...જ્યારે અમેરિકા પર જ પડ્યો તેનો જ સૌથી ઘાતક હાઇડ્રોજન બોમ્બ, જાણો ચમત્કારિક બચાવની રોમાંચક કથા

1957 Albuquerque Hydrogen Bomb Accident History Of America: કલ્પના કરો કે એક બપોરે તમે તમારા ઘરની બાલ્કનીમાં બેઠા છો અને અચાનક આકાશમાંથી હિરોશિમા પર ફેંકાયેલા બોમ્બ કરતાં સેંકડો ગણો વિનાશક અને 19 ટન વજન ધરાવતો હાઇડ્રોજન બોમ્બ સીધો તમારા શહેર પર આવી પડે છે! કોઈ યુદ્ધ નહીં, કોઈ સાયરન નહીં, માત્ર એક સૈનિકની નાની ટેકનિકલ ક્ષતિ… અને એક ક્ષણમાં જ લાખો લોકોની વસ્તી ધરાવતું હસતું-રમતું શહેર નકશા પરથી હંમેશ માટે ભૂંસાઈ જવાની અણી પર આવી જાય.
આ કોઈ હોલિવૂડની કાલ્પનિક થ્રિલર ફિલ્મની વાર્તા નથી, પરંતુ 1957માં અમેરિકાની ધરતી પર ઘટેલી એક વાસ્તવિક અને રુંવાડાં ઊભા કરી દે તેવી ઐતિહાસિક ઘટના છે. ચાલો, જાણીએ કે ખરેખર એ સમયે શું બન્યું હતું.

22 મે, 1957ની એ કાળી બપોર
22 મે, 1957ના રોજ સમય હતો બપોરે લગભગ 11:50 વાગ્યાનો. યુએસ એરફોર્સનું વિશાળ B-36 Peacemaker બોમ્બર વિમાન ટેક્સાસના બિગ્સ એરફોર્સ બેઝ પરથી ઉડીને ન્યૂ મેક્સિકોના કિર્ટલેન્ડ એરફોર્સ બેઝ તરફ આગળ વધી રહ્યું હતું. આ વિમાનના પેટાળમાં રખાયો હતો અમેરિકાના શસ્ત્રાગારનો સૌથી મહાકાય અને ઘાતક Mark 17 (Mk-17) થર્મોન્યુક્લિયર હાઇડ્રોજન બોમ્બ.

બોમ્બની ભયાનકતાના આંકડા

• વજન: 42,000 પાઉન્ડ (આશરે 19,000 કિલોગ્રામ / 19 ટન)
• લંબાઈ: 24 ફૂટ
• વિનાશક ક્ષમતા: 10 થી 15 મેગાટન (જે હિરોશિમા પર ફેંકાયેલા 'લિટલ બોય' અણુ બોમ્બ કરતાં આશરે 700 થી 1,000 ગણી વધારે હતી).

અજાણતા ભૂલ થઈ અને ધડામ!
જ્યારે વિમાન એરબેઝથી માત્ર 4.5 માઇલ દૂર હતું અને 1,700 ફૂટની ઊંચાઈએ ઉડાન ભરી રહ્યું હતું, ત્યારે ક્રૂ મેમ્બર દ્વારા ઇમરજન્સી રિલીઝ મિકેનિઝમ ચકાસતી વખતે અજાણતા એક ભૂલ થઈ ગઈ. 19 ટનનો આ મહાકાય બોમ્બ ‘બોમ્બ-બે’(વિમાનના પેટાળમાંનો સુરક્ષિત કમ્પાર્ટમેન્ટ)ના દરવાજા તોડીને સીધો નીચે આલ્બુકર્ક શહેરની જમીન પર પટકાયો. વિમાનનું વજન અચાનક ઘટી જતાં B-36 બોમ્બર હવામાં સેંકડો ફૂટ ઊંચે ઉછળ્યું. નીચે પડેલો બોમ્બ ગણતરીની સેકન્ડોમાં જમીન પર પટકાયો અને મોટો ધડાકો થયો.

બોમ્બ જમીન પર પડ્યો અને ધરતી ધ્રૂજી ઊઠી
જમીન સાથે અથડાતાં જ બોમ્બમાં રહેલા પરંપરાગત હાઇ-એક્સપ્લોઝિવ પદાર્થમાં પ્રચંડ વિસ્ફોટ થયો. આ વિસ્ફોટને કારણે શું બન્યું?

• એ વિસ્ફોટ એટલો શક્તિશાળી હતો કે જમીનમાં 25 ફૂટ પહોળો અને 12 ફૂટ ઊંડો વિશાળ ખાડો પડી ગયો.
• ધુમાડો, આગ અને કાટમાળના વાદળો 1 માઇલ દૂર સુધી ફેલાઈ ગયા.
• આલ્બુકર્ક શહેરથી અનેક કિલોમીટરો દૂર આવેલા મકાનોની બારીઓના કાચ તૂટી ગયા.

