ચીનમાં એઆઈનો ફુગ્ગો ફૂટયો : 4 મહિનામાં 480 અબજ ડોલરનું ધોવાણ

• એઆઈ, સેમિકન્ડક્ટર અને રોબોટિક્સ કંપનીઓ પ્રત્યે છેલ્લા બે વર્ષથી ચાલી આવતી પ્રચંડ તેજીમાં અચાનક કડાકો
• શાંઘાઈ સ્થિત 'STAR50' ઇન્ડેક્સ જુલાઈના તેના ઉચ્ચતમ સ્તરથી લગભગ ૪૦ ટકા તૂટી ચૂક્યો છે. આ ઉપરાંત, ચીનનો વ્યાપક બ્લુ-ચિપ ઇન્ડેક્સ 'CSI300' પણ જૂન મહિનાની ટોચથી આશરે ૨૦ ટકા ગગડયો છે. આ ઘટાડો ચીનની આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ, સેમિકન્ડક્ટર અને રોબોટિક્સ કંપનીઓ પ્રત્યે છેલ્લા બે વર્ષથી ચાલી આવતી પ્રચંડ તેજી અને ઉત્સાહમાં મોટો પલટો દર્શાવે છે : રોબોટિક્સ, એઆઈ કે સેમિકન્ડક્ટરના કારણે લોકોને શું ફાયદો થશે અને ભવિષ્યમાં શું ગુમાવવાનું પણ આવશે તેના વિશે લોકોમાં સભાનતા આવતાની સાથે જે તે દિશામાં લોકોનો અણગમો શરૂ થઈ ગયો હોય તેમ જણાઈ રહ્યું છે. અતિશય ઊંચા મૂલ્યાંકનો, ભવિષ્યની માંગ પર સર્જાયેલા પ્રશ્નાર્થો, ચાઇનીઝ ટેક એક્સપોર્ટ પર સંભવિત નિયંત્રણો અને નફારૂપી વેચવાલીના દબાણે રોકાણકારોના વિશ્વાસને હચમચાવી દીધો છે : ઊંચા વેલ્યુએશન ઉપરાંત ચીનનો એઆઈ ઉદ્યોગ બીજી એક ગંભીર અડચણનો સામનો કરી રહ્યો છે.

ચીનનો આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સમાં તેજીનો દોર હવે અચાનક વર્ચ્યુઅલ વિશ્વમાંથી વાસ્તવિકતાની કઠોર ભૂમી પર આવીને ઊભો રહ્યો છે.
એઆઈ અને સેમિકન્ડક્ટર શેરોમાં આવેલા તીવ્ર વેચવાલીના દબાણને કારણે ચાર મહિનાથી પણ ઓછા સમયમાં લગભગ ૪૮૦ અબજ ડોલર (આશરે રૂ. ૪૦ લાખ કરોડ) જેટલી માર્કેટ વેલ્યૂ સાફ થઈ ગઈ છે.
રોઇટર્સના અહેવાલ અનુસાર, શાંઘાઈ સ્થિત ટોચની ૫૦ ટેક્નોલોજી કંપનીઓને ટ્રેક કરતો મુખ્ય 'STAR50' ઇન્ડેક્સ જુલાઈના તેના ઉચ્ચતમ સ્તરથી લગભગ ૪૦ ટકા તૂટી ચૂક્યો છે. આ ઉપરાંત, ચીનનો વ્યાપક બ્લુ-ચિપ ઇન્ડેક્સ 'CSI300' પણ જૂન મહિનાની ટોચથી આશરે ૨૦ ટકા ગગડયો છે. આ ઘટાડો ચીનની આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ, સેમિકન્ડક્ટર અને રોબોટિક્સ કંપનીઓ પ્રત્યે છેલ્લા બે વર્ષથી ચાલી આવતી પ્રચંડ તેજી અને ઉત્સાહમાં મોટો પલટો દર્શાવે છે.
