ભારતના હવામાન આગાહી તંત્રને આધુનિક બનાવવા ₹10,000 કરોડનું મોટું રોકાણ કરશે મોદી સરકાર: 'મિશન મૌસમ'નો થશે વ્યાપક વિસ્તાર

Modi Government Plans ₹10,000 Crore Weather Revamp: ભારત સરકાર દેશના હવામાન આગાહી તંત્ર (Weather Forecasting System)ને સંપૂર્ણપણે હાઇટેક અને આધુનિક બનાવવા માટે ₹10,000 કરોડના જંગી રોકાણની યોજના બનાવી રહી છે. એક અહેવાલ મુજબ, આ પગલાથી હાલમાં કાર્યરત 'મિશન મૌસમ' યોજનાનો મોટા પાયે વિસ્તાર થશે. આ પ્રસ્તાવ હેઠળ નવા અત્યાધુનિક વેધર રડાર, સેટેલાઇટ્સ અને ખાસ પ્રશિક્ષિત મેનપાવર તૈનાત કરવા માટે મોટું ફંડ ફાળવવામાં આવશે. દેશમાં અનિશ્ચિત હવામાન પેટર્ન અને કુદરતી આફતોને કારણે વધી રહેલા સામાજિક તેમજ આર્થિક નુકસાનને ધ્યાનમાં રાખીને આ મહત્ત્વપૂર્ણ નિર્ણય લેવાઈ રહ્યો છે.

મજબૂત અર્લી-વોર્નિંગ સિસ્ટમ ઊભી કરવાનો લક્ષ્યાંક

હાલ નાણાં મંત્રાલય દ્વારા આ પ્રસ્તાવની નાણાકીય સમીક્ષા કરવામાં આવી રહી છે. આ દરખાસ્તનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય એવું ઇકોસિસ્ટમ તૈયાર કરવાનો છે જે હવામાન આગાહીના મોડલ્સને વધુ મજબૂત બનાવે અને દેશભરમાં એક સચોટ 'અર્લી-વોર્નિંગ સિસ્ટમ' સ્થાપિત કરે. આનાથી વહીવટી તંત્ર અને સામાન્ય નાગરિકો વાવાઝોડું, પૂર કે હીટવેવ જેવી અત્યંત ગંભીર હવામાન પરિસ્થિતિઓનું અગાઉથી ચોક્કસ અનુમાન લગાવી શકશે અને તેના નુકસાનને ઘટાડી શકશે. ઉલ્લેખનીય છે કે એવિએશન, લેન્ડ લોજિસ્ટિક્સ, વીમા ક્ષેત્ર અને ગ્રીન એનર્જી જેવા ક્ષેત્રો પોતાના બિઝનેસ મોડલ માટે હવામાનની સચોટ આગાહીઓ પર મોટા પાયે નિર્ભર છે.

નાણાકીય વર્ષ 2026-27 માટે ₹1,342 કરોડની ફાળવણી

જાન્યુઆરી 2025માં દેશને આકરી હવામાન આપત્તિઓ સામે સજ્જ કરવા માટે 'મિશન મૌસમ' શરૂ કરાયું હતું. લોન્ચ થયા બાદથી અત્યાર સુધી સરકારે આ મિશન પાછળ ₹1,346 કરોડનો ખર્ચ કર્યો છે, જ્યારે નાણાકીય વર્ષ 2026-27 માટે વધુ ₹1,342 કરોડ ફાળવવામાં આવ્યા છે. અચાનક થતો ભારે વરસાદ અને અતિશય ગરમીને લીધે સામાન્ય જનજીવન તેમજ આર્થિક ગતિવિધિઓ ખોરવાઈ રહી હોવાથી નિષ્ણાતો હવામાન આગાહી તંત્રના તાત્કાલિક આધુનિકીકરણ પર ભાર મૂકી રહ્યા છે.

હવામાનની સચોટ આગાહી માટે ટેકનોલોજીકલ સુધારા જરૂરી

પુણે સ્થિત ઇન્ડિયન ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ ટ્રોપિકલ મીટીયરોલોજી (IITM)ના પૂર્વ ડિરેક્ટર બી.એન. ગોસ્વામીએ જણાવ્યું કે આગાહીની ચોકસાઈ વધારવા માટે ઓબ્ઝર્વેશન નેટવર્કને વધુ ઘન બનાવવું, કમ્પ્યુટિંગ પાવરમાં સુધારો કરવો અને હાઇ-રિઝોલ્યુશન મોડલ્સ અપનાવવા અનિવાર્ય છે. તેમણે કહ્યું:

"વધારાના રડાર્સ અને વેધર સ્ટેશન્સ ઓબ્ઝર્વેશન ક્ષમતામાં સુધારો કરી શકે છે, જ્યારે બહેતર કમ્પ્યુટિંગ મોડલ્સ હવામાનની વધુ ચોક્કસ અને સચોટ આગાહી કરવામાં મદદ કરશે."

દેશને 'વેધર-રેડી અને ક્લાઇમેટ-સ્માર્ટ' બનાવવાનો સંકલ્પ

ભારતને 'વેધર-રેડી અને ક્લાઇમેટ-સ્માર્ટ' બનાવવાના સંકલ્પ સાથે મિશન મૌસમની શરૂઆત કરવામાં આવી હતી. તેનો હેતુ ઓબ્ઝર્વેશન, મોડેલિંગ અને ફોરકાસ્ટિંગ નેટવર્કને ઉત્કૃષ્ટ બનાવવાનો છે. કેન્દ્રીય કેબિનેટ દ્વારા પ્રારંભમાં 2024-26ના સમયગાળા માટે ₹2,000 કરોડના ખર્ચ સાથે આ મિશનને મંજૂરી આપવામાં આવી હતી. આ મિશન ચોમાસાના સંશોધન, ક્લાઇમેટ ચેન્જ, ગંભીર હવામાન પરિસ્થિતિઓ, હાઇડ્રોમીટીયરોલોજી અને હવાની ગુણવત્તા પર વિશેષ ધ્યાન કેન્દ્રિત કરીને તમામ સ્તરે સેવાઓ સુધારવા માટે કાર્યરત છે.