મંજૂરી વગર સ્ટેમ સેલ થેરાપી થશે તો કાર્યવાહીનો સામનો કરવો પડશે, કેન્દ્રીય આરોગ્ય મંત્રાલયે એડવાઇઝરી જાહેર કરી

Health Ministry Stem Cell Therapy Advisory: કેન્દ્રીય આરોગ્ય મંત્રાલયે રાજ્યોને એવા ડૉક્ટરો અને ક્લિનિકલ સંસ્થાઓ સામે કાર્યવાહી કરવા કહ્યું છે, જેઓ એવી બીમારીઓ અથવા સ્વાસ્થ્ય સંબંધી સ્થિતિઓની સારવાર માટે સ્ટેમ સેલ થેરાપીનો ઉપયોગ કરી રહ્યા છે, જેના માટે આ સારવારની અસરકારકતા હજુ સુધી સાબિત થઈ નથી. મંત્રાલયે પોતાની એડવાઇઝરીમાં સ્પષ્ટ કર્યું છે કે મંજૂરી વિના અથવા નિર્ધારિત નિયમોની બહાર જઈને સ્ટેમ સેલ થેરાપી આપનારાઓ પર કાર્યવાહી થશે. સ્ટેમ સેલ થેરાપી ફક્ત નિર્ધારિત ગંભીર બીમારીઓ માટે જ માન્ય છે.

કઇ બીમારીને મળી છે સ્ટેમ સેલ થેરાપીની પરવાનગી?

આરોગ્ય મંત્રાલયના જણાવ્યા અનુસાર, સ્ટેમ સેલ થેરાપી દરેક બીમારીની સારવાર માટે વાપરી શકાતી નથી. તેનો ઉપયોગ માત્ર એ જ બીમારીઓ અને સ્વાસ્થ્ય સંબંધી સ્થિતિઓમાં થઈ શકે છે, જેને મંત્રાલયની નિર્ધારિત યાદીમાં સામેલ કરવામાં આવી છે. આ યાદીમાં કેટલાક ગંભીર કેન્સર અને ઓટોઇમ્યુન બીમારીઓ સામેલ છે. તેમાં એક્યુટ માયલોઇડ લ્યુકેમિયા, બી-સેલ લિમ્ફોમા અને મલ્ટીપલ માયલોમા જેવા કેન્સર સામેલ છે. આ ઉપરાંત મલ્ટીપલ સ્ક્લેરોસિસ અને એપ્લાસ્ટિક એનિમિયા જેવી ઓટોઇમ્યુન સ્થિતિઓ પણ તે બીમારીઓમાં સામેલ છે, જેના માટે સ્ટેમ સેલ થેરાપીની પરવાનગી આપવામાં આવી છે.

પુખ્ત વયની 18 અને બાળકોની 14 બીમારીઓ માટે જ પરવાનગી

મંત્રાલયની યાદી અનુસાર, પુખ્ત વયના લોકોમાં 18 અને બાળકોમાં 14 બીમારીઓ અથવા સ્થિતિઓ માટે સ્ટેમ સેલ થેરાપીનો ઉપયોગ કરી શકાય છે. તેનો અર્થ એ છે કે કોઈ બીજી બીમારીની સારવાર માટે આ થેરાપીનો ઉપયોગ સામાન્ય રીતે કરી શકાતો નથી. આ માટે સંબંધિત નિયમનકારી પ્રક્રિયા અને આવશ્યક મંજૂરીનું પાલન કરવું જરૂરી છે.

ઓટિઝમ માટે સ્ટેમ સેલ થેરાપી માત્ર ક્લિનિકલ ટ્રાયલ પૂરતી મર્યાદિત

સ્ટેમ સેલ થેરાપીને લઈને સુપ્રીમ કોર્ટમાં જે કેસ પર સુનાવણી થઈ, તેમાં ઓટિઝમ સ્પેક્ટ્રમ ડિસઓર્ડરનો મુદ્દો પણ સામેલ હતો. આરોગ્ય મંત્રાલય દ્વારા જારી કરાયેલ માહિતી મુજબ, ઓટિઝમ સ્પેક્ટ્રમ ડિસઓર્ડર એ 18 સ્થિતિઓની યાદીમાં સામેલ નથી, જેના માટે સ્ટેમ સેલ થેરાપીની પરવાનગી આપવામાં આવી છે. મંત્રાલયે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે ઓટિઝમ માટે સ્ટેમ સેલ થેરાપીનો ઉપયોગ માત્ર ક્લિનિકલ ટ્રાયલ તરીકે જ થઈ શકે છે. આ માટે નક્કી કરેલી પ્રક્રિયાનું પાલન કરવું પડશે અને સંબંધિત મંજૂરી મેળવવી પડશે. એટલે કે કોઈ દર્દીને સામાન્ય સારવાર તરીકે ઓટિઝમ માટે સ્ટેમ સેલ થેરાપી આપવાની પરવાનગી નથી.

સુપ્રીમ કોર્ટના ચુકાદા અને નિયમો હેઠળ કડક કાર્યવાહીની જોગવાઈ

આરોગ્ય મંત્રાલય દ્વારા જાહેર કરાયેલી એડવાઇઝરીમાં આ વર્ષની શરૂઆતમાં સુપ્રીમ કોર્ટ દ્વારા આપવામાં આવેલા એક ચુકાદાનો પણ હવાલો આપવામાં આવ્યો છે. મંત્રાલયના જણાવ્યા અનુસાર, આવા કિસ્સાઓમાં મેડિકલ પ્રેક્ટિશનરો સામે ઇન્ડિયન મેડિકલ કાઉન્સિલના પ્રોફેશનલ એથિક્સ સાથે જોડાયેલા નિયમો હેઠળ કાર્યવાહી કરી શકાય છે. જ્યારે, સ્ટેમ સેલ થેરાપી ઉપલબ્ધ કરાવતી ક્લિનિકલ સંસ્થાઓ સામે ક્લિનિકલ એસ્ટાબ્લિશમેન્ટ્સ (રજિસ્ટ્રેશન એન્ડ રેગ્યુલેશન) એક્ટ હેઠળ કાર્યવાહીની જોગવાઈ છે.

