'ચૂંટણીમાં નેતા ખોટું બોલે તો મતદાર FIR કરી શકશે, ચૂંટણી પંચની મંજૂરી જરૂરી નહીં' : સુપ્રીમ કોર્ટ

Supreme Court Election Affidavit Verdict : ચૂંટણી દરમિયાન ઉમેદવારો દ્વારા સોગંદનામામાં ખોટી માહિતી આપવા અથવા જરૂરી વિગતો છુપાવવાના કિસ્સામાં હવે સામાન્ય નાગરિક પણ ફોજદારી ફરિયાદ નોંધાવી શકશે. સુપ્રીમ કોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે લોકપ્રતિનિધિત્વ અધિનિયમની કલમ 125A હેઠળ ઉમેદવારના ખોટા સોગંદનામા સામે ખાનગી વ્યક્તિ દ્વારા દાખલ કરવામાં આવેલી ફરિયાદ કાયદેસર રીતે માન્ય છે. આવી ફરિયાદ માટે ચૂંટણી પંચની મંજૂરી કે તેની ફરિયાદ હોવી જરૂરી નથી. જસ્ટિસ દીપાંકર દત્તા અને જસ્ટિસ શીલ નાગુની બેન્ચે આ ચુકાદો આપતાં કર્ણાટક હાઇકોર્ટનો અગાઉનો નિર્ણય રદ કર્યો હતો. હાઇકોર્ટે કહ્યું હતું કે મતદાર ઉમેદવાર સામે ચૂંટણી અરજી દાખલ કરી શકે છે, પરંતુ ખાનગી વ્યક્તિ તરીકે ફોજદારી ફરિયાદ નોંધાવી શકે નહીં. આવી કાર્યવાહી કરવાનો અધિકાર ચૂંટણી પંચ પાસે છે. જોકે, સુપ્રીમ કોર્ટે આ અભિગમને ખોટો ગણાવ્યો હતો.

શું છે સુપ્રીમ કોર્ટનો ચુકાદો?

સુપ્રીમ કોર્ટે જણાવ્યું હતું કે લોકપ્રતિનિધિત્વ અધિનિયમની કલમ 125A હેઠળ ઉમેદવાર દ્વારા ખોટું સોગંદનામું રજૂ કરવા સંબંધિત ગુનામાં ખાનગી વ્યક્તિની ફરિયાદના આધારે પણ અદાલત કાર્યવાહી કરી શકે છે. તેના માટે ચૂંટણી પંચની મંજૂરી લેવાની જરૂર નથી. ચૂંટણીમાં ઉમેદવારી નોંધાવતી વખતે ઉમેદવારે જરૂરી વિગતો આપવાની હોય છે. જો ઉમેદવાર આ વિગતો છુપાવે અથવા ખોટી માહિતી આપે તો કલમ 125A હેઠળ કાર્યવાહી થઈ શકે છે. આ ગુના માટે વધુમાં વધુ છ મહિનાની જેલની સજાની જોગવાઈ છે.

CrPCની કલમ 195 અંગે શું કહ્યું?

આ કેસમાં મુખ્ય કાનૂની સવાલ ફોજદારી કાર્યરીતિ સંહિતા (CrPC)ની કલમ 195(1) અને લોકપ્રતિનિધિત્વ અધિનિયમની કલમ 125A વચ્ચેના સંબંધનો હતો. CrPCની કલમ 195 હેઠળ ચોક્કસ ગુનાઓમાં સક્ષમ સરકારી અધિકારી અથવા સંબંધિત સત્તાધિકારીની ફરિયાદ વિના અદાલત કાર્યવાહી કરી શકતી નથી. સુપ્રીમ કોર્ટે જણાવ્યું હતું કે લોકપ્રતિનિધિત્વ અધિનિયમની કલમ 125Aને CrPCની કલમ 195 હેઠળ પ્રતિબંધિત ગુનાઓની યાદીમાં સામેલ કરવામાં આવી નથી. કલમ 125A વર્ષ 2002માં ઉમેરવામાં આવી હતી, જ્યારે CrPCની કલમ 195માં વર્ષ 2006માં સુધારો કરવામાં આવ્યો હતો. તેમ છતાં, કલમ 125Aને આ પ્રતિબંધમાં સામેલ કરવામાં આવી નહોતી. બેન્ચના મતે, જો ધારાસભ્ય સંસ્થાનો ઇરાદો માત્ર સરકારી અધિકારીઓને જ આવી ફરિયાદ કરવાની મંજૂરી આપવાનો હોત, તો કલમ 195માં સ્પષ્ટ સુધારો કરી શકાયો હોત.

ચૂંટણી પંચની દલીલ પણ ફગાવી

ચૂંટણી પંચે દલીલ કરી હતી કે તે આવી ફરિયાદો પર વિચાર કરીને કેસની હકીકતોના આધારે સંબંધિત તપાસ એજન્સીઓને કાર્યવાહી માટે મોકલી શકે છે. જોકે, સુપ્રીમ કોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું કે ચૂંટણી પંચ મહત્ત્વપૂર્ણ સંસ્થા હોવા છતાં કાયદાનું અર્થઘટન કરવાનું મુખ્ય કાર્ય અદાલતોનું છે. ચૂંટણી પંચની અખબારી યાદીઓ અથવા માર્ગદર્શિકાઓ અદાલતોને કાયદાકીય રીતે બાધ્ય કરતી નથી. આમ, સુપ્રીમ કોર્ટના ચુકાદાથી ચૂંટણીના સોગંદનામામાં ખોટી માહિતી આપતા ઉમેદવારો સામે ખાનગી વ્યક્તિઓ માટે પણ ફોજદારી ફરિયાદનો માર્ગ સ્પષ્ટ થયો છે.