યુએસના ટ્રેઝરી બોન્ડ ભારતના અર્થતંત્ર માટે ખલનાયક

યુએસ સરકારનું દેવું $૪૦ ટ્રિલિયનની સપાટી વટાવી ગયું છે, જેના કારણે વધતી ટ્રેઝરી ઉપજ (Treasury yields), વૈશ્વિક ધિરાણ ખર્ચ અને યુએસ સંપત્તિઓ (assets) માટે રોકાણકારોની ભૂખ અંગે ચિંતાઓ વધી છે. ભારત માટે, તેની અસર રૂપિયો, વિદેશી મૂડી પ્રવાહ, બોન્ડની ઉપજ અને બાહ્ય ધિરાણના ખર્ચ દ્વારા અનુભવી શકાય છે.
યુએસ સરકારનું બાકી પબ્લિક દેવું $૪૦ ટ્રિલિયનની સપાટી વટાવી ગયું છે, જે બોન્ડના ધિરાણ ખર્ચ, ટ્રેઝરી ઉપજ અને અમેરિકાની નાણાકીય સ્થિતિની ટકાઉપણું વિશે ચિંતાઓ ઊભી કરે છે. ભારત માટે, તેની અસરો વૈશ્વિક બજારોથી આગળ વધીને રૂપિયો, વિદેશી મૂડી પ્રવાહ, બોન્ડની ઉપજ, આયાત અને કોર્પોરેટ ધિરાણ ખર્ચને અસર કરી શકે છે.
ડેટા અનુસાર, ૧૮ ઓગસ્ટ, ૨૦૨૬ના રોજ યુએસ પબ્લિક દેવું $૪૦.૦૩ ટ્રિલિયન હતું, જેમાં જનતા પાસે રહેલું $ ૩૨.૨૮ ટ્રિલિયનનું દેવું અને $૭.૭૫ ટ્રિલિયનના આંતર-સરકારી હોલ્ડિંગ્સ (intergovernmental holdings)નો સમાવેશ થાય છે. જાન્યુઆરી ૨૦૧૭માં આ દેવું $૧૯.૯૪ ટ્રિલિયન હતું, જે હવે બમણા કરતાં પણ વધુ થઈ ગયું છે.
ઈતિહાસ દર્શાવે છે કે જ્યારે પણ પરંપરાગત પદ્ધતિઓ દબાણ હેઠળ આવી ત્યારે યુએસએ વારંવાર નવા ધિરાણ સાધનો વિકસાવ્યા છે. ગૃહયુદ્ધ દરમિયાન, બેંકિંગના નવા નિયમોએ બોન્ડ ખરીદદારો બનાવ્યા અને દેશવ્યાપી ઝુંબેશોએ સરકારી દેવાને રીટેલ પ્રોડક્ટમાં ફેરવી દીધું. ૧૮૯૫માં, ખાનગી ફાઇનાન્સરોએ ટ્રેઝરીના ગોલ્ડ રિઝર્વને ફરીથી ભરવામાં મદદ કરી. બીજા વિશ્વયુદ્ધમાં વોર બોન્ડ્સે લાખો બચતકર્તાઓને એકત્રિત કર્યા, જ્યારે ફેડરલ રિઝર્વે ઉપજ પર કેપ મૂકી. પાછળથી, ટ્રેઝરીએ ધિરાણ વ્યવસ્થાપન કરવા અને ડોલરનો બચાવ કરવા માટે માર્કેટ-બેઝ્ડ ઓક્શન અને ફોરેન-કરન્સી બોન્ડ્સ રજૂ કર્યા.
વૈશ્વિક નાણાકીય બજારોના નિષ્ણાતો અનુસાર, મુખ્ય ચિંતા આટલા મોટા દેવાના બોજ માટે ધિરાણનો વધતો ખર્ચ છે. ૨૦૨૬ના પ્રારંભમાં ૩.૭૫% પર પહોંચ્યા પછી, ફેડરલ રિઝર્વનો દર ૩.૫૦% પર સ્થિર રહ્યો હોવા છતાં યુએસ ટ્રેઝરી યિલ્ડ વધીને ઉપર ગઈ છે.