જાણકારોના મતે આર્ટિફિશિયલ ઈન્ટેલિજન્સ, તેની વધતી જતી સરહદો, તેની પહોંચ અને તેના અવળા પરિણામો અને જોખમો અંગે પણ હવે લોકોમાં જાગ્રતી આવવા લાગી છે. રોબોટિક્સ, એઆઈ કે સેમિકન્ડક્ટરના કારણે લોકોને શું ફાયદો થશે અને ભવિષ્યમાં શું ગુમાવવાનું પણ આવશે તેના વિશે લોકોમાં સભાનતા આવતાની સાથે જે તે દિશામાં લોકોનો અણગમો શરૂ થઈ ગયો હોય તેમ જણાઈ રહ્યું છે.
લોકોના અચાનક બદલાયેલા વલણની અસર સીધી જ બજાર ઉપર જોવા મળી હતી. ઉલ્લેખનીય છે કે, ચીનના એઆઈ શેરોમાં આવેલા આ કડાકા પાછળ કોઈ એક માત્ર કારણ નથીત અતિશય ઊંચા મૂલ્યાંકનો, ભવિષ્યની માંગ પર સર્જાયેલા પ્રશ્નાર્થો, ચાઇનીઝ ટેક એક્સપોર્ટ પર સંભવિત નિયંત્રણો અને નફારૂપી વેચવાલીના દબાણે રોકાણકારોના વિશ્વાસને હચમચાવી દીધો છે.
સૌથી મોટી સમસ્યા એ હતી કે આ તેજી વાસ્તવિકતા કરતાં સટ્ટાખોરી પર વધુ આધારિત બની ગઈ હતી. રોકાણકારોએ એવી આશા સાથે નાણાં ઠાલવ્યા કે આ કંપનીઓને એઆઈ, એડવાન્સ્ડ ચિપ્સ અને રોબોટિક્સ ક્ષેત્રે અગ્રેસર બનાવવાના બેઇજિંગના મિશનનો સીધો લાભ મળશે. આર્થિક પ્રોત્સાહનોની સરકારી ખાતરીઓએ પણ બજારમાં ઉત્સાહ વધાર્યો, જેમાં ટેક્નોલોજી કંપનીઓ સૌથી મોટી લાભાર્થી તરીકે ઊભરી આવી. જેમ જેમ શેરના ભાવ વધતા ગયા, તેમ તેમ કંપનીઓના મૂલ્યાંકનો ભવિષ્યના વિકાસની અવાસ્તવિક અપેક્ષાઓ દર્શાવવા લાગ્યા.
રોકાણકારો માની રહ્યા હતા કે એઆઈ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરની માંગ અવિરત વધતી રહેશે અને ચિપ્સ, રોબોટિક્સ સિસ્ટમ્સ તેમજ ડેટા સેન્ટર ઘટકો સપ્લાય કરતી કંપનીઓ આ માંગને જંગી નફામાં બદલી નાખશે. પરંતુ અપેક્ષાઓ વાસ્તવિક બિઝનેસ ગ્રોથ કરતાં ક્યાંય વધુ ઝડપથી દોડતી હોય છે. જ્યારે શેરના ભાવમાં પહેલેથી જ આગામી વર્ષોના અતિ-ઝડપી વિકાસનો અંદાજ ગણી લેવાયો હોય, ત્યારે અપેક્ષામાં સહેજ પણ ખામી કે સેન્ટિમેન્ટમાં પલટો ભારે ઘટાડો નોંતરી શકે છે.
આ શેરોમાં રોકાણનું પ્રમાણ એટલું વિશાળ હતું કે ઘટાડો પણ તેટલો જ આઘાતજનક સાબિત થયો. રોઇટર્સ દ્વારા ટાંકવામાં આવેલા ગોલ્ડમેન સૅક્સના ડેટા અનુસાર, મેઇનલેન્ડ-લિસ્ટેડ 'A-શેર્સ' અને હોંગકોંગ-લિસ્ટેડ 'H-શેર્સ'માં એઆઈ શેરોનો હિસ્સો માર્કેટ કેપિટલાઇઝેશનમાં ૪૨ ટકા અને ટ્રેડિંગ ટર્નઓવરમાં ૫૭ ટકા જેટલો મોટો હતો.
