OPEC Plus Oil Quota Hike : વિયેનામાં ઓપેક પ્લસ (OPEC+) મંત્રીઓએ રવિવારે જુલાઈ મહિના માટે ઓઇલ ક્વોટાને કુલ 1,88,000 બેરલ પ્રતિ દિન વધારવાનો નિર્ણય લીધો છે. જો કે, બજારના નિષ્ણાતોનું કહેવું છે કે, આ પગલાંથી કાચા તેલ (ક્રૂડ ઓઇલ)ની કિંમતો પર કોઈ ખાસ ઘટાડો જોવા નહીં મળે, કારણ કે મિડલ ઈસ્ટ (મધ્ય પૂર્વ)માં ચાલી રહેલા યુદ્ધને કારણે કિંમતો પહેલેથી જ ઘણી વધી ચૂકી છે. સંગઠનના સત્તાવાર નિવેદન અનુસાર, ઉત્પાદન વધારવા પર રવિવારે ઓપેક પ્લસના અગ્રણી દેશોના તેલ મંત્રીઓની વીડિયો કોન્ફરન્સ દ્વારા એક બેઠક યોજાઈ હતી, જેમાં સહમતિ સધાઈ હતી. આ દેશોમાં સાઉદી અરેબિયા, રશિયા, ઇરાક, કુવૈત, કઝાકિસ્તાન, અલ્જીરિયા અને ઓમાન સામેલ છે. ઉલ્લેખનીય છે કે ઓપેક પ્લસ સંગઠનમાં કુલ 22 દેશો ભાગીદાર છે.
ભારત માટે આ નિર્ણયના શું છે સંકેતો?
ભારત પોતાની જરૂરિયાતનું આશરે 85% કાચું તેલ વિદેશોમાંથી આયાત કરે છે. ઓપેક પ્લસના આ નિર્ણયની ભારત પર નીચે મુજબની અસરો થઈ શકે છે :
ઓપેક પ્લસના આ પગલાં છતાં તેલના ભાવ ન ઘટવાને કારણે ભારતને મોંઘા ઈંધણ (પેટ્રોલ-ડીઝલ) માંથી કોઈ રાહત મળશે નહીં.
આના કારણે દેશનું ઓઇલ ઇમ્પોર્ટ બિલ (તેલ આયાત ખર્ચ) અને કરન્ટ એકાઉન્ટ ડેફિસિટ (CAD - ચાલુ ખાતાની ખાધ) ઊંચી રહેશે.
આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે ડોલરની સતત વધતી માંગને કારણે ભારતીય રૂપિયા પર દબાણ વધશે.
ગુડ્સ ટ્રાન્સપોર્ટેશન (માલસામાનની હેરફેર)નો ખર્ચ ઓછો ન થવાને કારણે સ્થાનિક બજારમાં સામાન્ય જરૂરિયાતની ચીજવસ્તુઓ પર મોંઘવારીનો ખતરો ટળશે નહીં.
આ વધારાનો કેમ ખાસ કોઈ મતલબ નથી?
'Rystad Energy' ના એનાલિસ્ટ જોર્જ લિયોને આ વધારા અંગે જણાવ્યું હતું કે, જ્યાં સુધી હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ (Hormuz Strait) બંધ છે, ત્યાં સુધી આ વધારાનો કોઈ ખાસ મતલબ નથી. તેમણે વધુમાં ઉમેર્યું કે, 'બજારમાં માત્ર ક્વોટા વધારવાની જાહેરાતોની કોઈ અછત નથી. અછત તો વાસ્તવિક ઓઇલ બેરલની છે, જેને ખરેખર સપ્લાય કરી શકાય. આ દ્રષ્ટિએ, 1,88,000 બેરલ પ્રતિ દિનનો વધારો વાસ્તવિક સપ્લાય વધારવા કરતાં માત્ર એક પોલિસી સિગ્નલ (નીતિગત સંકેત) વધારે છે. આ વધારો પાછલા મહિનાઓમાં લેવાયેલા નિર્ણયો જેવો જ છે.'
આ વ્યવસ્થાને ધીમે-ધીમે સમાપ્ત કરવા માંગે છે સમૂહ
OPEC+ના નિવેદનમાં કહેવામાં આવ્યું છે કે, 'તાજેતરમાં નક્કી કરાયેલા વધારાનો મુખ્ય હેતુ ઓઇલ માર્કેટમાં સ્થિરતા જાળવી રાખવાનો હતો. પરંતુ, 7 દેશોએ તેલની ઐતિહાસિક રીતે ઊંચી કિંમતોના સમયે પોતાની વળતર પ્રક્રિયાને ઝડપી બનાવવાની તક પણ જોઈ છે.'
આ બેઠકમાં મંત્રીઓએ સાવચેતી રાખવા અને વૉલન્ટરી પ્રોડક્શન એડજસ્ટમેન્ટ્સ (સ્વૈચ્છિક ઉત્પાદન ફેરફારો)ને ધીમે-ધીમે સમાપ્ત કરવાની પ્રક્રિયાને વધારવા, રોકવા અથવા પાછી ખેંચવા માટે પૂરી ફ્લેક્સિબિલિટી (લવચીકતા) જાળવી રાખવાના મહત્વ પર ભાર મૂક્યો હતો. આમાં નવેમ્બર 2023માં જાહેર કરાયેલા અગાઉના સ્વૈચ્છિક ફેરફારો પણ સામેલ છે.
સરપ્લસ (વધારાના સ્ટોક)ની ચિંતા
Rystad Energyના લિયોને જણાવ્યું કે, 'ઓપેક પ્લસ એ વાતને લઈને ખૂબ સતર્ક છે કે જો મિડલ ઈસ્ટનું યુદ્ધ બદલાય અને હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ પર ઇરાનની પકડ નબળી પડે તો શું થશે.?'
તેમણે કહ્યું, 'જ્યારે હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ ફરી ખુલશે, ત્યારે બજાર ખૂબ જ ઝડપથી અછતના ડરથી બદલાઈને સરપ્લસ (વધુ પડતા સ્ટોક) ના ડર તરફ આગળ વધી શકે છે. ઓપેક પ્લસની સપ્લાયની વાપસી, યુએસ શેલ (US Shale)નો મજબૂત પ્રતિભાવ અને ખૂબ ઊંચા ભાવોના ગાળા પછી ઓછી માંગને કારણે માર્કેટમાં ઓવર-સપ્લાયની ગંભીર સમસ્યા ઊભી થઈ શકે છે.'
