ગુજરાતમાં બાળકોના નામે શેરબજારમાં રોકાણનો ટ્રેન્ડ, માઈનોર ડિમેટ ખાતા 1 લાખને પાર

Trend of Minor Demat Accounts in Gujarat : સામાન્ય રીતે બાળકોના સુરક્ષિત ભવિષ્ય માટે સોનું, ફિક્સ્ડ ડિપોઝિટ (FD) કે સરકારી બચત યોજનાઓમાં રોકાણ કરતા વાલીઓ હવે શેરબજારના વિકલ્પ તરફ ઝડપથી આકર્ષાઈ રહ્યા છે. ભારતીયોનો શેરબજારમાં વધતો રસ અને કોરોના કાળ પછી આવેલા રોકાણના ઉછાળાને કારણે ગુજરાતમાં સગીરોના નામે ખોલાતા ‘માઈનોર ડિમેટ એકાઉન્ટ’ની સંખ્યા બમણી થઈ ગઈ છે.

ગુજરાતમાં 1.10 કરોડ રોકાણકારો, 1% થી વધુ માઈનોર એકાઉન્ટ

‘નેશનલ સ્ટોક એક્સચેન્જ’ (NSE)ના રાજ્યવાર આંકડા અનુસાર, ગુજરાતમાં નોંધાયેલા એકંદર રોકાણકારોની સંખ્યા આશરે 1.10 કરોડના સ્તરે પહોંચી છે, જે રાજ્યની આર્થિક સક્રિયતા દર્શાવે છે. બજાર નિષ્ણાતોના મતે, આ કુલ રોકાણકારો પૈકી આશરે 1% જેટલાં એટલે કે 1 લાખથી વધુ ડિમેટ ખાતાં સગીર વયના બાળકોના નામે છે. ખાસ કરીને અમદાવાદ, સુરત, રાજકોટ અને વડોદરા જેવાં મુખ્ય શહેરોમાં માઈનોર એકાઉન્ટ ખોલાવવાનો ક્રેઝ સૌથી વધુ જોવા મળી રહ્યો છે.

સેબી (SEBI)ના નિયમો અને સંચાલન

‘સિક્યોરિટીઝ એન્ડ એક્સચેન્જ બોર્ડ ઓફ ઈન્ડિયા’ (SEBI)ના નિયમો મુજબ સગીર (માઈનોર)ના નામે પણ ડિમેટ ખાતું ખોલાવી શકાય છે.

• વાલી દ્વારા સંચાલન: બાળક 18 વર્ષનું (પુખ્ત) ન થાય ત્યાં સુધી આ ખાતાનું સંપૂર્ણ સંચાલન માતા-પિતા કે કાયદેસરના વાલી દ્વારા કરવામાં આવે છે.
• રોકાણનો મુખ્ય હેતુ: વાલીઓ મુખ્યત્વે બાળકના ઉચ્ચ શિક્ષણ, કારકિર્દીના લક્ષ્યો, લગ્ન અને લાંબા ગાળાના આર્થિક આયોજનના ભાગરૂપે શેરો કે મ્યુચ્યુઅલ ફંડમાં રોકાણ કરે છે.
• IPO લાભ: ઘણાં માતા-પિતા પ્રારંભિક પબ્લિક ઓફરિંગ (IPO)માં એલોટમેન્ટ મળવાની શક્યતા વધારવા માટે પણ પરિવારના બાળકોના નામે ખાતાં ખોલાવતા હોય છે.

કોરોના કાળ પછી દેશભરમાં ડિમેટ ખાતામાં 217% ઉછાળો

ભારતમાં ડિમેટ ખાતાંનો વ્યાપ વધવાનો સૌથી મોટો વળાંક 2020 ના કોરોના કાળ પછી આવ્યો. સેબીના આંકડા પ્રમાણે…

• 2019 થી 2024: માર્ચ 2019 માં દેશમાં અનન્ય વ્યક્તિગત (Unique Individual) ડિમેટ ખાતાધારકોની સંખ્યા 2.82 કરોડ હતી, જે માર્ચ 2024 સુધીમાં વધીને 8.96 કરોડ થઈ ગઈ હતી (આશરે 217% નો નોંધપાત્ર વધારો).
• હાલની સ્થિતિ: ભારતમાં કુલ ડિમેટ ખાતાંની સંખ્યા હવે 16 કરોડથી પણ વધુના આંકડાને વટાવી ચૂકી છે, જેમાં સગીરોના ખાતાંનો વાર્ષિક વૃદ્ધિ દર પણ બે અંકમાં (Double Digit Growth) જોવા મળી રહ્યો છે.

વાલીઓ માટે જાણવા જેવા નિયમો, ટેક્સ અને પ્રક્રિયા

સગીરોના નામે રોકાણ કરતી વખતે વાલીઓએ નીચેની બાબતો ખાસ ધ્યાનમાં રાખવી જરૂરી છે:

1… ટેક્સેશન અને કલબિંગ ઓફ ઈનકમ (Clubbing Rules): સગીરના નામે થતા રોકાણમાંથી મળતી મૂડી વૃદ્ધિ (Capital Gains) કે ડિવિડન્ડની આવક વાલીની આવક સાથે જ ઉમેરાય છે. જ્યાં સુધી બાળક 18 વર્ષનું ન થાય ત્યાં સુધી ટેક્સની જવાબદારી વાલીની રહે છે.

2… 18 વર્ષ પૂર્ણ થતાં પ્રક્રિયા (Minor to Major Conversion): બાળક 18 વર્ષનું થાય એટલે માઈનોર એકાઉન્ટ ઓટોમેટિકલી બંધ કે ફ્રીઝ થઈ જાય છે. તેને સંચાલિત કરવા માટે એકાઉન્ટને ‘મેજર ડિમેટ એકાઉન્ટ’માં રૂપાંતરિત કરવું પડે છે, જેમાં બાળકની સ્વતંત્ર KYC પ્રક્રિયા અને નવા બેંક ખાતાની વિગતો આપવી પડે છે.