બીજી મહત્ત્વની વાત એ છે કે, ઊંચા વેલ્યુએશન ઉપરાંત ચીનનો એઆઈ ઉદ્યોગ બીજી એક ગંભીર અડચણનો સામનો કરી રહ્યો છે.
આંતરરાષ્ટ્રીય બજારો, ખાસ કરીને અમેરિકા સુધીની પહોંચ પર લાદવામાં આવેલા નિયંત્રણો અને અસ્થિરતા વ્યાપક પ્રમાણમાં અસર કરી રહી છે. ચર્ચા એવી છે કે, એઆઈ ડેટા સેન્ટર્સમાં ઉપયોગમાં લેવાતા સાધનોના ચાઇનીઝ સપ્લાયર્સ પર અમેરિકા દ્વારા સંભવિત પ્રતિબંધો લાદવાની આશંકાએ વેચવાલીને વધુ તેજ બનાવી છે.
ઓપ્ટિકલ કમ્પોનન્ટ્સ આનું ઉત્તમ ઉદાહરણ છે. ઓપ્ટિકલ ટ્રાન્સસીવર્સ ડેટા સેન્ટર્સની સિસ્ટમ્સ વચ્ચે ડેટા ટ્રાન્સફર કરવામાં મદદ કરે છે, જે એઆઈ કમ્પ્યૂટિંગ માટે અનિવાર્ય કોમ્પોનન્ટ છે. ચાઇનીઝ ઉત્પાદકો 'Zhongji Innolight' અને 'Eoptolink Technology' એ ડેટા સેન્ટરની વધતી માંગ વચ્ચે મોટું રોકાણ આકર્ષ્યું હતું, પરંતુ યુએસ ડેટા સેન્ટર્સને સપ્લાય કરવાની તેમની ક્ષમતા પર નિયંત્રણો આવી શકે છે તેવી ચિંતા વચ્ચે તેમના શેરમાં જૂન-જુલાઈની ટોચથી લગભગ ૬૦ ટકા જેટલો કડાકો બોલી ગયો છે.
ઉલ્લેખનીય છે કે, ચીનની એઆઈ તેજીમાં સામાન્ય રિટેલ રોકાણકારોએ દેશની ટેક્નોલોજી ક્ષમતાના વિકાસના નામે મોટા પાયે શેરો ખરીદ્યા હતા. પરંતુ હવે તે ઉત્સાહ આકરી કસોટીમાંથી પસાર થઈ રહ્યો છે.
રોબોટ નિર્માતા 'Unitree', જેની શેર ઓફરિંગ રિટેલ રોકાણકારો દ્વારા ૮,૦૦૦ ગણી ઓવરસબ્સ્ક્રાઇબ થઈ હતી, તેના શેરમાં ઓગસ્ટના લિસ્ટિંગ બાદ ભારે પછડાટ જોવા મળી. ચિપમેકર્સ CXMT, MetaX Integrated Circuits અને Moore Threads Technology જેવી કંપનીઓએ પણ મોટો ઘટાડો વેઠવો પડયો છે.