૧૮ ઓગસ્ટ સુધીમાં, બે વર્ષની ટ્રેઝરી ઉપજ ૩.૭૬% હતી, જ્યારે ૧૦-વર્ષ અને ૩૦-વર્ષની ઉપજ અનુક્રમે ૪.૭૧% અને ૫.૨૮% હતી. ઊંચી ઉપજનો અર્થ એ છે કે યુએસ સરકારે તેના ધિરાણ માટે રોકાણકારોને આકર્ષવા વધુ સારું વળતર આપવું પડશે.
નિષ્ણાતોના મતે, વધતી ઉપજ હાલમાં તાત્કાલિક વ્યાજદરમાં વધારાની અપેક્ષાઓ કરતાં ટ્રેઝરી સપ્લાય અને નાણાકીય દબાણોની ચિંતાઓને કારણે વધી રહી છે.
નાણાકીય સ્થિતિ એ બીજું ચેતવણીરૂપ સંકેત છે. જુલાઈ ૨૦૨૬માં, યુએસ સરકારની આવક $૩૩૪ બિલિયન હતી, જેની સામે $૭૬૬.૩ બિલિયનનો ખર્ચ હતો, જેના પરિણામે $૪૩૨.૩ બિલિયનની માસિક ખાધ થઈ હતી. સંચયી રીતે (Cumulatively), નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૬ ના પ્રથમ ૧૦ મહિના માટેની ખાધ $૧.૭૯૯ ટ્રિલિયન રહી હતી, જે નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૫ની સમગ્ર ખાધ $૧.૬૨૯ ટ્રિલિયન કરતાં પહેલાથી જ વધુ છે.
બીજો માર્ગ ભારતીય બોન્ડ માર્કેટ છે. વૈશ્વિક સ્તરે ઊંચી ઉપજ રોકાણકારો ભારતીય બોન્ડ્સમાંથી માંગે છે તે વળતર વધારી શકે છે. ત્રીજી અસર બાહ્ય ક્ષેત્ર (external sector) દ્વારા આવી શકે છે. ભારત ડોલરની હિલચાલ, કોમોડિટીના ભાવ અને વૈશ્વિક વેપાર સામે સંવેદનશીલ રહે છે. એપ્રિલ ૨૦૨૬ના $૨૮.૪ બિલિયનની મર્ચેન્ડાઇઝ વેપાર ખાધને રેખાંકિત કરે છે અને નોંધે છે કે તેલ અને સોનાની આયાતનું દબાણ બાહ્ય ક્ષેત્રને વધુ સંવેદનશીલ બનાવી શકે છે.
વૈશ્વિક ધિરાણનો ઊંચો ખર્ચ ભારતીય કંપનીઓ અને બેંકોને પણ અસર કરી શકે છે. જો આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે ઉધાર લેવાનું વધુ મોંઘુ બનશે, તો કોર્પોરેટ ફંડિંગ ખર્ચ વધી શકે છે, જ્યારે લિક્વિડિટી (તરલતા)ની સ્થિતિ વધુ ચુસ્ત બની શકે છે.
શું યુએસ દેવાની કટોકટી ટૂંક સમયમાં આવી રહી છે? બજારના વર્તુળો સૂચવે છે કે તાત્કાલિક ચિંતા યુએસ ડિફોલ્ટની જ હોવી જરૂરી નથી. યુએસ ટ્રેઝરી પરિપક્વ (maturing) થતા દેવાને ઘરની જેમ ચૂકવવાને બદલે તેને સતત રોલ ઓવર (નવી મુદત માટે લંબાવતી) કરતી રહે છે. તે યુએસ દેવાની સરેરાશ પરિપક્વતા મુદત લગભગ ૫.૯ વર્ષ રાખે છે, જેમાંથી લગભગ એક તૃતીયાંશ એક વર્ષની અંદર પરિપક્વ થાય છે.
