ઊંઘમાંથી ઊઠાડી ડૉ. મનમોહન સિંહને નાણામંત્રી બનવાની ઓફર કરાઈ, પછી આ રીતે દેશનું ભાગ્ય બદલ્યું

Former PM Manmohan Singh Passed Away: પૂર્વ વડાપ્રધાન મનમોહન સિંહનું ગુરુવારે (26મી ડિસેમ્બર) રાત્રે દિલ્હીની AIIMSમાં નિધન થયું હતું. તેમણે 92 વર્ષની વયે અંતિમ શ્વાસ લીધા. 2004થી 2014 સુધી વડાપ્રધાન પદ સંભાળનાર ડૉ. મનમોહન સિંહને એવા સમયે નાણામંત્રી પદ સોંપવામાં આવ્યું હતું, જ્યારે દેશ ભારે આર્થિક સંકટમાંથી પસાર થઈ રહ્યો હતો. વર્ષ 1991માં જ્યારે તેમને નાણા મંત્રાલયની જવાબદારી સોંપવામાં આવી. ત્યારે ભારત પાસે માત્ર 89 કરોડ ડૉલરનું વિદેશી હૂંડિયામણ હતું. આ નાણાં વડે માત્ર બે અઠવાડિયામાં આયાત ખર્ચ કવર કરી શકાશે. પરંતુ તેમણે સત્તા સંભાળ્યા બાદ પોતાના નિર્ણયો પલટાવ્યા હતા. આવો જાણીએ ડૉ. મનમોહન સિંહના નાણામંત્રી બનવાની રસપ્રદ કિસ્સો.....

ભારત ગંભીર આર્થિક સંકટમાંથી પસાર થઈ રહ્યું હતું

જૂન 1991માં જ્યારે ભારતના તત્કાલીન વડાપ્રધાન પી. વી. નરસિમ્હા રાવે પદ સંભાળ્યું, ત્યારે તેમને દેશની આર્થિક સ્થિતિ વિશે ખૂબ જ ગંભીર નોટ મળી. આઠ પાનાની આ નોટ તેમને કેબિનેટ સચિવ નરેશ ચંદ્રાએ આપી હતી. આ નોટમાં કહેવામાં આવ્યું હતું કે ભારત ગંભીર આર્થિક સંકટમાંથી પસાર થઈ રહ્યું છે અને વડાપ્રધાનને કયા કાર્યોને મહત્ત્વ આપવું જોઈએ. એવું કહેવામાં આવ્યું હતું કે દેશમાં બહુ ઓછો વિદેશી હૂંડિયામણનો ભંડાર બચ્યો હતો, જેમાંથી માત્ર થોડા અઠવાડિયાની આયાત કરી શકાય છે.

આ પણ વાંચો: પૂર્વ વડાપ્રધાન મનમોહન સિંહની સંપત્તિ વિશે જાણી ચોંકી જશો! આર્થિક સુધારામાં તેમનો ફાળો યાદગાર

ભારતના વિદેશી મુદ્રા ભંડારની સ્થિતિ એટલી ખરાબ હતી કે ઑગસ્ટ 1990 સુધીમાં તે ઘટીને 3 અબજ 11 ડૉલર થઈ ગઈ હતી. જાન્યુઆરી 1991માં તે ઘટીને માત્ર 89 કરોડ ડૉલર પહોંચી ગયું હતું. જેમાંથી માત્ર બે અઠવાડિયાનો આયાત ખર્ચ થઈ શકે. આ સ્થિતિ ઘણાં કારણોસર ઊભી થઈ છે. 1990માં ગલ્ફ વોરના કારણે તેલના ભાવમાં અનેકગણો વધારો થયો હતો. ભારતે કુવૈતમાંથી તેના હજારો નાગરિકોને પરત લાવવા પડ્યા હતા. પરિણામ એ આવ્યું કે તેમના દ્વારા મોકલવામાં આવતું વિદેશી ચલણ સંપૂર્ણપણે બંધ થઈ ગયું. આ સિવાય દેશમાં રાજકીય અસ્થિરતા અને મંડલ કમિશ્નની ભલામણોના વિરોધમાં પણ અર્થતંત્ર નબળી પડી. દેશના આર્થિક પડકારો સામે લડવા માટે તત્કાલીન વડાપ્રધાન પી. વી. નરસિમ્હા રાવે ડૉ. મનમોહન સિંહને નાણામંત્રી તરીકે પસંદ કર્યા હતા.

