોધનના થોડા દિવસો પહેલા જ, બંને નેતાઓએ વોશિંગ્ટનમાં એક હાઇ-પ્રોફાઇલ સમિટ દરમિયાન દ્વિપક્ષીય ચર્ચા કરી હતી. તે બેઠકો પછી, ટ્રમ્પે એક આશાવાદી આકલન રજૂ કર્યું હતું, અને પત્રકારોને આશ્વાસન આપ્યું હતું કે આગળના જટિલ ઓપરેશનલ અવરોધોને સ્વીકારવા છતાં, ઇઝરાયેલ શાંતિ રોડમેપના સામાન્ય સિદ્ધાંતો સાથે સહમત છે. જાણકારો માને છે કે, યુદ્ધ સમયે પણ લશ્કરો પાછા ખેંચવા માટે જે રીતે અમેરિકાએ દબાણ કર્યું હતું તેનાથી ઈઝરાયેલ નારાજ હતું. તેના પગલે જ વર્તમાન સમયમાં નેતન્યાહૂ આડા ફાટયા છે. અમેરિકા એક તરફ ઈરાન સાથે ભેખડે ભરાયેલું છે અને તેમાંથી બહાર નીકળવા તમામ સ્તરે હવાતિયાં મારી રહ્યું છે ત્યાં હવે ઈઝરાયેલે એક છેડો છૂટો મુકી દીધો છે.
જાણકારો માને છે કે, ઈઝરાયેલ દ્વારા આ પ્રકારે જ કામગીરી કરવામાં આવશે કે વલણ દાખવવામાં આવશે તો તેનાથી ઈઝરાયેલ અને અમેરિકાના સંબંધો ઉપર તેની મોટી અસર જોવા મળશે. આ ઉપરાંત આ સ્થિતિમાં લાંબાગાળે ઈઝરાયેલને તેનાથી વ્યાપક નુકસાન જવાની પણ ભીતિ રહેલી છે.