નિયમોના ઉલ્લંઘન પર દંડ, શિસ્તભંગની કાર્યવાહી, લાઇસન્સ રદ

નિયમોનું ઉલ્લંઘન કરવા પર ડૉક્ટરોને શિસ્તભંગની કાર્યવાહીનો સામનો કરવો પડી શકે છે. જ્યારે, સંબંધિત ક્લિનિકલ સંસ્થાઓ પર દંડ લગાવવામાં આવી શકે છે અને ગંભીર કિસ્સાઓમાં તેમનું લાયસન્સ પણ રદ કરી શકાય છે. એટલે કે આરોગ્ય મંત્રાલયે વૈજ્ઞાનિક પુરાવા અથવા નિર્ધારિત મંજૂરી વિના સ્ટેમ સેલ થેરાપી આપતી સંસ્થાઓ અંગે રાજ્યોને કડક વલણ અપનાવવા કહ્યું છે.

ક્લિનિકલ ઍક્ટ 19 રાજ્યોમાં લાગુ, મેડિકલ કાઉન્સિલના નિયમો દેશભરમાં

જોકે, ક્લિનિકલ એસ્ટાબ્લિશમેન્ટ્સ ઍક્ટ હેઠળ ક્લિનિકલ સંસ્થાઓ પર કાર્યવાહીનો વ્યાપ આખા દેશમાં એકસરખો નથી. આ કાયદો હાલમાં 19 રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોમાં અપનાવવામાં આવ્યો છે. જેમાં બિહાર, ઉત્તર પ્રદેશ, રાજસ્થાન, સિક્કિમ અને તેલંગાણા સહિત અનેક રાજ્યો સામેલ છે. રાષ્ટ્રીય રાજધાની દિલ્હીમાં હજુ આ કાયદો લાગુ થયો નથી. એવામાં દિલ્હીમાં આ વિશેષ કાયદા હેઠળ કાર્યવાહી કરી શકાતી નથી. જોકે, ઇન્ડિયન મેડિકલ કાઉન્સિલના પ્રોફેશનલ એથિક્સ સાથે જોડાયેલા નિયમો આખા દેશમાં લાગુ થાય છે અને તેના હેઠળ મેડિકલ પ્રેક્ટિશનરો પર કાર્યવાહી થઈ શકે છે.

મંત્રાલય દ્વારા સ્ટેમ સેલના નિયમોનું કડક પાલન સુનિશ્ચિત કરવા સૂચના

આરોગ્ય મંત્રાલયે પોતાના નિવેદનમાં કહ્યું કે તેણે સંબંધિત રાજ્ય અને જિલ્લા સ્તરના નિયમનકારી અધિકારીઓ અને ક્લિનિકલ સંસ્થાઓને સ્ટેમ સેલ રિસર્ચ અને થેરાપી અંગે લાગુ નિયમોનું કડક પાલન સુનિશ્ચિત કરવા કહ્યું છે. મંત્રાલયનું કહેવું છે કે સ્ટેમ સેલ સાથે જોડાયેલી સારવારને લઈને પહેલાથી નિર્ધારિત વૈજ્ઞાનિક અને નિયમનકારી વ્યવસ્થાનું પાલન થવું જરૂરી છે.

એડવાઇઝરીનો હેતુ સુપ્રીમ કોર્ટના ચુકાદા અને નિયમોની જાણકારી આપવાનો છે

આરોગ્ય મંત્રાલયની આ એડવાઇઝરી મુખ્યત્વે રાજ્ય અને જિલ્લા સ્તરના અધિકારીઓને સુપ્રીમ કોર્ટના ચુકાદા અને વર્તમાન નિયમો વિશે જાણકારી આપવાના હેતુથી જાહેર કરવામાં આવી છે. સાથે જ, તેનો મકસદ એ ક્લિનિકલ સંસ્થાઓ સામે કાર્યવાહીની જરૂરિયાત પર ધ્યાન દોરવાનો છે, જે એવી સ્ટેમ સેલ થેરાપી ઉપલબ્ધ કરાવી રહી છે, જેની અસરકારકતા સંબંધિત બીમારી માટે હજુ સુધી સાબિત થઈ નથી.

નેશનલ મેડિકલ કમિશન દ્વારા પણ નિયમો વિરુદ્ધ થેરાપી પર ચેતવણી

આ પહેલા આ જ મહિને નેશનલ મેડિકલ કમિશન એટલે કે NMCએ પણ સુપ્રીમ કોર્ટના ચુકાદાને ધ્યાને રાખીને મેડિકલ પ્રોફેશનલ્સને ચેતવણી આપી હતી. NMC દેશમાં આધુનિક ચિકિત્સાના અભ્યાસ અને મેડિકલ એજ્યુકેશન સાથે જોડાયેલી સર્વોચ્ચ નિયમનકારી સંસ્થા છે. પંચે કહ્યું હતું કે મંજૂર કરવામાં આવેલી સારવાર અને સ્થિતિઓ સિવાય સ્ટેમ સેલ થેરાપીનો મંજૂરી વિના ઉપયોગ કરવો, તેને દર્દીઓ માટે લખવી, તેનો પ્રચાર કરવો કે જાહેરાત આપવી પ્રોફેશનલ મિસકન્ડક્ટ ગણવામાં આવશે.