મનમોહન સિંહને જગાડીને નાણામંત્રી બનાવ્યા!

80ના દાયકામાં ભારત દ્વારા લેવામાં આવેલી ટૂંકા ગાળાની લોન પર વ્યાજ દરમાં વધારો થયો હતો. મોંઘવારી દર વધીને 16.7 ટકા થયો છે. આ મુશ્કેલ પરિસ્થિતિઓને જોઈને તત્કાલીન વડાપ્રધાન પી.વી. નરસિમ્હા રાવ પોતાના કેબિનેટમાં એવા નાણામંત્રી રાખવા માંગતા હતા, જે તેમને આર્થિક સંકટમાંથી બહાર કાઢી શકે. તેમણે આ વિશે તેમના મિત્ર પી.સી. એલેક્ઝાન્ડર સાથે વાત કરી, જેઓ ઇન્દિરા ગાંધીના મુખ્ય સચિવ હતા. એલેક્ઝાંડરે તેમને પૂર્વ આરબીઆઈ ગવર્નર આઈજી પટેલ અને મનમોહન સિંહ વિશે જણાવ્યું. સિકંદર મનમોહન સિંહની તરફેણમાં હતા, તેથી તેમને મનમોહન સિંહ સાથે વાત કરવાની જવાબદારી સોંપવામાં આવી હતી.

આ પણ વાંચો: 'હમ કો ઉનસે હૈ વફા કી ઉમ્મીદ...' જ્યારે સંસદમાં મનમોહન સિંહનો શાયરાના અંદાજ જોવા મળ્યો

પી.સી. એલેક્ઝાંડરે પોતાની આત્મકથા 'થ્રુ ધ કોરિડોર્સ ઑફ પાવરઃ એન ઇનસાઇડ સ્ટોરી'માં લખ્યું છે કે, '20મી જૂને મેં મનમોહન સિંહના ઘરે ફોન કર્યો હતો. તેમના નોકરે ફોન ઉપાડ્યો અને કહ્યું કે તેઓ યુરોપ ગયા છે અને મોડી રાત સુધીમાં દિલ્હી પાછા આવશે. 21મી જૂનના રોજ સવારે 5.30 વાગે મેં તેમને ફરીથી ફોન કર્યો અને નોકરે કહ્યું કે સાહેબ ગાઢ નિંદ્રામાં છે અને તેમને જગાડી શકાય તેમ નથી. મારા આગ્રહ પછી તેમણે મનમોહન સિંહને જગાડ્યા અને મેં તેમની સાથે વાત કરી. આ દરમિયાન મેં તેમને કહ્યું કે તમને મળવું મારા માટે ખૂબ જ જરૂરી છે. હું ટૂંક સમયમાં તમારા ઘરે પહોંચીશ. થોડા સમય પછી જ્યારે હું મનમોહન સિંહના ઘરે પહોંચ્યો ત્યારે મનમોહન સિંહ ફરી ઊંઘી ગયા હતા.'

એલેક્ઝાંડરે લખ્યું કે, 'મનમોહન સિંહ ફરીથી કોઈક રીતે જગાડ્યા હતા અને તેમને નરસિમ્હા રાવ સાથેની વાતચીત વિશે જણાવ્યું હતું. તેઓ નાણાં મંત્રાલયની જવાબદારી તમને સોંપવા માગે છે.  આ અંગે મનમોહન સિંહ મારો અભિપ્રાય જાણવા માંગતા હતા, જવાબમાં તેમણે કહ્યું હતું કે, જો હું તેમની વિરુદ્ધ હોત તો આ સમયે તમને મળવા ન આવ્યો હોત. જોકો ત્યારબાદ નાણાં મંત્રી તરીકે મનમોહન સિંહના નામની જાહેરાત કરવામાં આવી હતી.'