વર્લ્ડ સર્ક્યુલર ઈકોનોમી ફોરમ 2026: ગાંધીનગરમાં પ્રથમવાર વૈશ્વિક ફોરમનું આયોજન

ભારત પ્રથમ વખત ‘વર્લ્ડ સર્ક્યુલર ઈકોનોમી ફોરમ 2026’નું આયોજન કરી રહ્યું છે. આ આંતરરાષ્ટ્રીય ફોરમ 15થી 18 સપ્ટેમ્બર, 2026 દરમિયાન ગાંધીનગર, ગુજરાત ખાતે યોજાશે. દક્ષિણ એશિયામાં આ પ્રકારના વૈશ્વિક ફોરમનું આયોજન પ્રથમ વખત થઈ રહ્યું છે.

આ ફોરમની મુખ્ય થીમ ‘સર્ક્યુલર ઈકોનોમી: લોકો અને સમૃદ્ધિ માટે રૂપાંતરણ’ છે. સર્ક્યુલર ઈકોનોમીનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય સંસાધનોનો મહત્તમ અને કાર્યક્ષમ ઉપયોગ કરીને કચરો ઘટાડવો, વસ્તુઓનો પુનઃઉપયોગ અને પુનઃચક્રણ વધારવું તથા ટકાઉ વિકાસને પ્રોત્સાહન આપવું છે.

આ ફોરમનું આયોજન કેન્દ્રીય પ્રદૂષણ નિયંત્રણ બોર્ડ (CPCB), ફિનલેન્ડના ફિનિશ ઈનોવેશન ફંડ ‘સિત્રા’ (Sitra), પર્યાવરણ, વન અને આબોહવા પરિવર્તન મંત્રાલય (MoEF&CC), ભારત સરકાર તથા ગુજરાત સરકાર અને ગુજરાત પ્રદૂષણ નિયંત્રણ બોર્ડ (GPCB)ના સહયોગથી કરવામાં આવી રહ્યું છે.

આ કાર્યક્રમનું એક મહત્વપૂર્ણ પાસું એ છે કે 15 સપ્ટેમ્બર, 2026ના રોજ ગાંધીનગર ખાતે ‘સસ્ટેનેબલ કન્ઝમ્પશન એન્ડ પ્રોડક્શન પેટર્ન્સ’ માટેના 10 વર્ષીય કાર્યક્રમોના માળખા (10 YFP)ના બોર્ડની પ્રત્યક્ષ બેઠક યોજાશે. ભારતે તાજેતરમાં 10 YFP બોર્ડના સહ-અધ્યક્ષ (Co-Chair) તરીકે જવાબદારી સંભાળી છે.

સર્ક્યુલર ઈકોનોમી (Circular Economy) શું છે?

• આ એક આર્થિક મોડેલ છે જે સંસાધનોના ન્યૂનતમ બગાડ પર ભાર મૂકે છે.
• મુખ્ય સિદ્ધાંતો (R-Framework): Reduce (ઘટાડો), Reuse (પુનઃઉપયોગ), Recycle (પુનઃચક્રણ), Refurbish (નવીનીકરણ) અને Repair (સમારકામ).
• આ મોડેલ પરંપરાગત ‘Take-Make-Waste’ (રેખીય અર્થતંત્ર - Linear Economy)ની વિરુદ્ધ સંસાધનોને લાંબા સમય સુધી અર્થતંત્રમાં ઉપયોગી બનાવી રાખે છે.

પરીક્ષાલક્ષી પ્રશ્ન 

પ્રશ્ન 1: સર્ક્યુલર ઈકોનોમી અંગે નીચેના નિવેદનો ધ્યાનમાં લો:

1. તે સંસાધનોના ન્યૂનતમ બગાડ પર ભાર મૂકે છે.

2. તેમાં વસ્તુઓના પુનઃઉપયોગ અને પુનઃચક્રણને પ્રોત્સાહન મળે છે.

3. તેનો હેતુ સંસાધનોને શક્ય તેટલા લાંબા સમય સુધી અર્થતંત્રમાં ઉપયોગી રાખવાનો છે.

ઉપરોક્ત પૈકી કયાં નિવેદનો સાચાં છે?

A. માત્ર 1

B. માત્ર 1 અને 2

C. માત્ર 2 અને 3

D. 1, 2 અને 3