ગયા વર્ષે ડેબ્યૂ વખતે અનુક્રમે ૭૦૦ ટકા અને ૪૦૦ ટકા ઉછળેલા MetaX અને Moore Threadsના શેરોએ જુલાઈ પછી પોતાનું અડધું મૂલ્ય ગુમાવી દીધું છે. તેવી જ રીતે Unitreeના તાજેતરના નાણાકીય પરિણામો આ મંદીનું વાસ્તવિક ચિત્ર રજૂ કરે છે. કંપનીએ ત્રીજા ક્વાર્ટરમાં વાર્ષિક ધોરણે ૭૦ ટકાની વૃદ્ધિ સાથે ૬૬.૫ કરોડ યુઆન (આશરે ૧૦ કરોડ ડોલર)ની આવક નોંધાવી હતી. જોકે, સંશોધન અને વિકાસ (R&D) ખર્ચ બમણાથી વધુ થઈ જવાને કારણે ચોખ્ખો નફો ૧૭.૪ ટકા ઘટીને ૧૧.૨૭ કરોડ યુઆન રહ્યો હતો, જે વિશ્લેષકોના અંદાજ કરતાં ઓછો હતો. તેના શેરમાં પણ અતિશય અસ્થિરતા રહી છે. આ પરિણામો દર્શાવે છે કે બિઝનેસની વૃદ્ધિ અને રોકાણકારોની અપેક્ષાઓ હંમેશા એક દિશામાં આગળ વધતી નથી.
બીજી વાત એવી છે કે, કડાકાને કારણે મૂલ્યાંકન ઘટયું છે ખરું, પરંતુ ચાઇનીઝ ટેક શેરો હજી પણ સસ્તા કે ખરીદવા યોગ્ય સોદા બની ગયા નથી. રોઇટર્સ અનુસાર, STAR50 ઇન્ડેક્સ હજી પણ તેની અગાઉની કમાણીના આશરે ૧૦૦ ગણા વેલ્યુએશન પર ટ્રેડ થઈ રહ્યો છે, જે અગાઉ લગભગ ૨૫૦ ગણો હતો. તેની સરખામણીમાં અમેરિકાનો નાસ્ડેક ૧૦૦ તેની ટ્રેઇલિંગ કમાણીના માત્ર ૩૦ ગણા આસપાસ ટ્રેડ થાય છે. બંને બજારો વચ્ચેની સરખામણી દરેક પાસામાં એકસમાન ન હોવા છતાં, આ તફાવત દર્શાવે છે કે ચીની ટેક શેરોમાં હજુ પણ અતિશય આશાવાદ વણાયેલો છે. રોકાણકારોએ હવે એ જોવાનું રહેશે કે બાકી રહેલા મૂલ્યાંકનો કંપનીઓની વાસ્તવિક આવક, નફો અને ટકાઉ કેશ ફ્લો ઉત્પન્ન કરવાની ક્ષમતા સાથે સુસંગત છે કે નહીં.
એઆઈ હાર્ડવેર અને રોબોટિક્સ જેવા ઝડપથી બદલાતા ઉદ્યોગોમાં આ બાબત અત્યંત મહત્વપૂર્ણ છે.
કોઈપણ કંપની નફાકારક સ્તરે પહોંચે તે પહેલાં તેણે રિસર્ચ, કમ્પ્યુટિંગ ક્ષમતા, મેન્યુફેક્ચરિંગ અને પ્રોડક્ટ ડેવલપમેન્ટમાં જંગી મૂડી રોકવી પડે છે.
આ ઉપરાંત તીવ્ર સ્પર્ધા પણ મોટો પડકાર છે. જેમ જેમ ચાઇનીઝ ઉત્પાદકો ક્ષમતા વધારશે, તેમ તેમ ચિપ્સ અને એઆઈ સાધનો બનાવતી કંપનીઓ ગ્રાહકો મેળવવા માટે ભાવ ઘટાડવાની સ્પર્ધામાં ઉતરશે. માંગ વધવા છતાં પણ આવી ગળાકાપ સ્પર્ધા નફાના માર્જિનને સંકોચી શકે છે.
આ મંદીના કારણે કંપનીઓ માટે મૂડી એકત્ર કરવી પણ મુશ્કેલ બની શકે છે, કારણ કે રોકાણકારો હવે અગાઉ જેવા અતિશય ઊંચા મૂલ્યાંકનો સ્વીકારવા તૈયાર નથી. આ ઘટાડો બેઇજિંગ માટે મોટો પડકાર ઊભો કરે છે, જે સામાન્ય નાગરિકોને શેરબજારમાં રોકાણ કરવા પ્રોત્સાહિત કરી રહ્યું હતું અને એક સ્થિર માર્કેટ બનાવવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યું હતું.