તેથી મોટી ચિંતા રોલઓવર અને ધિરાણના જોખમની છે-એટલે કે ઉપજને નોંધપાત્ર રીતે ઊંચી ધકેલ્યા વિના યુએસ ટ્રેઝરીઝના વધતા પુરવઠાને શોષવા માટે રોકાણકારોની માંગ પૂરતી મજબૂત રહે છે કે કેમ.
ભારત માટે $૪૦ ટ્રિલિયનનો આ આંકડો સીધો અસર કરતો નથી પરંતુ તે માટે ઉભા કરેલા બોન્ડ ચિંતાજનક બની રહેવાના છે અને યુએસ યિલ્ડ, ડોલર, વૈશ્વિક મૂડી પ્રવાહ અને ધિરાણ ખર્ચનું શું થાય છે તે વિશે વધુ છે. આ એવા માર્ગો છે જેના દ્વારા અમેરિકાનું નાણાકીય દબાણ આખરે ભારતીય રોકાણકારો, વ્યવસાયો અને વ્યાપક અર્થતંત્ર સુધી પહોંચી શકે છે.

યુએસ (US) બોન્ડ યીલ્ડમાં વધારો
૪ મુદ્દે ભારતનું ટેન્શન વધશે.
યુએસ ટ્રેઝરી યીલ્ડ (US Treasury Yield) વધવાથી વૈશ્વિક નાણાકીય બજારો પ્રભાવિત થાય છે, જેની સીધી અસર ભારતની અર્થવ્યવસ્થા, રુપિયો અને શેરબજાર પર પડે છે.
૧. વિદેશી મૂડીનું પલાયન (Capital Outflows)

• વધુ રિટર્ન : યુએસ બોન્ડમાં વધુ વ્યાજ મળવાથી વૈશ્વિક રોકાણકારો ભારત જેવા ઉભરતા બજારોમાંથી પૈસા પાછા ખેંચીને અમેરિકામાં રોકાણ કરે છે.
• ઘટતો પ્રવાહ : ભારતીય શેર અને બોન્ડ માર્કેટમાંથી વિદેશી રોકાણ (FII) ઓછું થઈ શકે છે.
  ૨. રૂપિયામાં ઘટાડો અને મોંઘી આયાત (Rupee Depreciation)
• ડોલર મજબૂત : અમેરિકન બોન્ડ્સ પાછળ ડોલરની માંગ વધતાં રૂપિયો નબળો પડે છે.
• મોંઘું ક્રૂડ ઓઈલ : ભારત પોતાની જરૂરિયાતનું મોટાભાગનું ઓઈલ આયાત કરતું હોવાથી, નબળા રૂપિયાને કારણે ક્રૂડ ઓઈલ અને અન્ય વસ્તુઓની આયાત મોંઘી બને છે.
  ૩. ઘરેલું મોંઘવારી અને વ્યાજદર (Inflation & RBI Policy)
• આયાતી મોંઘવારી : કાચા માલ અને ઈંધણની આયાત મોંઘી થવાથી દેશમાં મોંઘવારી વધી શકે છે.
• વ્યાજદર ઊંચા રહેવા : મોંઘવારી કાબૂમાં રાખવા માટે ભારતીય રિઝર્વ બેંક (RBI) વ્યાજદર ઘટાડવામાં મુશ્કેલી અનુભવી શકે છે.
  ૪. કોર્પોરેટ ધિરાણ ખર્ચ (Borrowing Costs)
• વધતી કિંમતો : વૈશ્વિક સ્તરે ધિરાણ મોંઘું થવાથી ભારતીય કંપનીઓ માટે વિદેશી બજારોમાંથી લોન લેવી કે મૂડી ઊભી કરવી મોંઘી બને છે.
• માર્જિન પર દબાણ : દેવાદાર કંપનીઓની નફાકારકતા ઘટી શકે છે