વિસ્ફોટ તો થયો, પણ જાણે ચમત્કાર થયો!
આ ભયાનક દૃશ્ય વચ્ચે ઇતિહાસનો સૌથી મોટો ચમત્કાર થયો. અમેરિકન સૈન્યના કડક સુરક્ષા પ્રોટોકોલ મુજબ, બોમ્બનું મુખ્ય ન્યુક્લિયર કેપ્સ્યુલ (પ્લુટોનિયમ કોર) વિમાનમાં એક અલગ સેફ્ટી બોક્સમાં રખાયું હતું અને તે બોમ્બ સાથે જોડાયેલું ન હતું. આથી કોઈ પરમાણુ કે થર્મોન્યુક્લિયર ચેઈન રિએક્શન ન થયું. જો તે કોર બોમ્બની અંદર જ હોત તો આંખના પલકારામાં આખું આલ્બુકર્ક શહેર રાખના ઢગલામાં ફેરવાઈ ગયું હોત. આ અકસ્માતમાં કોઈ માનવ જાનહાનિ થઈ નહોતી; માત્ર નજીકના ખેતરમાં ચરતી એક ગાય મૃત્યુ પામી હતી.

દાયકાઓ સુધી દબાયેલું રહસ્ય: 'બ્રોકન એરો'
લશ્કરી પરિભાષામાં પરમાણુ હથિયારો સાથે જોડાયેલી દુર્ઘટનાઓને 'બ્રોકન એરો' (Broken Arrow) કોડનેમ આપવામાં આવે છે. અકસ્માત બાદ તરત જ સમગ્ર વિસ્તારને સીલ કરીને રેડિયોએક્ટિવિટી ક્લીન-અપ કરવામાં આવ્યું હતું. આ અત્યંત સંવેદનશીલ ઘટનાને અમેરિકન સરકારે ત્રણ દાયકાથી વધુ સમય સુધી અત્યંત ગુપ્ત રાખી. છેક 1980ના દાયકામાં જ્યારે પેન્ટાગોનના દસ્તાવેજો સાર્વજનિક થયા, ત્યારે શહેરના લોકોને ખબર પડી કે તેઓ 1957માં મોતના કેટલા નજીકથી પસાર થઈ ગયા હતા!

આજનું આલ્બુકર્ક: રાખમાંથી બેઠું થયેલું રંગબેરંગી શહેર
1957ની તે ઘટના પછી લગભગ 7 દાયકા વીતી ચૂક્યા છે. આજે આલ્બુકર્ક ભયના ઓછાયામાંથી સંપૂર્ણપણે બહાર નીકળીને ન્યૂ મેક્સિકોનું સૌથી ધબકતું, આધુનિક અને સાંસ્કૃતિક કેન્દ્ર બની ગયું છે.

• વિશ્વની 'હોટ એર બલૂન' રાજધાની: જે આકાશમાંથી એક સમયે 19 ટનનું મોત વરસ્યું હતું, આજે તે જ આકાશ દર વર્ષે ઓક્ટોબરમાં યોજાતા 'ઇન્ટરનેશનલ બલૂન ફિએસ્ટા' દરમિયાન 500 થી વધુ રંગબેરંગી હોટ એર બલૂનોથી સજી ઊઠે છે.
• પોપ-કલ્ચર અને ટુરિઝમ હબ: વિશ્વવિખ્યાત ટીવી સિરીઝ 'બ્રેકિંગ બેડ' (Breaking Bad) અને 'બેટર કોલ સાઉલ' (Better Call Saul) ના શૂટિંગ લોકેશન્સ, ઐતિહાસિક Route 66 અને તેની મોહક સંસ્કૃતિને કારણે આજે આ શહેર 550,000 થી વધુ વસ્તી સાથે પ્રવાસીઓનું માનીતું કેન્દ્ર છે.

ઇતિહાસ સાચવીને બેઠેલું આલ્બુકર્ક
આલ્બુકર્ક એ ઘટનાને ભૂલ્યું નથી. કિર્ટલેન્ડ એરફોર્સ બેઝ નજીક બોમ્બ પડવાથી બનેલો ખાડો આજે પણ મોજૂદ છે. શહેરમાં આવેલું 'નેશનલ મ્યુઝિયમ ઓફ ન્યુક્લિયર સાયન્સ એન્ડ હિસ્ટ્રી' આજે પણ B-36 બોમ્બરના અવશેષો અને Mark 17 બોમ્બના વિશાળ કવચને સાચવીને બેઠું છે, જે આવનારી પેઢીઓને યાદ અપાવે છે કે માનવજાત દ્વારા બનાવવામાં આવેલા શસ્ત્રો દુશ્મન જેટલા જ ઘાતક આપણા પોતાના લોકો માટે પણ સાબિત થઈ શકે છે.