રોકાણકારો હવે માત્ર વાતો નહીં, ટકાઉ નફાના નક્કર પુરાવા માંગે છે

જાણકારોના મતે માત્ર ટેક શેરો પર આધારિત તેજી વ્યૂહાત્મક ઉદ્યોગો તરફ મૂડી આકર્ષી શકે છે, પરંતુ જો રોકાણકારો કંપનીના વ્યાપારી હિતોને બદલે માત્ર તેની 'એઆઈ ઓળખ' જોઈને નાણાં રોકવા લાગે, તો તે રોકાણના નિર્ણયોને ભટકાવી દે છે.
જ્યારે આવી તેજી અટકે છે, ત્યારે સમગ્ર બજારના સેન્ટિમેન્ટને નુકસાન થાય છે. જે રોકાણકારો મોટા પાયે પ્રમોટ થયેલા ક્ષેત્રમાં નાણાં ગુમાવે છે, તેઓ ભવિષ્યના નવા લિસ્ટિંગ અને અન્ય શેરો પ્રત્યે પણ શંકાશીલ બની જાય છે.
આ ઘટના વૈશ્વિક બજારો માટે પણ એક ચેતવણીરૂપ છે. ચીનનો આ અનુભવ એવા સમયે સામે આવ્યો છે જ્યારે આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ વિશ્વભરમાં સૌથી મોટો રોકાણ વિષય બની ગયો છે.
યુએસ ટેક શેરો પણ દબાણનો સામનો કરી રહ્યા છે, જોકે ત્યાં ઘટાડો આટલો ગંભીર નથી. રોકાણકારો એઆઈ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરમાં અબજો ડોલર ઠાલવી રહ્યા છે ત્યારે મૂળ પ્રશ્ન એ જ રહે છે : શું ભવિષ્યની કમાણી આ જંગી રોકાણ અને ઊંચા મૂલ્યાંકનોને યોગ્ય ઠેરવી શકશે? ચીનમાં આવેલા આ કરેક્શનનો અર્થ એવો નથી કે આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સની ઉદ્યોગો બદલી નાખવાની ક્ષમતા પૂરી થઈ ગઈ છે કે તમામ એઆઈ કંપનીઓ ઓવરવેલ્યુડ છે. કેટલીક મજબૂત કંપનીઓ વધુ શક્તિશાળી બનીને ઊભરી શકે છે, કારણ કે હવે રોકાણકારો સક્ષમ બિઝનેસ મોડેલ ધરાવતી પેઢીઓ અને માત્ર અપેક્ષાઓ પર દોડતી કંપનીઓ વચ્ચેનો ભેદ પારખવા લાગ્યા છે. પરંતુ હવે ટેક્નોલોજીકલ સંભાવનાઓ અને વાસ્તવિક નાણાકીય પરિણામો વચ્ચેના અંતરને નજરઅંદાજ કરવું મુશ્કેલ બની ગયું છે.
ચીનનો એઆઈ ઉત્સાહ એ ધારણા પર રચાયો હતો કે દેશની ટેક કંપનીઓ આગામી ઔદ્યોગિક વિકાસમાં કેન્દ્રીય ભૂમિકા ભજવશે. એ મહત્વકાંક્ષા હજુ પણ જીવંત છે, પરંતુ રોકાણકારો હવે માત્ર વાતો નહીં, ટકાઉ નફાના નક્કર પુરાવા માંગી રહ્યા છે. હવે સવાલ એ નથી રહ્યો કે કઈ કંપનીને એઆઈથી ફાયદો થશે; સવાલ એ છે કે કઈ કંપની આ આશાસ્પદ ટેકનોલોજીને એવા નફાકારક બિઝનેસમાં રૂપાંતરિત કરી શકશે જેનું મૂલ્યાંકન રોકાણકારો વ્યાજબી ઠેરવી શકે.